Dysonans poznawczy – na czym polega i jak go zredukować?

Teorię dysonansu poznawczego stworzył Leon Festinger w roku 1957. W późniejszych latach była ona rozwijana m.in. przez J. Brehma oraz A. Malewskiego.  Często zdarzają się sytuacje, w których na naszą percepcję wpływa wiele elementów i ciężko jest zdecydować, który z nich jest właściwy. Z dysonansem poznawczym mamy więc do czynienia, kiedy zaczynamy odczuwać wątpliwości. Jak sobie z nimi radzić?

Zobacz także: Biofeedback – na czym polega ten trening?

Dysonans poznawczy – co to? 

Leon Festinger zdefiniował dysonans poznawczy jako konsekwencję utrzymywania dwóch lub więcej niezgodnych ze sobą elementów poznawczych. Elementami tymi są przekonania, myśli, uczucia lub wiedza na dany temat.

Z czasem pojęcie dysonansu poznawczego zostało rozszerzone i definiowane jako wynik zaangażowania się w działanie stojące w sprzeczności z koncepcją siebie jako osoby rozsądnej i przyzwoitej. Może to wywoływać negatywne uczucia i stres.

Dysonans poznawczy – teoria Festingera

Festinger wyjaśniał, iż na pomysł teorii dysonansu poznawczego wpadł wtedy, gdy dowiedział się o trzęsieniu ziemi z 1934 r. w Indiach. Wówczas wśród dotkliwie poszkodowanych osób, które znajdowały się w epicentrum, rozchodziły się plotki o nadchodzącej pomocy rządowej. Z kolei w okolicznych wioskach, których mieszkańcy jedynie odczuwali lekkie wstrząsy, ale nie zostali bezpośrednio dotknięci szkodami, rozchodziły się plotki o nadejściu kolejnych katastrof.

Festingerowi nasunęła się myśl, że być może plotki osób okolicznych wiosek były usprawiedliwieniem ich lęku. Stąd jego pomysł, że ludzie mogą dopasowywać obraz świata, w którym żyją do tego, jak mogą czuć się w danym momencie lub do tego, co robią.

Wraz z dysonansem poznawczym u danej osoby występuje nieprzyjemny stan napięcia psychicznego. Dysonans może pojawić się także wtedy, kiedy zachowania poszczególnych osób nie są zgodne z ich postawami.

Zobacz także: Syndrom sztokholmski – na czym polega?

Dysonans poznawczy

W życiu codziennym z dysonansem poznawczym mamy do czynienia wtedy, kiedy pojawiają się w naszej głowie wątpliwości i zaczynamy odczuwać dyskomfort dotyczący swoich postaw, opinii czy myśli.

Przykładem, który najlepiej obrazuje to zjawisko, jest nałogowy palacz. Zdaje on sobie sprawę z tego, iż palenie powoduje choroby płuc i jest szkodliwe, jednak uzależnienie jest silniejsze.

Palacz zaczyna odczuwać dysonans wynikający z dwóch elementów poznawczych. Są nimi palenie papierosów i pełna świadomość tego, że jest to szkodliwe. W owej sytuacji możliwe jest zredukowanie dysonansu poprzez np. uzasadnienie jednego z dwóch elementów poznawczych.

Zobacz także: Co dokładnie dzieje się z organizmem po rzuceniu palenia? Te zmiany można zobaczyć już po 8 godzinach

Dysonans poznawczy – sposoby redukcji

Dysonans poznawczy mobilizuje organizm oraz motywuje do zachowań, których celem jest zmniejszenie napięcia. Jak zredukować dysonans poznawczy? Istnieją na to trzy sposoby. Jednym z nich jest uzasadnienie własnego zachowania poprzez zmianę jednego z elementów. Kolejnym jest zmiana własnego zachowania. Ostatnią możliwością jest uzasadnienie własnego zachowania przez dodanie nowych elementów.

• Uzasadnienie swojego zachowania poprzez zmianę jednego elementu

Może to np. polegać na przyjęciu założenia, iż dowody mówiące o związku palenia papierosów z chorobami płuc nie są rozstrzygające.

• Zmiana własnego zachowania

W tym przypadku redukcja dysonansu poznawczego będzie polegać na zmianie swojego zachowania, czyli rzuceniu palenia.

• Uzasadnienie własnego zachowania poprzez dodanie nowych elementów

W tym przypadku osoba paląca dodaje kolejne zmienne do tego równania, inaczej mówiąc wprowadza nowe informacje, np. owszem, palenie jest szkodliwe, ale mnie uspokaja.

Zobacz także: Zespół serotoninowy – czym się charakteryzuje?