Paracetamolem można się zatruć. Jak rozpoznać objawy przedawkowania?
Paracetamol jest jednym z najpopularniejszych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. Jest dostępny bez recepty, ponieważ uważany jest za lek bezpieczny. Nie oznacza to jednak, że nie można go przedawkować. Wyjaśniamy, jakie są objawy zatrucia paracetamolem i kto powinien uważać na ten lek.
- W jakich lekach występuje paracetamol?
- Kiedy paracetamol jest toksyczny?
- Jakie są objawy przedawkowania paracetamolu?
- Jaka dawka paracetamolu jest bezpieczna?
- Kto musi uważać na paracetamol?
Choć paracetamol jest lekiem przeciwbólowym łatwo dostępnym – można go kupić nie tylko w aptekach, ale nawet w sklepach spożywczych i na stacjach benzynowych – nie oznacza to wcale, że każda jego dawka jest bezpieczna dla zdrowia. Okazuje się, że może być powodem ostrych zatruć, w wyniku których może dojść do uszkodzenia wątroby, a nawet śmierci. W krajach zachodnich toksyczność paracetamolu jest główną przyczyną ostrej niewydolności wątroby. Jest on najczęściej przedawkowywanym lekiem w USA czy Wielkiej Brytanii, w której aż 35-45 proc. wszystkich przypadków przedawkowania leków spowodowanych jest zatruciem paracetamolem. W Polsce nie ma takich statystyk.
W jakich lekach występuje paracetamol?
W Polsce zarejestrowanych jest co najmniej kilkadziesiąt preparatów zawierających paracetamol w formie doustnej, doodbytniczej oraz dożylnej. Wiele z nich jest dostępna bez recepty. Jeśli ktoś przyjmuje Apap, Calpol, Codipar, Panadol, Efferalgan, Pedicetamol, Gripex, Fervex, Febrisan, Theraflu, to za każdym razem przyjmuje dawkę paracetamolu. Wiele osób nawet nie zdaje sobie sprawy, że bierze leki, które mają inne nazwy handlowe, ale wszystkie zawierają paracetamol.
Jeśli przyjmuje się różne leki przeciwbólowe, zawsze warto sprawdzić, jaką substancję czynną zawierają. Biorąc kolejny lek przeciwbólowy czy przeciwgorączkowy, zawierający paracetamol koniecznie trzeba pilnować, ile gramów tej substancji przyjmuje się dziennie. Paracetamol w za dużych dawkach lub stosowany przewlekle może być toksyczny.
Kiedy paracetamol jest toksyczny?
Paracetamol to lek niegroźny, ale w dawkach terapeutycznych – informacja o bezpiecznym dawkowaniu znajduje się w ulotce dołączonej do każdego opakowania. Nie działa na błonę śluzową żołądka, więc mogą go przyjmować nawet osoby z chorobą wrzodową żołądka.
Ponieważ paracetamol jest metabolizowany w wątrobie, to gdy dawka jest za duża, może dojść do jej uszkodzenia. Odpowiada za to toksyczna substancja (silny utleniacz), który powstaje podczas przemian chemicznych leku, tzw. N-acetylo-4-benzochinonoimina (NAPQI). Jeżeli lek jest stosowany w zalecanych dawkach, substancja ta jest neutralizowana poprzez łączenie z glutationem, związkiem chemicznym, który jest naturalnie wytwarzany w organizmie.
– Gdy ktoś weźmie za dużo paracetamolu, wtedy glutationu jest za mało, by związać całą toksyczną substancję i nadmiar utleniacza powoduje uszkodzenie komórek wątroby – tłumaczy prof. Marek Krawczyk, chirurg i transplantolog z Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. – W takich sytuacjach trzeba pacjentom jak najszybciej podać odtrutkę. Przy bardzo dużych dawkach może dojść do uszkodzenia wątroby, w których jedynym ratunkiem dla chorych jest przeszczepienie tego organu.
Jakie są objawy przedawkowania paracetamolu?
W pierwszej dobie po przedawkowaniu u znacznej części pacjentów nie ma żadnych objawów. Jednak proces nieodwracalnego niszczenia wątroby rozpoczyna się już w kilka godzinach po jego zażyciu w za dużej dawce. Objawy niewydolności wątroby mogą się pojawić dopiero w 2-3. dobie po przedawkowaniu.
Zatrucie paracetamolem przebiega najczęściej w 4 fazach. W pierwszych dwóch pojawiają się objawy odczuwalne dla pacjenta. Są to:
- w pierwszej dobie od przedawkowania (0,5 godziny do 24 godzin do przyjęcia leku):
- nudności
- bóle brzucha
- wzmożona potliwość
- bladość
- osłabienie
- w 24-48 godzin od spożycia leku: ból w prawym górnym kwadrancie jamy brzusznej.
W badaniach widoczny jest wzrost aktywności transaminaz, INR, bilirubiny, a następnie pojawia się piorunująca niewydolność wątroby, encefalopatia wątrobowa, zespół wątrobowo-nerkowy. Czasami potrzebny jest przeszczep wątroby.
W przypadku podejrzenia przedawkowania paracetamolu, należy jak najszybciej zgłosić się do szpitala. Paracetamol wchłania się bardzo szybko – już w ciągu 3-4 godzin od zażycia jest całkowicie wchłonięty i jeśli jest go za dużo, dochodzi do uszkodzenia komórek wątroby. Przy przedawkowaniu paracetamolu do martwicy wątroby dochodzi w ciągu 24-48 godzin.
Jaka dawka paracetamolu jest bezpieczna?
Przedawkowanie paracetamolu może się zakończyć nawet śmiercią. To dlatego nie należy przekraczać maksymalnej dawki jednorazowej leku. Aby przyjmowanie paracetamolu było bezpieczne, trzeba pamiętać, że:
- maksymalna dawka jednorazowa to 2 tabletki po 500 mg
- maksymalna dawka dzienna to 6 tabletek po 500 mg
- między kolejnymi zażyciami leku musi być co najmniej 4-6 godzin przerwy
- dawkę powtórną powinno się przyjmować tylko, gdy ból lub gorączka nie ustąpiły
- paracetamolu nie można używać często i długotrwale!
Niebezpieczna dawką jest już przyjęcie 8 tabletek paracetamolu dziennie i może to doprowadzić do uszkodzenia wątroby.
Kto musi uważać na paracetamol?
Szczególnie narażone na toksyczne działanie paracetamolu są osoby nadużywające alkoholu – nawet bezpieczne dawki tego leku mogą u nich spowodować uszkodzenie wątroby lub jej ostrą niewydolność. Toksyczność tej substancji zwiększa się u osób niedożywionych lub głodzących się, ponieważ w komórkach wątrobowych mają one mniejsze zapasy glutationu.
Na poważniejsze powikłania po zażyciu paracetamolu mogą być narażone osoby z cukrzycą oraz palacze papierosów. Także niektóre choroby genetyczne, np. zespół Gilberta, mogą prowadzić do poważnych powikłań przy zażywaniu leku. U osób z niewydolnością nerek paracetamol kumuluje się we krwi i może uszkodzić te organy. Toksyczność leku zwiększają również problemy krążeniowo-oddechowe oraz niewydolność wątroby.
