Jąkanie: skąd bierze się problem z płynnością mowy?

Jąkanie: skąd bierze się problem?

Jąkanie sprawia, że ukrywa się swoją osobowość i ciężko jest się skomunikować ze światem. W Polsce problem ten ma ponad 400 tysięcy osób, a na świecie około 45 milionów dorosłych i 180 milionów dzieci. Jąkanie to tragedia niewypowiedzianych myśli, która wynika z braku koordynacji ruchowej trzech  aparatów: oddechowego, fonacyjnego, arkulacyjnego.

Jąkanie to nie tylko problem z mową, to także napięcie ciała, zagryzanie warg, celowe ściszanie głosu i uciekanie od komunikacji. Zaburzenie staje się tak silnym nawykiem, który stopniowo przejmuje kontrolę nad całym ciałem i umysłem. Objawy nasilają się podczas mówienia w emocjach.

Przeczytaj:  Mutyzm wybiórczy. Gdy słowa więzną w gardle 

Jąkanie: przyczyny

Jąkanie nie jest chorobą, ale zespołem wielu różnych objawów. To wyuczona reakcja emocjonalna. Jej podłożem jest duża wrażliwość sensoryczna i emocjonalna, obniżony próg pobudliwości, problemy okołoporodowe, opóźniony lub przyśpieszony rozwój mowy, zaburzona lateralizacja, opóźniona mielinizacja, jąkanie w rodzinie.

Drugim czynnikiem wyzwalającym jąkanie jest traumatyczne wydarzenie (szok, strach, uraz). To, co może utrwalać problem z mówieniem to poprawianie, stygmatyzowanie, przedłużające się stany chorobowe, nadopiekuńczość lub zaniedbywanie rodziców.

Uważa się, że źródło jąkania tkwi w podświadomości. Może być związane ze stresem emocjonalnym, czyli np. stałą atmosferą domową, odseparowanie od rodziców, porzucenia lub inne zaniedbania emocjonalne.

Jąkanie dzielimy na różne rodzaje

Można wskazać na 3 podstawowe kryteria podziału: fizjologiczne, lingwistyczne, psychologiczne.

Fizjologia jąkania próbuje ustalić jego somatyczne przyczyny i na tej podstawie wyróżnia:

• jąkanie kloniczne, w którym przeważają skurcze kloniczne,
• jąkanie toniczne, w którym przeważają skurcze toniczne,
• jąkanie kloniczno-toniczne, w którym nasilenie skurczów klonicznych i tonicznych jest wyrównane.

Wymienione skurcze mogą lokalizować się w:

• układzie oddechowym i wówczas rozpoznajemy jąkanie oddechowe,
• układzie fonacyjnym i wówczas rozpoznajemy jąkanie fonacyjne;
• układzie artykulacyjnym i wówczas rozpoznajemy jąkanie artykulacyjne.

Jąkanie u dzieci

Jąkania nabywa się między 3 a 6 rokiem życia w fazie rozwoju mowy. Zdarza się, że jąkają się 1,5 roczne dzieci, szczególnie te u których następuje bardzo szybki rozwój mowy. Problem najczęściej dotyczy chłopców, występuje trzykrotnie częściej niż u mężczyzn, a dysproporcja ta pogłębia się wraz z wiekiem.

Jąkanie: terapia

Każde jąkanie należy poddać kompleksowej i systematycznej terapii. Sprawdzonym sposobem na płynne mówienie jest trening wolniejszej wymowy, przedłużania głosek, sylab, robienia pauz, mówienia na wydechu.

Terapia na ogół składa się z trzech etapów. Na początku chodzi o to, aby wyeliminować blokady, obawy, lęki, uspokoić ciało w czasie mówienia. Chodzi też o to, aby wyciszyć umysł, emocje, zrelaksować się. Terapeuci pomagają upłynnić mowę, żeby była ona szybsza i wyraźna. Wymaga to od pacjenta zaangażowania i samodyscypliny, aby można było utrwalić nowy nawyk.

Każda terapia logopedyczna powinna być prowadzona w ścisłej współpracy z rodzicami. Upłynnienie mowy dziecka to nie tylko ćwiczenia, ale także stan emocjonalny i sytuacja rodzinna. Na płynność mowy wpływa: samopoczucie, szeroko pojęta sytuacja komunikacyjna (sposób rozmowy, miejsce rozmowy czy też sam rozmówca), a także pewność siebie, poczucie bezpieczeństwa, poczucie własnej wartości, umiejętność rozpoznawania emocji, odczytywania ich oraz przeżywania. Właśnie dlatego zaleca się podjeść do terapii i jąkania inaczej w sposób interdyscyplinarny.

Przeczytaj:  Nieśmiałość u dziecka: co z nią zrobić?