Czy alkoholizm mamy w genach?

13.01.2020
Aktualizacja: 15.01.2020 12:27
Alkoholizm: jak zrozumieć tę chorobę?
fot. Shutterstock

Uzależnienie od alkoholu jest poważnym problemem. Spożywany w nadmiernych dawkach alkohol wywołuje zachowania agresywne, wpływa na działanie mózgu i związane z tym podejmowanie świadomych decyzji.

Alkoholizm najczęściej przekłada się na pogorszenie kontaktów z rodziną i otoczeniem. Dlaczego niektórzy nie potrafią przestać pić, mimo wiedzy o tym, że powinni? Dlaczego tylko niektórzy nadużywają alkoholu? Czy uzależnienie ma związek z genami?

Jak zrozumieć alkoholika?

Dlaczego jedni się uzależniają od alkoholu, a inni nie? Od dawna twierdzimy, że ma to związek z cechami charakteru. W alkoholizm popadają przede wszystkim osoby, którym brakuje samokontroli i silnej woli do zerwania z nałogiem. Nie oznacza to, że to jedyna przyczyna. Nauka dowodzi, że umiejętność kontrolowania picia alkoholu, ale też stopień jego oddziaływania, ma istotny komponent genetyczny. To dlatego specjaliści traktują uzależnienie jako chorobę.

Ochota na alkohol może być równie silna jak apetyt czy pragnienie. Tak silne, że przezwycięża wszystkie inne, w tym rodzinę, a nawet własne dobro. Osoby uzależnione mają taki sam kłopot z odmawianiem alkoholu jak głodny z powstrzymaniem się od jedzenia.

Ważna informacja

Alkoholizm wymaga obecności co najmniej czterech czynników: czynnego szukania okazji do picia, utraty panowania nad sobą, fizycznego uzależnienia, wzrostu tolerancji na alkohol.

Alkoholizm jest zakodowany w genach

Amerykańska placówka naukowa zajmująca się uzależnieniem od alkoholu i alkoholizmem (NIAA – National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism) twierdzi, że za skłonność do uzależnienia od alkoholizmu mniej więcej w połowie odpowiadają geny.

Z badań wykonanych w 2004 roku przez genetyczkę Tatianę Foround z Wydziału Medycznego Uniwersytetu Indiany wynika, że związek z alkoholizmem ma gen GABRB3 kodujący białko receptorów rozpoznających kwas gamma-aminomasłowy (GABA). Pełni on w całym układzie nerwowym funkcję głównego hamulca. Gen ten ma udział w powstawaniu innych zaburzeń działań ośrodkowego układu nerwowego, takich jak epilepsja czy zespół sawanta.

Ważna informacja

Zespół sawanta to szczególny stan umysłu, która sprawia, że dana osoba z jednej strony ma niski poziom inteligencji (IQ w przedziale 40-70), nie potrafi samodzielnie egzystować i jest zdana na opiekę innych osób, a z drugiej posiada ponadprzeciętne zdolności umysłowe w konkretnej dziedzinie.

Odkrycie, że GABRB3 ma związek z uzależnieniem od alkoholu, uwiarygadnia teorię wiążącą chorobę z nadpobudliwością mózgu. Alkohol ma właściwości uspakajające, co oznacza, że wpływa kojąco na hiperaktywne neurony, jest swego rodzaju zaporą dla rozszalałych fal w mózgu. Dodatkowo, warte podkreślenia jest też to, że uzależnienie od alkoholu zwykle zaczyna się przed ostatecznym uformowaniem mózgu (ok. 30 roku życia). Osoby uczą się kojarzenia alkoholu z odczuwaniem ulgi.

Co więcej, okazuje się, że to niejedyny gen, która odpowiada za alkoholizm. W 2015 roku w badaniach na myszach wykryto, że gen NF1 ma także związek z uzależnieniem alkoholowym. Wpływa na wytwarzanie GABA. Gdy uczeni zmutowali NF1 u myszy, gryzonie spożywały więcej alkoholu niż normalnie. Oprócz alkoholu myszy gustują też w narkotykach, są więc użyteczne przy badaniu zachowań uzależniających.

By sprawdzić, czy związek NF1 z alkoholizmem nie występuje tylko u myszy, uczeni skontrolowali ten sam gen u dziewięciu tysięcy osób. Wyniki były zgodne.

Badania potwierdzają, że problemy alkoholowe to nie tylko kwestia charakteru, wychowania, ale także podłoża genetycznego. Zrozumienie kwestii genetycznych wywołujących uzależnienia od substancji psychoaktywnej pozwoli na skuteczniejsze zwalczanie choroby alkoholowej.

Jakie są objawy uzależnienia?

Do najczęstszych objawów uzależnienia od alkoholu zalicza się:

  • głód alkoholowy – u chorego pojawia się wewnętrzny przymus wypicia alkoholu, poczucie, że organizm fizycznie nie będzie funkcjonował bez kolejnej dawki używki,
  • utrata kontroli nad piciem – zdrowy człowiek wie, kiedy powinien przestać pić, alkoholik nie jest w stanie przerwać picia,
  • większa tolerancja alkoholu – choroba alkoholowa prowadzi do sięgania po coraz wyższe dawki, aby odczuć efekt działania substancji (alkoholik mający 1,5 promila we krwi nie robi wrażenia, że jest pijany, ponieważ jego organizm uodparnia się na działanie alkoholu etylowego,
  • skoncentrowanie życia wokół alkoholu – chory zaniedbuje rodzinę, przyjaciół, rozwój zawodowy, przestaje interesować się swoim dawnym hobby przenosząc energię na zdobywanie alkoholu,
  • pojawienie się luk w pamięci – osoba uzależniona przestaje pamiętać wydarzenia, które zaszły po wypiciu alkoholu, w jej pamięci coraz częściej pojawiają się „puste fragmenty”.

Źródło: Więcej niż DNA, Bill Sullivan.