Obserwuj w Google News

Niedobór tego składnika oznacza problemy z tarczycą. Co należy jeść?

3 min. czytania
Aktualizacja 12.09.2023
12.09.2023 13:16
Zareaguj Reakcja

Brak odpowiedniej ilość składników mineralnych w diecie może oznaczać kłopoty ze zdrowiem – niby nic nowego... Jednak dla tarczycy szczególnie niekorzystny jest niedobór jodu. Może być powodem chorób tego gruczołu, w tym niedoczynności. Co ważne, także nadmiar tego pierwiastka może powodować choroby tarczycy, w tym chorobę Hashimoto. Jakie są dobre źródła jodu w diecie? Lepiej o nich nie zapominaj.

Brak jodu oznacza problemy z tarczycą
fot. Shutterstock
  1. Jakie są konsekwencje niedoboru jodu?
  2. Nadmiar jodu jest szkodliwy dla zdrowia
  3. Gdzie jest najwięcej jodu? Dobre źródła jodu
  4. Jakie są normy jodu?

Jod jest pierwiastkiem niezbędnym do produkcji hormonów tarczycy: tyroksyny (T4) i jej aktywnej formy trijodotyroniny (T3). Od prawidłowego stężenia tych hormonów we krwi zależy m.in. prawidłowy rozwój i funkcjonowanie mózgu oraz układu nerwowego, przysadki mózgowej, mięśni, serca, nerek. Hormony tarczycy biorą udział nie tylko w wielu procesach metabolicznych w organizmie, ale również w procesach oddychania komórkowego i wytwarzania energii. Są niezbędne do utrzymania prawidłowej temperatury ciała. Zarówno niedobór jodu, jak i jego nadmiar mają złe konsekwencje dla zdrowia.

Jakie są konsekwencje niedoboru jodu?

Niedobór jodu jest poważnym problemem zdrowotnym, nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie. Niedostateczne spożycie tego składnika z dietą prowadzi do szeregu problemów, które są określane jako zaburzenia z niedoboru jodu (Iodine Deficiency Disorders – IDD). Długotrwałe niedobory jodu jodu prowadzą do niedoczynności tarczycy, powiększenia gruczołu tarczowego i powstania wola.

Objawami zaawansowanej niedoczynności tarczycy są m.in.

  • ospałość
  • spowolnienie umysłowe
  • mniejsza wydolność intelektualna
  • obniżenie temperatury ciała i uczucie zimna
  • sucha i łuszcząca się skóra.

U dzieci niedoczynność tarczycy jest przyczyną opóźnienia rozwoju fizycznego i psychicznego. Niedobory jodu u kobiet ciężarnych prowadzą natomiast do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu u płodu i noworodków. Są również przyczyną poronień, przedwczesnych porodów i zwiększonej śmiertelności dzieci.

Niedobory jodu mogą również obniżać odporność organizmu.

Nadmiar jodu jest szkodliwy dla zdrowia

Nadmiar jodu w diecie jest zdecydowanie rzadszy. W Polsce problemem jest raczej niedobór jodu, a nie jego nadmiar. To dlatego w 1997 r. wprowadzono obowiązek jodowania soli kuchennej.

Choć większość ludzi wykazuje dużą tolerancję na wysokie spożycie jodu z żywnością, to nadmiar jodu może być wynikiem spożywania zbyt dużych ilości produktów pochodzenia morskiego (np. ryb, produktów z alg), soli jodowanej lub zawierających jod suplementów diety czy leków. U niektórych osób, np. z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy, mogą wystąpić niekorzystne objawy nawet przy poziomie spożycia jodu uznanym za bezpieczny dla ogółu populacji. Nadmierne spożycie jodu w dłuższym czasie może powodować wzrost częstości autoimmunologicznego zapalenia tarczycy ( choroba Hashimoto).

Objawami nadczynności tarczycy są m.in.:

  • zwiększona nerwowość
  • biegunki
  • chudnięcie.

U niektórych osób mogą wystąpić ostre niepożądane reakcje, m.in. wzmożone ślinienie się, nadmierne wydzielanie śluzu w oskrzelach. Czasem pojawiają się odczyny alergiczne czy zmiany skórne.

Gdzie jest najwięcej jodu? Dobre źródła jodu

Jod najlepiej jest dostarczać do organizmu z dietą. Najwięcej jodu zawiera żywność pochodzenia morskiego (skorupiaki, mięczaki, ryby). Ale są też inne ważne źródła tego składnika w diecie. Najlepsze źródła jodu w diecie to:

  • owoce morza
  • ryby
  • algi
  • mleko
  • przetwory mleczne, w tym sery
  • jaja
  • sól jodowana.

Szczególnie dużą zawartość jodu mają dorsze i halibuty, mniejszą śledzie bałtyckie i mintaje.

W przewodzie pokarmowym wchłaniane jest prawie 90 proc. jodu z pożywienia, natomiast tarczyca wychwytuje około 25-30 proc. spożytej ilości jodu. Przyswajanie jodu mogą utrudniać substancje występujące głównie w kapuście, kalafiorach i orzeszkach ziemnych, a także w mące sojowej.

Jakie są normy jodu?

Zapotrzebowanie na jod zależy przede wszystkim od wieku. Najbardziej zwiększa się u kobiet w okresie ciąży (ze względu na prawidłowy rozwój płodu i większe wydalanie z moczem) i karmienia piersią (potrzeba uzupełnienia jodu wydzielanego z pokarmem). Zalecane dzienne spożycie jodu to:

  • niemowlęta (do 5. miesiąca życia) – 110 μg
  • niemowlęta (5-12. miesiąc życia) – 130 μg
  • dzieci 1-6 lat – 90 μg
  • dzieci 7-9 lat – 100 μg;
  • chłopcy i dziewczęta 10-12 lat – 120 μg
  • chłopcy i dziewczęta 13-18 lat – 150 μg
  • dorośli (kobiety i mężczyźni) – 150 μg
  • kobiety w ciąży – 220 μg
  • kobiety karmiące piersią – 290 μg

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: „Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie”, wyd. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020 / Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej