Zamknij

Skupisko małych dziur wywołuje u ciebie lęk? To trypofobia

19.11.2018
Aktualizacja: 02.12.2022 16:33

Czy kiedykolwiek przeszedł cię dreszcz na widok plastra miodu, a zdjęcie powiększonej truskawki przyprawia cię o palpitacje serca? W życiu nie założysz pepitki? Lęk na widok skupiska otworów (a nawet kropek) to specyficzny rodzaj fobii. Sprawdź, czy masz trypofobię.

Trypofobia, lęk przed kropkami
fot. Shutterstock

Medycyna zna różne przypadki fobii specyficznych, czyli zaburzeń lękowych manifestujących się lękiem przed konkretnymi sytuacjami lub zjawiskami. Klaustrofobia, arachnofobia, hematofobia – to powszechne przypadłości. Dobre funkcjonowanie osób z takimi fobiami zależy od możliwości unikania czynników wywołujących lęk. W Polsce nietrudno unikać pająków, podczas pobierania krwi można odwrócić wzrok, a zamiast ciasnej windy, wybrać schody. Ale jak radzić sobie z trypofobią, czyli unikać widoku skupisk dziur (lub kropek) wywołujących strach?

Objawy trypofobii

Trypofobia to przypadłość opisywana w literaturze jako lęk przed nagromadzeniem otworów lub przed drobnymi kontrastowymi wzorami. Taki widok może też wywoływać obrzydzenie. Częściej dotyka kobiet i to przeważnie tych cierpiących na zespół lęku uogólnionego i depresję. Przypadłość zwykle wiąże się z obciążeniem w wywiadzie rodzinnym.
Trypofobia jako fobia specyficzna ma objawy podobne do innych tego rodzaju fobii. Obrazem wywołującym lęk jest w tym przypadku skupisko małych dziur lub otworów o nieregularnych kształtach. Cechy trypofobii to:

  • lęk lub niepokój spowodowany widokiem dziur
  • unikanie sytuacji powodujących lęk lub aktywne ich zwalczanie
  • odczuwany strach jest nieproporcjonalnie duży do zagrożenia
  • niepokój może trwać nawet pół roku lub dłużej
  • strach lub unikanie związanych z fobią sytuacji może obniżać jakość życia, np. powodować wycofanie z życia społecznego.

Jakie są przyczyny trypofobii?

Wyróżnia się trzy teorie powstawania trypofobii przywołujące mechanizm ewolucyjny:

  1. lęk wywołany jest przez skojarzenie z kontrastowym wzorem, występującym na skórze jadowitych zwierząt
  2. lęk wywołany jest przez skojarzenie z wysypką towarzyszącą chorobom zakaźnym
  3. lęk wywołany jest przez skojarzenie z dermatozą, czyli chorobami skóry.

Żadna z tych teorii nie doczekała się jeszcze potwierdzenia w badaniach. Naukowcy wciąż debatują na temat tego, dlaczego drobne kontrastowe wzory u jednych powodują zaledwie obrzydzenie, a u innych wywołują ataki paniki (w skrajnych przypadkach).

Czy możliwe jest leczenie trypofobii?

Trypofobię można, a nawet trzeba leczyć - to konieczne w przypadku każdej fobii, która utrudnia życie. W leczeniu lęku przed skupiskami otworów stosuje się profesjonalną psychoterapię. Przy trypofobii najlepiej sprawdza się terapia behawioralna, w której pacjent jest wystawiany wystawiona na bodźce wywołujące strach, by się z nimi skonfrontował i nauczył się sobie radzić z nimi radzić bez konieczności ich unikania. W niektórych przypadkach trypofobii, jak uzupełnienie, sprawdzają się również techniki relaksacyjne.

Niegroźna fobia czy już obsesja?

Naukowcy szukają też odpowiedzi na pytanie, czy lęk przed widokiem skupiska niewielkich dziur spełnia kryteria izolowanej fobii czy też trypofobia powinna być zaliczana raczej do zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych.

Vlok-Barnard i Stein zbadali m.in. nasilenie cierpienia psychicznego w trypofobii, rolę czynników społeczno-demograficznych oraz to, czy bodźce trypofobiczne częściej wywołują lęk czy obrzydzenie. Większość uczestników badania doświadczała raczej obrzydzenia niż lęku, ale trypofobia spełniła raczej kryteria izolowanej fobii niż zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, ponieważ charakterystyczne dla zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych kryterium klinicznego cierpienia lub upośledzenia nie zostało spełnione.

Źródło: J. C. Martínez-Aguayo i inni, Trypophobia: What Do We Know So Far? A Case Report and Comprehensive Review of the Literature, „Frontiers in Psychiatry”, 9, 2018 / Badacz: trypofobia to nasza pozostałość ewolucyjna, Nauka w Polsce [dostęp: 2.12.2022] / M. Vlok-Barnard, D. Stein, Trypophobia: an investigation of clinical features, Braz J Psychiatry, 2017 Oct-Dec;39(4):337-341