Zamknij

Efekt Kameleona. Dlaczego próbujesz upodobnić się do innych?

30.11.2022
Aktualizacja: 30.11.2022 09:42

Każdy z nas nieświadomie naśladuje ludzi, którzy nas otaczają. Po co to robimy? Ten naturalny mechanizm nazywany jest efektem kameleona i ma kilka przyczyn. Zobacz, dlaczego tak bardzo chcemy “wtopić się” w otoczenie.

Efekt kameleona: na czym polega i co nam daje?
fot. Shutterstock
  1. Co nam daje upodobnianie się do innych?
  2. Efekt kameleona: kiedy może szkodzić?
  3. Czy efektu kameleona można się nauczyć?

Już małe dzieci doskonale potrafią naśladować ludzi, których kochają. Od najmłodszych lat nieświadomie kopiują zachowania rodziców i innych dzieci. Ale takie zjawisko dotyczy również dorosłych, zarówno w prywatnych, jak i zawodowych relacjach. Naśladujemy postawy, poglądy, maniery, gesty, aby dopasować się do zachowania innych osób w obecnym środowisku społecznym. Podobny mechanizm zaobserwowano w świecie zwierząt. Dzięki temu przedstawiciele danego gatunku czują się bezpieczniej.

Efekt kameleona występuje nie tylko w kontaktach międzyludzkich ‘na żywo’, ale też podczas rozmowy na czacie. Mimowolnie upodabniamy się do rozmówcy, na przykład wysyłając podobne emotikony.

Co nam daje upodobnianie się do innych?

Z naśladownictwa czerpiemy kilka korzyści. Kopiowanie zachowań innych ludzi niegdyś służyło przetrwaniu, następnie dzięki temu nauczyliśmy się komunikować. Dziś efekt kameleona prowadzi przede wszystkim do pogłębienia danej relacji. Dzięki temu czujemy się sobie bliżsi, darzymy się większym zaufaniem. Naukowcy twierdzą, że w stosunku do osób, które przypominają nam nas samych, czujemy większą sympatię. Jesteśmy też bardziej empatyczni i chętniej udzielamy pomocy naszym emocjonalnym ‘bliźniakom’. Efekt kameleona nazywany jest “społecznym klejem”, który spaja ludzi. Dzięki nieświadomemu naśladowaniu jesteśmy w stanie łączyć się w silne grupy, w których realizujemy podobne cele. Nasza potrzeba naśladownictwa to też sposób, by chronić się przed niepotrzebną uwagą: w ten sposób zapewniamy sobie komfort psychiczny.

Efekt kameleona bardzo trudno zauważyć: objawia się mimowolnym powtarzaniem zachowań drugiej osoby, na przykład podczas rozmowy. Co ciekawe, im bardziej lubimy daną osobę, tym silniej się do niej upodabniamy.

Efekt kameleona: kiedy może szkodzić?

Efekt kameleona nie zawsze jest pozytywnym zjawiskiem. Wiedza o efekcie kameleona  może być wykorzystywana przez niektórych ludzi. Upodabnianie się do otoczenia daje nam pewną przewagę; narzędzie, które pozwala sterować decyzjami innych osób. W pewnych sytuacjach może być to pozytywne (na przykład podczas rozmowy o pracę), jednak efekt kameleona jest też pewnym sposobem manipulacji, wykorzystywany jest  m.in. w handlu, gdy sprzedawca chce namówić nas na niepotrzebny zakup. Niestety, badania dowodzą, że samo bycie naśladowanym jest dla nas na tyle przyjemnym doznaniem, że nawet gdy mamy świadomość, że jest to nieszczere,  chętnie na to pozwalamy.

Efekt kameleona ma wiąże się z jeszcze jednym skutkiem ubocznym. Według badań przeprowadzonych na Uniwersytecie SWPS, gdy jesteśmy naśladowani, spada nasza samoocena.

Czy efektu kameleona można się nauczyć?

Chociaż rodzimy się z umiejętnością naśladowania innych i przychodzi nam to naturalnie, nauczenie się manipulacji za pomocą efektu kameleona jest trudne.

– To jest jak z prowadzeniem samochodu. Robimy to odruchowo. Gdybyśmy musieli raptem na głos mówić o kolejno wykonywanych czynnościach okazałoby się, że nie jesteśmy w stanie w ogóle prowadzić auta. To samo dzieje się, gdy chcielibyśmy naśladować świadomie. Nagle zaczynamy być kiepskim partnerem do rozmowy, skupiamy się na technice i przestajemy być człowiekiem. Aby świadomie i skutecznie stosować efekt kameleona potrzebne są doświadczenie i wiedza o tym, kiedy, jak długo i które zachowania powtarzać. Naśladowanie nie zawsze jest skuteczne – wyjaśnia dr Wojciech Kulesza, autor książki “Efekt Kameleona. Psychologia naśladownictwa”.

Źródło: swps.pl; J. L. Lakin, V. E. Jefferis, C. Cheng, T. L. Chartrand,  The Chameleon Effect as Social Glue: Evidence for the Evolutionary Significance of Nonconscious Mimicry, Journal of Nonverbal Behavior, [dostęp 30.11.2022]