Zamknij

Śmierć ze starości. Co oznacza ten termin w karcie zgonu?

18.10.2022
Aktualizacja: 18.10.2022 16:10

Umarł ze względu na podeszły wiek albo ze starości – tak często potocznie określa się przyczynę śmierci w przypadku starszych osób. Nie jest to jednak termin medycznie precyzyjny. Specjaliści podkreślają, że do karty zgonu może on być wpisywany jedynie sporadycznie.

Przyczyna śmierci starość - co oznacza?
fot. Schutterstock
  1. Śmierć z powodu starości – termin nieprecyzyjny
  2. Zbyt wiele kodów śmieciowych w Polsce
  3. Co oznacza: śmierć z powodu podeszłego wieku?
  4. Akt zgonu Elżbiety II – starość dopuszczalna?

Najbardziej znaną osobą, która zmarła ostatnio z powodu podeszłego wieku (old age), była angielska królowa Elżbieta II – jak mogliśmy się dowiedzieć z opublikowanego oficjalnie aktu zgonu monarchini. Jednak przyczyna śmierci określana jako „starość” nie jest uznawana za precyzyjny termin i zalicza się ja do tzw. garbage codes (kodów śmieciowych). W Polsce, podobnie jak w Wielkiej Brytanii, taka przyczyna śmierci może być wpisywana do dokumentów niezwykle rzadko.

Śmierć z powodu starości – termin nieprecyzyjny

Lekarz stwierdzający śmierć pacjenta musi w karcie zgonu wpisać jego przyczynę. Ich lista jest określona w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych – ICD-10. Jak się jednak okazuje, precyzyjne ustalenie przyczyny śmierci nie zawsze jest proste, więc niekiedy jako powód zgonu wpisywana jest „starość” lub „podeszły wiek”. Nie jest to jednak prawidłowe.

„Poradnik szkoleniowy dla lekarzy orzekających o przyczynach zgonów i wystawiających kartę zgonu”, który dostępny jest na rządowych stronach, dokładnie opisuje, jak powinna wyglądać procedura ustalania przyczyn śmierci i wypełniania dokumentu. Jak czytamy, zgodnie z zaleceniami WHO nie można stosować kodów odpowiadających niedokładnym i nieścisłym opisom stanów i chorób, które uniemożliwiają precyzyjne określenie wyjściowej przyczyny zgonu, tzw. kodów śmieciowych (garbage codes). Są to zazwyczaj źle zdefiniowane lub szczątkowe kody, które nie niosą żadnych istotnych informacji o chorobie lub obrażeniu, które spowodowały śmierć.

Termin „kody śmieciowe” został wprowadzony po to, aby określić zakres tych, które są nieużyteczne w analizach dotyczących umieralności i zdrowia publicznego. WHO opublikowało dwie listy takich kodów: podstawową i dodatkową. To na nich znajduje się „starość” (R54) czy „nagła śmierć, przyczyna nieznana” (R96) – należą do grupy „R”, czyli „objawów, cech chorobowych oraz nieprawidłowych wyników badań klinicznych i laboratoryjnych gdzie indziej niesklasyfikowanych”.

Zbyt wiele kodów śmieciowych w Polsce

W Polsce wyjątkowo często karty zgonów wypełniane są nieprawidłowo, to znaczy w sposób, który utrudnia tworzenie statystyk medycznych oraz możliwość oceny kondycji zdrowotnej społeczeństwa. Światowa Organizacja Zdrowia już kilkukrotnie wykluczała Polskę z analiz porównawczych dotyczących umieralności według przyczyn. Powodem jest ponad 25-procentowy udział zgonów o „niedokładnie określonych przyczynach” (wraz z Polską analizą nie były też objęte m.in. dane z Argentyny, Azerbejdżanu, Bułgarii, Grecji czy Kataru).

Choć problem nieprecyzyjnych określeń przyczyn zgonów znany jest od bardzo dawna, to w Polsce nadal jest on aktualny. W naszym kraju wynika on przede wszystkim z nadmiernego używania bezużytecznych opisów i określeń dotyczących chorób układu krążenia, a także przyczyn z grupy „R” – choć to kilka procent wszystkich zgonów, to niemal 1/3 dotyczy zgonów osób starszych, w tym starości (R54), która jest wpisywana w kartach zgonów osobom już w wieku niespełna 70 lat.

Co oznacza: śmierć z powodu podeszłego wieku?

Zgodnie z zaleceniami „starość” jako przyczyna śmierci powinna być wpisywana do aktu zgonu starszej osoby jedynie sporadycznie, gdy lekarzowi w żaden sposób nie udaje się ustalić powodu, dla którego nastąpiła śmierć i osoba ta ma więcej niż 80 lat.

Jak można jednak rozumieć „starość” jako przyczynę śmierci? Prawdopodobieństwo poważnych problemów zdrowotnych wzrasta wraz z wiekiem – i nie jest to nic dziwnego. Organizm się starzeje, komórki przestają się regenerować, słabnie układ odpornościowy i ciało. Problemem bywa też demencja, problemy z sercem, wysokie ciśnienie krwi. Choć niektóre osoby spokojnie umierają podczas snu, nie oznacza to, że zmarły ze starości – powodem może być choćby zapalenie płuc, którego senior nabawił się, zakrztusiwszy się jedzeniem.

Z wiekiem pogarsza się też sprawność, a to sprawia, że starsi ludzie są bardziej narażeni na upadki i urazy, co może się skończyć pobytem w szpitalu i narażeniem na infekcje, których starsza osoba nie jest w stanie zwalczyć.

W takich przypadkach to nie sama starość jest przyczyną śmierci, ale komplikacje wynikające ze schorzeń, które pojawiają się wraz ze starzeniem. Lekarze nie zawsze znają dokładną przyczynę śmierci osoby starszej, ponieważ może ona mieć schorzenia, które się wzajemnie na siebie nakładają – co może utrudniać ustalenie jednej przyczyny.

Akt zgonu Elżbiety II – starość dopuszczalna?

Jeśli chodzi o akty zgonu, to w Wielkiej Brytanii istnieją ścisłe wytyczne, które mówią, że lekarze powinni unikać podawania „starości” lub „kruchości wieku podeszłego” jako jedynej przyczyny śmierci. Istnieją jednak „wyjątkowe okoliczności”, w których jest to dopuszczalne. Są to sytuacje, gdy lekarz:

  • osobiście opiekował się zmarłym przez długi okres (lata lub miesiące)
  • zaobserwował stopniowe pogarszanie się ogólnego stanu zdrowia i funkcjonowania pacjenta
  • nie był w stanie stwierdzić żadnej możliwej do zidentyfikowania choroby lub urazu, które przyczyniły się do śmierci
  • był pewien, że nie ma powodu, dla którego zgon powinien być zgłoszony koronerowi.

Wydaje się więc, że akt zgonu królowej Elżbiety II wraz z przyczyną śmierci, którą był „podeszły wiek”, został wystawiony prawidłowo.

Źródła: GUS/M. Cierniak, Na co umarł pacjent –czyli, co jest wpisywane na kartach zgonów? / ICD-10 / Stat.gov.pl/„Poradnik szkoleniowy dla lekarzy orzekających o przyczynach zgonów i wystawiających kartę zgonu” / Express.co.uk