Słuchaj
Michał Korościel, Damian Michałowski
Michał Korościel, Damian Michałowski
Marcin Sońta , Mateusz Ptaszyński
Justyna Dżbik, Kamil Nosel
Hubert Radzikowski
Redakcja Radia ZET
Sprawdź co graliśmy

Teraz gramy

Skąd się biorą wszy i czy można ich uniknąć?

03.10.2018 11:17

Wszy to owady wtórnie bezskrzydłe, które pasożytują na ssakach. Istnieje ponad 500 gatunków wszy, które żyją niemal w każdej części globu. Wśród nich znajduje się wesz ludzka głowowa Pediculus humanus capitis, która towarzyszy człowiekowi od początku jego historii.

Skąd się biorą wszy i czy można ich uniknąć? fot. Shutterstock

Historia wszy

Powiedzieć, że wesz towarzyszy człowiekowi od początku jego historii, to powiedzieć bardzo niewiele. W rzeczywistości wszy istniały na świecie jeszcze na długo przed tym, zanim w procesie ewolucji linia człowieka wyodrębniła się z linii szympansa.

Pasożyty ludzkie, w tym właśnie wszy, wykorzystywane są przez naukowców do rekonstrukcji historii ewolucyjnej człowieka. Okazuje się, że wesz ludzka i wesz szympansia Pediculus schaeffi rozdzieliły się ok. 5,6 mln lat temu, co pokrywa się z szacowanym czasem rozdzielenia się linii ewolucyjnych człowieka i szympansa. Co więcej, także rozdzielenie się gatunków głowowych wszy ludzkiej na ogólnoświatową i amerykańską, jest zbieżne z rozdzieleniem się populacji Homo erectus na część afrykańską i eurazjatycką.

Niektóre hipotezy zakładają, że to właśnie istnienie wszy sprawiło, że w drodze ewolucji u ludzi zanikło futro. Jednym z dowodów na to ma być pojawienie się około 3 milionów lat temu gatunku wszy, która pasożytowała na włosach na klatce piersiowej i w pachwinach.

Jak widać więc, wszy istniały na ziemi na długo przed pojawianiem się człowieka. Wraz z powstaniem naszego gatunku zyskaliśmy „swój własny”, odrębny gatunek wszy, które – jak człowiek – także podlegały ewolucji.

Mimo tej wspólnej historii nie łączy nas z wszami żaden sentyment. Wiemy, że jest to pasożyt, którego bytowanie szkodzi człowiekowi i w minionych wiekach, kiedy stan medycyny był na bardzo niskim poziomie, stale doprowadzał do wybuchu epidemii groźnych chorób. Wszy roznosiły na przykład dur powrotny, tyfus plamisty, dżumę czy gorączkę okopową, od których umierały setki tysięcy ludzi. Zdaniem badaczy, to wszy – a właściwie choroby przez nie przenoszone – w 1812 roku przyczyniły się do klęski wojsk Napoleona w kampanii rosyjskiej, bo żołnierze chorowali na tyfus. Złe warunki sanitarne, brak wiedzy i odpowiednich metod leczenia wszawicy zgarniały śmiertelne żniwo.

Z biegiem czasu nasza wiedza o wszach i o chorobach, które przenoszą, poprawiała się i wszy przestały być aż tak dużym zagrożeniem. Wszawicę zaczęto bagatelizować, co obecnie doprowadziło do licznych epidemii.

wszy-infografika-5(1)

Cykl życia wszy

Wesz żyje około 32-35 dni. Najpierw samica składa na trzonie włosa jajo, nazywane gnidą. Po około 6-7 dniach wesz wylęga się. Owada w tej fazie rozwojowej określamy mianem nimfy. Dopiero po kilkunastu dniach (po trzech linieniach) nimfa staje się dorosłym osobnikiem. Samice wszy są zwykle większe od samców i już po kilku dniach od przekształcenia się są zdolne do składania jaj. Przez kolejne 14-16 dni, czyli aż do śmierci, będą składać do 10 gnid dziennie.

Powyższy opis pokazuje w jak szybkim tempie wszawica może stać się bardzo dużym problemem. Ponieważ dorosłym często wydaje się, że jeśli dbają o higienę swoich dzieci, to nie są one narażone na wszawicę, bagatelizują pierwsze oznaki lub po prostu nie są w stanie ich rozpoznać. Tymczasem wszawica nie jest chorobą z brudu i biedy, choć tak często jest postrzegana. Zarażenia wszami dotyczą szczególnie dzieci, bo pasożyty najłatwiej przenoszą się w dużych skupiskach ludzi – na przykład w środowisku szkolnym. Wesz może przejść z jednej osoby na drugą podczas bezpośredniego kontaktu, z włosów czy ubrań lub przy stosowaniu tych samych przedmiotów higieny osobistej.

Jak ustrzec się wszawicy?

Mimo braku danych, wszawicę uznać należy za chorobę powszechną. Jednak jej występowanie można ograniczyć przez edukację o chorobie i sposobach jej przenoszenia oraz odpowiednią profilaktykę.

Należy pamiętać, że wszy może nabawić się każdy – niezależnie od wieku czy trybu życia. Środki komunikacji miejskiej, urzędy, szkoły, przedszkola – czy inne duże skupiska ludzi, to potencjalne miejsca zarażenia, dlatego trudno każde z zagrożeń przewidzieć i ich uniknąć. Tym bardziej warto znać zasady profilaktyki. Ponieważ to dzieci najczęściej przynoszą wszy do domu, należy uczulić je na zachowanie szczególnej uwagi w kontaktach z rówieśnikami. Wskazać, by nie dzieliły z nimi przedmiotów osobistych, takich jak szczotka do włosów, nie przymierzały czyichś czapek i zgłaszały rodzicom lub opiekunom w szkołach uporczywe swędzenie głowy.

Ponadto, kiedy dzieci wybierają się na obóz lub kolonie, warto profilaktycznie po ich powrocie sprawdzić głowę i zastosować kurację. Dobrze mieć w domu preparat odpowiedni dla wszystkich domowników.

Na czym polega leczenie?

Kiedy jednak dojdzie już do zakażenia, należy niezwłocznie przeprowadzić kurację leczniczą, polegającą na zastosowaniu właściwego preparatu eliminującego wszy (działającego chemicznie lub mechanicznie) oraz regularnego wyczesywania włosów grzebieniem z gęsto osadzonymi zębami. Istotne jest dobranie środka odpowiedniego dla osoby zarażonej, ze szczególnym uwzględnieniem osób wrażliwych – jak na przykład małe dzieci czy kobiety w ciąży. Właśnie z myślą o tych osobach powstały produkty marki NYDA. Są to wyroby medyczne, których substancją czynną jest 92% dimetikon. Jest on środkiem mechanicznym, który uniemożliwia wszy oddychanie, powodując jej śmierć. Środek ten nie wchłania się przez skórę, dzięki czemu jest bezpieczny dla dzieci w każdym wieku, a także dla kobiet w ciąży i matek karmiących. Jednocześnie jest niezwykle skuteczny, co potwierdzają badania.

Należy pamiętać, że leczeniem obejmuje się nie tylko osobę zakażoną wszawicą, ale również profilaktycznie wszystkich pozostałych domowników. Odzież, którą osoba zarażona nosiła w ostatnich dniach należy dokładnie wyprać – najlepiej w wysokiej temperaturze, środki higieny osobistej dokładnie umyć (można je wyparzyć), meble tapicerowane dokładnie odkurzyć, a pościel zamknąć w foliowym, szczelnym pokrowcu na około dwa tygodnie.

Warto jest profilaktycznie kontrolować włosy na głowie co najmniej raz na dwa tygodnie. Liczy się bowiem szybka reakcja, co hamuje ryzyko rozprzestrzenienia się choroby.

Skuteczną walkę z wszami wspiera NYDA

Oceń