Badanie (test) PSA: jak odczytać wynik? PSA wysokie i niskie

20.01.2020
Aktualizacja: 20.01.2020 16:11
Badanie (test) PSA
fot. Shutterstock

Test PSA, czyli sprawdzanie stężenia PSA we krwi mężczyzny jest przydatnym narzędziem w diagnostyce chorób prostaty, szczególnie raka. Wysokie PSA może bowiem nasuwać podejrzenie przerostu prostaty, zapalenia stercza lub raka gruczołu krokowego. Sprawdź, jakie są wskazania do badania PSA i jak odczytać wyniki. O czym świadczy wysokie PSA?

PSA to swoisty antygen sterczowy - białko wytwarzane przez gruczoł krokowy, odpowiedzialne za utrzymywanie nasienia w płynnej postaci. To jednak niejedyna funkcja PSA. Białko to jest dobrym wskaźnikiem funkcjonowania prostaty.

PSA występuje prawie wyłącznie w komórkach wydzielniczych przewodów prostaty. Jedynymi dotąd opisanymi komórkami spoza niej wykazującymi dodatnią reakcję na jego obecność są komórki nabłonkowe gruczołów okołocewkowych u kobiet.

Badanie PSA

Test PSA, czyli badanie stężenia PSA (swoistego antygenu sterczowego) we krwi jest podstawowym badaniem służącym wstępnej przesiewowej ocenie gruczołu krokowego. 

Poziom swoistego antygenu sterczowego oznacza się w surowicy krwi po wcześniejszym pobraniu próbki krwi. Badanie można wykonać o każdej porze dnia, nie trzeba być na czczo. Należy jednak powstrzymać się od aktywności seksualnej na dwa dni przed badaniem.

Krew pobiera się z żyły łokciowej.

Badanie PSA powinni wykonać mężczyźni, którzy:

  • ukończyli 50. rok życia;
  • ukończyli 45. rok życia, jeżeli ich ojciec lub brat chorowali na raka prostaty;
  • są przed 65. rokiem życia;
  • mają objawy raka prostaty;
  • mają krwiomocz, bóle krocza lub podbrzusza.

PSA, czyli swoisty antygen gruczołu krokowego, występuje w organizmie w postaci wolnej i związanej z białkami. Wartości te składają się na wynik całkowitego PSA.

Prawidłowe stężenie PSA całkowitego w surowicy krwi wynosi:

  • między 40. a 49. rokiem życia do 2,5 ng/ml,
  • między 50. a 59. rokiem życia do 3,5 ng/ml,
  • między 60. a 69. rokiem życia do 4,5 ng/ml,
  • między 70. a 79. rokiem życia do 6,5 ng/ml.

Gdy wynik całkowitego PSA mieści się w zakresie od 4 do 10 ng/ml (jest poza normą), wykonuje się badanie całkowitego PSA oraz jego frakcji wolnej. Określenie tego stosunku jest przydatne do podjęcia decyzji o dalszej obserwacji lub wykonaniu biopsji. Analiza PSA wolnego w odniesieniu do podwyższonego poziomu PSA całkowitego:

  • niskie PSA wolne oznacza podwyższone ryzyko nowotworu prostaty,
  • wysokie PSA wolne oznacza niskie ryzyko złośliwego nowotworu prostaty.

Stężenie PSA powyżej lub poniżej normy może, ale wcale nie musi, świadczyć o chorobie prostaty. Odchylenia od normy są jednak wskazówką dla lekarza, że należy przeprowadzić dodatkowe badania.

Niskie PSA

Fałszywie niski wynik PSA obserwuje się po zabiegu usunięcia jąder, po całkowitym usunięciu prostaty oraz w wyniku leczenia chemio-i radioterapią. 

Wysokie PSA

Podwyższone stężenie PSA we krwi wykrywa się w przypadku zapalenia gruczołu krokowego, łagodnego rozrostu prostaty lub raka tego gruczołu.

Jakie są przyczyny podwyższonego PSA? Komórki nowotworów prostaty uwalniają większe ilości PSA do krwiobiegu, niż prawidłowe komórki stercza i z tego wzrost stężenia PSA nasuwa podejrzenie raka.

Jednak antygen PSA produkowany jest również przez zdrowy nabłonek w okolicy prostaty, dlatego stężenie PSA rosnąć może także w przypadku stanów zapalnych prostaty, łagodnego przerostu, po zabiegach endoskopowych wykonywanych przez cewkę moczową, w wyniku cewnikowania pęcherza moczowego, a nawet seksu połączonego z wytryskiem nasienia (dlatego krew do badania PSA należy pobierać po dwudniowej wstrzemięźliwości seksualnej).

Podwyższone stężenie PSA notuje się u nawet 25 proc. mężczyzn niechorujących na nowotwór. Dlatego wynik badania nie przesądza o chorobie nowotworowej.

PSA a rak prostaty

Chociaż badanie stężenia PSA jest badaniem podstawowym w przypadku podejrzenia raka prostaty, to diagnozy nie stawia się wyłącznie na podstawie stwierdzenia podwyższonego PSA. Warto wiedzieć, że w niektórych przypadkach raka prostaty nie odnotowuje się zwiększonego stężenia antygenu PSA (nawet 20 proc. przypadków), istnieje też dosyć duży odsetek wyników fałszywie dodatnich, co nie zmienia faktu, że badanie warto wykonać.

Europejskie Towarzystwo Urologiczne zaleca coroczne oznaczanie PSA u mężczyzn po 50. roku życia. Mężczyznom z dodatnim wywiadem rodzinnym (rak prostaty u ojca lub brata) zaleca się coroczne oznaczanie PSA od 40. roku życia.

Lekarz ocenia ryzyko wystąpienia raka prostaty na podstawie wielu czynników. Oprócz PSA bierze się pod uwagę wynik badania per rectum, informacje o chorobach w rodzinie, a także badanie histopatologiczne wycinków ze stercza pobranych za pomocą biopsji przezodbytniczej.

Podwyższone PSA nie świadczy zatem o raku. Jest to jednak sygnał, że mężczyzna powinien zostać poddany dodatkowym badaniom.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.