Czystek – jakie są jego właściwości lecznicze i kosmetyczne?

26.01.2020
Aktualizacja: 26.01.2020 09:33
Czystek suszony
fot. Shutterstock

W Polsce zapanowała moda na czystek. Wiele osób przypisuje mu niezwykłe właściwości, m.in. wybielanie zębów, leczenie infekcji, działanie przeciwnowotworowe, działanie zwalczające boreliozę. Co jest prawdą, a co nie? Jakie działanie lecznicze i kosmetyczne ma czystek?

Czystek to krzew z rodziny czystkowatych. Istnieje ponad 50 gatunków i mieszańców tego gatunku. Większość z nich rośnie w rejonie Morza Śródziemnomorskiego. Właściwości lecznicze ma tylko kilka z nich, dlatego zanim kupisz susz z czystka, sprawdź, czy rzeczywiście ma takie działanie. W Polsce ta roślina nie występuje naturalnie, bo nie lubi niskich temperatur.

W Polsce najpowszechniej stosuje się czystek siwy (inaczej czystek szary, łac. Cistus x Incanus L.), który jest mieszańcem dwóch gatunków. Otrzymuje się z niego ladanum (inaczej labdanum), czyli rodzaj żywicy. Pozyskuję się ją z młodych gałązek tylko niektórych gatunków tego krzewu. Wzmianki o tej żywicy były w Księdze Rodzaju w Biblii. Stosowano ją rytuałów i obrzędów. Teraz – ze względu na jej działanie antyseptyczne – wykorzystuje się ją do celów leczniczych i kosmetycznych, np. do przygotowywania perfumów, bo zapachem przypomina ambrę.

Musisz wiedzieć

Właściwości lecznicze wykazują m.in. czystek siwy (czystek szary), czystek kreteński, czystek ladanowy, czystek szałwiolistny, czystek purpurowy.

Czystek siwy – co zawiera?

Czystek siwy zawiera wiele cennych dla zdrowia składników, m.in.:

  • kwasy fenolowe (galusowy, elagowy, katechowy) – neutralizują one wolne rodniki i usuwają z organizmu reaktywne formy tlenu, a więc mają działanie antyoksydacyjne i chronią przed chorobami biodegeneracyjnymi,
  • proantocyjanidy – to związki o silnym działaniu antyoksydacyjnym, wzmacniają działanie innych przeciwutleniaczy, takich jak: witamina A, C i E,
  • garbniki – mają działanie ściągające i przyczyniają się do powstawania warstwy ochronnej zabezpieczającej tkanki, działają przeciwzapalnie, zapobiegają obrzękom i wysiękom,
  • flawonoidy,
  • olejek eteryczny – zawiera diterpeny labdanowe, które mają działanie toksyczne wobec komórek nowotworowych (ale nie oznacza to, że czystek leczy raka!), bakterii i grzybów.

Czystek siwy – jakie ma właściwości zdrowotne?

Dzięki wymienionym powyżej składnikom czystek ma bardzo silne właściwości antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Ponadto hamuje wydzielanie histaminy w organizmie, więc ma działanie antyalergiczne.

Czystek ma wiele właściwości leczniczych, w tym:

  • pomaga zwalczyć infekcje,
  • wzmacnia układ odpornościowy,
  • oczyszcza organizm z toksyn,
  • jest pomocny w obniżaniu cholesterolu LDL (tego złego),
  • wspomaga działanie układu krwionośnego i serca,
  • wzmacnia naczynia krwionośne, dzięki temu chroni przed miażdżycą, udarem i zawałem),
  • łagodzi reakcje alergiczne,
  • pomaga w gojeniu się ran oraz zmian skórnych,
  • łagodzi stany zapalne skóry.

Roślina ta jest też wykorzystywane w kosmetyce, bo pomaga w walce z łupieżem, trądzikiem i egzemą. Toniki z czystka są polecane do pielęgnacji cery tłustej oraz trądzikowej. Czystek ma działanie antyoksydacyjne, chroni organizm przed wolnymi rodnikami i dzięki temu spowalnia procesy starzenia.

W rejonie Morza Śródziemnomorskiego w medycynie ludowej czystek wykorzystywany był również do leczenia zakażeń i stanów zapalnych układu moczowego, nieżytów przewodu pokarmowego, schorzeń wątroby, skóry, układu oddechowego i stanów zapalnych stawów.

Czystek – w jakiej postaci można go stosować?

Z czystka można robić napary, nalewki, syropy. Można go również stosować w formie okładów. W aptekach można kupić saszetki do zaparzania, a także tabletki lub roztwory do płukania gardła.

Napar z czystka – jak go zrobić?

Jedną łyżkę świeżych lub suszonych liści czystka zalej 200 ml wrzątku, a następnie przykryj i zaparzaj przez 20 minut. Po tym czasie odcedź fusy. Napar z czystka może pić raz dziennie, tak jak herbatę. Możesz dodawać do niego miód, sok owocowy, np. malinowy, jarzębinowy, czy imbirowy.

Ważne!

W internecie krąży wiele legend na temat czystka. Pamiętaj jednak, że większość jego leczniczych właściwości nie została potwierdzona przez badania naukowe. Czystek nie leczy raka, choć zawarte w nim diterpeny labdanowe mają działanie toksyczne wobec komórek nowotworowych. Mimo to naparem z czystka nie da się zwalczyć silnych, agresywnych i trudnych w leczeniu komórek rakowych.

Czystek nie wybiela też zębów, ale można go stosować do płukania ust, bo ma działanie bakteriobójcze.

Źródło: "Siła ziół" Patrycja Machałek, Wydawnictwo Znak, Kraków 2018