Okiem eksperta: Sterole i stanole roślinne kontra cholesterol

Aleksandra Supryn
30.03.2016 15:42
Okiem eksperta: Sterole i stanole roślinne kontra cholesterol
fot. Sterole i stanole. Właściwości, produkty, działanie antycholesterolowe

Podwyższony poziom cholesterolu uznawany jest za głównego winowajcę występowania miażdżycy, zawału serca, udaru mózgu lub choroby wieńcowej. Korzystne efekty w obniżaniu stężenia cholesterolu we krwi mają sterole i stanole. Te dobroczynne fitozwiązki redukują poziom złej frakcji cholesterolu LDL aż o 15 proc., znacznie zmniejszając tym samym ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego.

Sterole i stanole roślinne, występujące również pod nazwą fitosteroli i fitostanoli, stanowią zasadniczy element ścian komórek roślinnych. Budowa tych związków zbliżona jest do struktury chemicznej cholesterolu. Dotychczas odkryto ponad 40 form fitosteroli, jednak największy rozgłos zdobył stigmasterol, ergosterol, β-sitosterol i kampesterol. W odróżnieniu od steroli, stanole nie zawierają w swoim składzie wiązań podwójnych.

Fitostanole występują w niewielkich ilościach w produktach żywnościowych, dlatego pozyskiwane są ze steroli w procesie uwodornienia.

Naturalne źródła fitosteroli i fitostanoli

Cenne źródło steroli i stanoli stanowią orzechy laskowe i włoskie, dynia, groch, soja, nagietek, kukurydza, nasiona sezamu, bób i seler. Znajdują się również w kiełkach pszenicy oraz jęczmiennych, żytnich i owsianych przetworach zbożowych.

Największą skarbnicą tych związków jest olej kukurydziany, sojowy, ryżowy, sezamowy i rzepakowy.

Mechanizm działania fitosteroli i fitostanoli

Dobroczynny wpływ steroli i stanoli na organizm człowieka polega na blokowaniu wchłaniania cholesterolu w jelitach. Podobieństwo między budową fitosteroli i cholesterolu powoduje, że współzawodniczą one o połączenie z receptorami komórek jelitowych, hamując tym samym osadzanie się cholesterolu w kompleksach określanych mianem miceli.

Sterole i stanole spożywane wraz z posiłkiem obfitującym w cholesterol mogą efektywnie hamować jego absorpcję. 

Jaką dawkę steroli i stanoli roślinnych stosować?

Dieta bogata w produkty zawierające fitosterole i fitostanole dostarcza ich w maksymalnej ilości – 400 mg dziennie. Dawka ta jest niewystarczająca dla osiągnięcia efektu prozdrowotnego związanego ze stosowaniem tych związków.

Wyniki badań klinicznych pokazują, że optymalna dawka stanoli i steroli wynosi 1,5-2g/d. Jednocześnie nie powinno przekraczać się dawki 3g/d, ponieważ nie tylko nie zwiększa to ich skuteczności, ale również obniża stężenie karotenu, a zatem prowitaminy A w surowicy krwi.

Negatywne skutki oddziaływania steroli i stanoli roślinnych można zniwelować poprzez spożywanie co najmniej 5 porcji dziennie warzyw i owoców bogatych w karotenoidy. Rezultaty korzystnego działania fitosteroli i fitostanoli obserwuje się wyłącznie w okresie ich stosowania. 

Czy fitostanole i fitosterole są przeznaczone dla wszystkich?

Stanole i sterole przeznaczone są do stosowania jedynie przez osoby, które borykają się z podwyższonym stężeniem cholesterolu we krwi. Natomiast jednoczesne przyjmowanie leków wspomagających obniżenie cholesterolu, wymaga konsultacji lekarza.

Produktów zawierających dodatek tych związków nie zaleca się kobietom w ciąży i karmiącym piersią.

Fitostanole i fitosterole nie są również odpowiednie dla dzieci poniżej 5. roku życia.

Produkty wzbogacane w stanole i sterole roślinne

Fitostanole i fitosterole dopuszczone są jako dodatek do serów, przetworów mlecznych, w tym fermentowanych produktów przemysłu mleczarskiego i mleka. Do szeregu produktów wzbogacanych w te związki należą również dressingi do sałatek, napoje mleczno-owocowe, sosy ryżowe i sojowe, margaryny, chleb żytni oraz oleje roślinne. 

___

ZdrowoBardzo / Paulina Rożej