Ograniczenie kalorii w diecie znacznie wydłuża życie

01.06.2020
Aktualizacja: 01.06.2020 15:43
Sekretem długowieczności jest dieta.
fot. Shuuterstock

Jaki jest sekret długiego i zdrowego życia? Co należy robić, aby w dobrej formie dożyć sędziwego wieku? Według wielu badań naukowych ograniczenie spożywanych kalorii może mieć głęboki wpływ na długość i jakość twojego życia.

  • Ograniczenie kalorii może być jednym z najbardziej obiecujących sposobów poprawy zdrowia i wydłużenia życia. 
  • Sprawdź, co dzieje się w naszych komórkach, gdy mniej jemy.

Co musimy zrobić, aby  zwiększyć długość i jakość naszego życia? Naukowcy z całego świata szukają różnych pomysłów. Zespół Julie Mattison z NIA uważa, że odpowiedź jest prosta – chodzi przede wszystkim o zmianę diety.  Uważają, że kluczem do lepszego życia może być zmniejszenie ilości jedzenia, poprzez podejście zwane „ograniczaniem kalorii”. Chodzi o stałe i stopniowe zmniejszanie wielkości porcji.

Już Hipokrates zauważył, że wiele dolegliwości wiąże się z obżarstwem. Wraz z upływem lat potwierdziły to liczne badania. Naukowcy wykazali m.in., że ograniczenie diety o 30-50% wydłuża życie, opóźniając śmierć z powodu zaburzeń i chorób związanych z wiekiem.

Pod koniec lat 80. XX wieku przeprowadzono dwie niezależne próby długoterminowe - jedną w NIA, a drugą w University of Wisconsin - w celu zbadania ograniczenia kalorii i starzenia się u małp Rhesus. Nie tylko dzielimy 93% naszego DNA z tymi naczelnymi, ale również starzejemy się w ten sam sposób.

U małp Rhesus w średnim wieku, w tym wypadku mających co najmniej 15 lat, plecy zaczynają się garbić, skóra i mięśnie zaczynają zwiotczać, a tam, gdzie nadal rosną, włosy z brązowych zmieniają się na siwe. Podobieństwa sięgają głębiej. U tych naczelnych częstość występowania i nasilenie raka, cukrzycy i chorób serca wzrasta wraz z wiekiem. „Są doskonałym modelem do badania starzenia się”– podkreślił Rozalyn Anderson, gerontolog z University of Wisconsin.

76 małp z University of Wisconsin karmiono specjalnie przygotowanymi ciastkami diety i 121 z NIA, dostosowane do ich wieku, wagi i naturalnego apetytu. Wszystkie małpy otrzymywały pełen zestaw składników odżywczych i minerałów, których potrzebują ich ciała. Tyle że połowa małp, grupa o ograniczonej kaloryczności (lub CR), jadła o 30% mniej.

Na przykład Sherman, 43-letnia małpa z NIA, była na diecie o niskiej kaloryczności już od 16 roku życia. Jest to najstarsza małpa rezusowa, prawie 20 lat starsza niż średnia długość życia. Ponieważ młodsze małpy rozwijały choroby i umierały, Sherman wydawał się odporny na starzenie.

To samo dotyczy, w różnym stopniu, reszty eksperymentalnego oddziału w NIA. „Mamy mniejszą częstość występowania cukrzycy i mniejszą częstość występowania raka w grupach CR” – poinformował  Mattison.

Małpy, które były na specjalnej diecie, nie tylko wyglądały znacznie młodziej, niż małpy karmione standardową dietą, rzadziej dotykały ich choroby. Nowotwory, takie jak gruczolakorak jelit, choroby serca zmniejszyły się u nich o ponad połowę. I podczas gdy u 11 małp zachorowała na cukrzycę, a pięć wykazywało oznaki, że były w stanie przedcukrzycowym, regulacja poziomu glukozy we krwi wydawała się dobra u wszystkich małp CR.

Ogółem tylko 13% małp w grupie CR zmarło z przyczyn związanych z wiekiem w ciągu 20 lat. W grupie kontrolnej zmarło 37% przypadków, czyli prawie trzy razy więcej. W zaktualizowanym badaniu z University of Wisconsin w 2014 r. odsetek ten pozostał taki sam.

„Wykazaliśmy, że starzeniem się można manipulować u naczelnych”, podkreślił Anderson. Małpom na pewno pomogło spożywanie mniejszej ilości jedzenia, ale u ludzi jest to znacznie trudniejsze. Po pierwsze, mamy dostęp do regularnych, wysokokalorycznych posiłków. Idealnie byłoby, gdyby ilość i rodzaje spożywanych pokarmów były dostosowane do tego, kim jesteśmy – naszych genetycznych predyspozycji do przybierania na wadze, w jaki sposób metabolizujemy cukry, w jaki sposób przechowujemy tłuszcz i inne fizjologiczne zmiany.

Okazuje się, że predyspozycje do otyłości można wykorzystać, jako przewodnik do  żywieniowych wyborów. „Osobiście mam genetyczną historię otyłości, ale regularnie ćwiczę formę ograniczenia kalorii”, podkreślił Susan Roberts, dietetyk z Tufts University w Bostonie, który od  ponad 10 lat jest wiodącym naukowcem w kompleksowej ocenie długoterminowych skutków zmniejszania poboru energii.

Ludzkie życie skraca niewłaściwa dieta

Również na ludziach przeprowadzono badanie, które sprawdzało, czy dieta rzeczywiście może wpłynąć na długość i jakość naszego życia.  W ciągu dwóch lat przebadano 218 zdrowych mężczyzn i kobiet w wieku od 21 do 50 lat. Podzielono ich na dwie grupy. W jednej z nich ludzie mogli jeść tak, jak zwykle (ad libitum), podczas gdy inni jedli 25% mniej (CR). Obaj mieli kontrolę stanu zdrowia co sześć miesięcy.

Opublikowane po dwóch latach (w 2015 r.) były bardzo pozytywne. We krwi osób, które spożywały posiłki o ograniczonej kaloryczności, stosunek „dobrego” cholesterolu do „złego” cholesterolu wzrósł, cząsteczki związane z powstawaniem nowotworów – zwane czynnikami martwicy nowotworów (TNF) - zostały zmniejszone o około 25%, a poziomy insulinooporności, pewna oznaka cukrzycy, spadła o prawie 40% w porównaniu do osób, które zjadły normalną dietę. Ogólnie ciśnienie krwi było niższe.

Jak się okazuje, ograniczenie kalorii jest jedną z najbardziej obiecujących dróg poprawy zdrowia i tego, jak długo trwa ludzie życie. „Nasi ludzie nie byli głodni, ich nastrój też był dobry, ich funkcje seksualne były w porządku. Długo szukaliśmy negatywów i nie znaleźliśmy ich”– podkreślił Roberts. "Jednym z oczekiwanych problemów był niewielki spadek gęstości kości, który często wiąże się ze stopniową utratą masy ciała" – dodał Roberts. Jednak dla zachowania ostrożności ochotnicy otrzymywali małe dawki suplementów wapnia przez cały czas trwania badania.

Co się dzieje w naszym organizmie, gdy jemy mniej?

Ograniczenie żywieniowe może prowadzić do zmian fizjologicznych, które prowadzą do poprawy funkcjonowania narządów i zwiększonej odporności na stres. Na poziomie komórkowym ograniczenie spożycia kalorii poprawia funkcje komórek macierzystych i mitochondriów, zwiększa autofagię (proces polegający na trawieniu przez komórkę uszkodzonych lub obumarłych jej elementów) i naprawę DNA. Wszystkie te procesy mają kluczowe znaczenie dla wydłużania życia.

Źródło: www.bbc.com