Zamknij

Żelazo - jego niedobór i nadmiar są niebezpieczne dla organizmu.

04.03.2019
Aktualizacja: 09.11.2022 13:35

Żelazo to pierwiastek, który pełni wiele funkcji. Jego obecność jest konieczna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Koniecznie sprawdź, jak się objawia niedobór żelaza, a także jego nadmiar.

Na betonowym blacie leży miska ze świeżym szpinakiem.
fot. Shutterstock

Żelazo buduje ludzką krew i umożliwia transportowanie tlenu z płuc do komórek. Obecność tego pierwiastka potrzebna jest także mięśniom i enzymom. Zarówno niedobór, jak i nadmiar żelaza są bardzo niebezpieczne dla organizmu.

Żelazo – rola i funkcje w organizmie

Żelazo pełni wiele ważnych funkcji w organizmie. Większość tego pierwiastka (około 70 procent) znajduje się w hemoglobinie. Dzięki jego obecności umożliwione jest pobierane tlenu w płucach i przekazywanie go dalej do tkanek.

Żelazo, które znajduje się w szpiku kostnym, wykorzystywane jest do tworzenia erytrocytów (krwinek czerwonych).

Kolejną ważną rolą jest oddziaływanie na metabolizm cholesterolu, a także uczestniczenie w niszczeniu szkodliwych substancji w wątrobie.

Inne funkcje tego pierwiastka to także pobieranie z krwi tlenu, które potrzebne są do prawidłowej pracy mięśni. Dodatkowo żelazo występuje w enzymach tkankowych. Jego obecność umożliwia im prawidłowe działanie.

Poza tym żelazo odpowiada za prawidłową pracę układu nerwowego i pomaga zwalczać bakterie oraz wirusy.

Niedobór żelaza – jak się objawia?

U osób z niedoborem żelaza najczęściej dochodzi do wystąpienia kilku syndromów.  O ich nasileniu decyduje postępowanie anemii. Na deficyt tego pierwiastka najbardziej narażone są kobiety w ciąży, karmiące piersią, z silnym krwawieniem miesiączkowym, a także dzieci w fazie wzrostu.

Objawy niedoboru żelaza to między innymi:

  • Ciągłe zmęczenie,
  • Wyczerpanie,
  • Duszności,
  • Palpitacje serca (nierówne bicie),
  • Ból głowy,
  • Szum w uszach,
  • Zmieniony zmysł smaku,
  • Chęć zjedzenia przedmiotu niejadalnego np. lodu, papieru (bardzo rzadki objaw),
  • Ból języka,
  • Trudności z połykaniem,
  • Nienaturalne gładki język,
  • Blada cera,
  • Zajady,
  • Rozwarstwiające lub wgięte paznokcie,
  • Uczucie lęku,
  • Rozdrażnienie,
  • Zaburzenia popędu seksualnego u kobiet.

Jakie są przyczyny niedoboru żelaza?

Niedobór żelaza może być spowodowany stosowaniem diet eliminacyjnych, w tym takie diety wegańskiej oraz diety wegetariańskiej. Osoby, które nie jedzą mięsa, powinny spożywać dwukrotnie większą dawkę żelaza niż osoby, które jedzą produkty pochodzenia zwierzęcego. Wpływ na to ma słabsza przyswajalność żelaza niehemowego, które występuje w produktach pochodzenia roślinnego.

Inne przyczyny niskiego poziomu żelaza:

  • Krwawienie z dróg rodnych (endometrioza, krwawiące mięśniaki macicy, obfite miesiączki).
  • Krwawienie z przewodu pokarmowego (hemoroidy, polipy jelita grubego, rak jelita grubego, choroba wrzodowa żołądka oraz dwunastnicy).
  • Krwawienie z dróg oddechowych lub nerek.
  • Zaburzenia wchłaniania.
  • Przewlekłe biegunki.
  • Operacja żołądka.

Niewielki niedobór tego pierwiastka można szybko skorygować odpowiednią dietą. W niektórych przypadkach wymagana jest suplementacja.

Nieleczony deficyt może pogłębiać i powodować coraz silniejsze objawy, które znacznie wpływają na codzienne funkcjonowanie.

Warto też wspomnieć o tym, że długotrwały niedobór żelaza wpływa na nieodpowiedni poziom hemoglobiny. Jest on niebezpieczny dla zdrowia i życia.

Nadmiar żelaza

Nadmiar żelaza, podobnie jak niedobór jest stanem, który wymaga odpowiedniego leczenia.

Objawy nadmiaru żelaza to między innymi:

  • Marskość wątroby,
  • Wzdęcia,
  • Zaparcia,
  • Cukrzyca,
  • Ciemna pigmentacja skóry.

W większości przypadków bardzo ciężko jest przekroczyć prawidłowy poziom tego pierwiastka. Zazwyczaj związane jest to z inną chorobą lub skutkiem nagłego wypadku. Nadmierne stężenie żelaza występuje przy hemochromatozie, a także przy wielokrotnym przetaczaniu krwi.

Żelazo w tabletkach – kiedy konieczna jest suplmentacja?

W niektórych przypadkach niedobór żelaza jest zbyt duży, żeby korygować go tylko odpowiednią dietą. Konieczna wtedy jest suplementacja, czyli przyjmowanie żelaza w tabletkach.

Należy pamiętać, że o farmakologicznym przyjmowaniu żelaza zawsze powinien decydować lekarz.

Suplementacje tego pierwiastka zaleca się szczególnie kobietom w ciąży, a także osobom chorym, ale dopiero wtedy, kiedy dieta nie pozwoli wyrównać poziomu.

W przypadku stwierdzenia niedokrwistości konieczne jest odnalezienie jej przyczyny i rozpoczęcie leczenia.

Źródła żelaza

Żelazo występuje w większości produktów spożywczych. Lepiej wchłaniane jest żelazo hemowe, czyli te, które występuje w produktach zwierzęcych niż żelazo niehemowe (pochodzenia roślinnego).

Bardzo bogatym jego źródłem jest wątróbka, a także inne rodzaje mięsa. Jeśli chcesz podnieść poziom żelaza, sięgnij także po krewetki, brokuły, szpinak, groch i fasole.

Warto pamiętać, że przyswajalność tego pierwiastka zwiększa witamina C.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.