Witamina D w diecie twojego dziecka, czy suplementować?

12.05.2019 10:00
Witamina D u dziecka

Badania Instytutu Matki i Dziecka pokazują, że aż 75% niemowląt i 94% dzieci po 1 roku życia dostarcza z dietą niewystarczającą ilość witaminy D. Jej niedobór jest bardzo poważny w skutkach i może nieść za sobą konsekwencje zdrowotne również w późniejszym wieku.

Przyczyny niedoboru witaminy D

Dla rozwijającego się organizmu, witamina D jest niezbędna dla prawidłowej mineralizacji kości i zębów, a także odpowiedniego funkcjonowania układu immunologicznego. Podstawowym zadaniem witaminy D w organizmie, jest regulacja gospodarki wapniowo-fosforanowej. Jest ona niezbędna do wchłaniania wapnia z jelit. Przyczyny niedoborów mogą być różne. Pierwszą, najbardziej prawdopodobną, jest jej niewystarczająca podaż z dietą. Niedobór może wynikać również, ze zbyt rzadkiego przebywania dziecka na słońcu, a co za tym idzie, zmniejszoną syntezą skórną. U niemowląt, przyczyną niedostatecznej podaży, może być również za mały zapas witaminy D w czasie ciąży u mamy i następnie wyłączne karmienie piersią. Rzadziej występującymi przyczynami, są zaburzenia wchłaniania związane z pewnymi chorobami (np. celiakia, alergia pokarmowa, zespół krótkiego jelita, choroba Leśniowskiego Crohna) oraz jej zmniejszona syntezą lub zwiększona degradacją wynikająca, np. z choroby wątroby, czy stosowania niektórych leków.

Niedobór witaminy D - skutki

Aż 3/4 niemowląt oraz prawie wszystkie dzieci powyżej 1 roku życia mają niedobory witaminy D. Jej prawidłowe stężenie umożliwia odpowiednie wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego (w przypadku niedoboru witaminy D, jego wchłanianie spada do 10 - 15%). Dlatego jej niedobór u dzieci jest przyczyną rozwoju krzywicy (upośledzenie mineralizacji rosnących kości i chrząstek), a u młodzieży - osteomalacji (odwapnienie kości, prowadzące do ich uszkodzeń). Dodatkowo, zbyt niska podaż witaminy D i wapnia w dzieciństwie, jest czynnikiem rozwoju osteoporozy w wieku dorosłym.

Źródła witaminy D

Witamina D jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach. W związku z tym jej naturalnym źródłem są produkty o jego wysokiej zawartości. Należą do nich głównie ryby, tran oraz żółtko jaja. Dobrze wiedzieć, że podczas smażenia ryb zmniejsza się w nich ilość witaminy D o około połowę, natomiast pieczenie nie wpływa na jej zawartość. Dodatkowo, warto również pamiętać, że w Polsce istnieją produkty, które wzbogacane są witaminą D. Standardowo są to produkty dla dzieci, takie jak mleka modyfikowane, kaszki zbożowe i niektóre serki homogenizowane. 
Zawartość witaminy D w produktach to (wartości podane są na w µg/100 g produktu):

  • dziki halibut 27,4
  • makrela wędzona 25,2
  • węgorz 23,3
  • łosoś wędzony 17,1
  • dziki łosoś 14,1
  • białe ryby 12
  • żółtko jaja 5,4
  • sardynki w oleju 4,8
  • śledź 4,2 - 2,8

Witamina D może być dostarczana do organizmu twojego dziecka na 2 sposoby.

Jednym z nich jest jej skórna synteza, która zachodzi pod wpływem promieniowania słonecznego (ultrafioletowego typu b; UVB). Aby mogło do niej dojść należy spełnić jednak kilka warunków. Po pierwsze, skóra musi być eksponowana na światło słoneczne, najlepiej między godziną 10 - 15, przez około 15 min. Po drugie odsłonięte powinno być około 18% powierzchni skóry, na przykład ręce i nogi. Wydaje się proste. Jednak kolejnym warunkiem jest nienałożenie kremu z filtrem przeciwsłonecznym. Produkt ten całkowicie blokuje syntezę skórną. W związku z ryzykiem powstawania uszkodzeń słonecznych i raka skóry, nie należy unikać kremów z filtrem. Co więcej żyjemy w rejonie geograficznym o niewystarczającym nasłonecznieniu przez większą część roku. Dlatego synteza skórna nie jest skutecznym źródłem witaminy D.

Witamina D może pojawić się u twojego dziecka również w diecie. Niestety istnieje bardzo mało źródeł tego składnika. Czy wiedziałeś, że jeśli twoje dziecko (powyżej 1 roku życia) miałoby dostarczyć odpowiednią ilość witaminy D z dietą, powinno zjeść dziennie:

  • 1 średni płat świeżego śledzia
  • 1/2 dzwonko świeżego łososia
  • 18 sztuk jaj
  • 2,5 kg żółtego sera

Jest to niewykonalne. W związku z tym u niemowląt i dzieci zaleca się suplementację witaminy D.

Jak suplementować witaminę D?

Według obecnych zaleceń dla Europy Środkowej należy podawać suplementy witaminy D, niezależnie od sposobu karmienia dziecka oraz pory roku, wszystkim dzieciom od urodzenia do ukończenia 3 roku życia. Zalecane dawki to:

  • 400 IU (10 μg) dla noworodków i niemowląt od pierwszych dni życia do 6. miesiąca życia, niezależnie od sposobu karmienia,
  • 400-600 IU (10-15 μg) dla niemowląt między 6. a 12. miesiącem życia, w zależności od dawki witaminy przyjmowanej z pożywieniem,
  • 600-800 IU (15-20 μg) dla dzieci po 1. roku życia, w zależności od dawki witaminy przyjmowanej z pożywieniem

Po 3 roku życia warto zapytać o suplementację witaminy D u dziecka, lekarza pediatry. Będzie ona zależna od jej podaży z diety i określenia jej poziomu w organizmie.

Czy można przedawkować witaminę D?

Warto natomiast pamiętać, że tak jak niedobór, również przedawkowanie witaminy D, niesie za sobą poważne zagrożenia. Zatrucia występują bardzo rzadko, jednak należy wiedzieć, że górna bezpieczna całkowita dawka dobowa to 1000 IU (25µg) dla niemowląt oraz 2000 IU (50µg) dla dzieci w wieku od roku do 10 lat.

Jeżeli chcesz sprawdzić ile witaminy D spożywa z dietą twoje dziecko warto skorzystać z kalkulatora witaminy D, wapnia i jodu na stronie programu „1000 pierwszych dni dla zdrowia”.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:
1. mp.pl
2. standardy.pl
3. ndb.nal.usda.gov
4. Rusińska A. i wsp. Vitamin D supplementation guidelines for Poland - a 2018 update. Postępy Neonatologii. 2018;24(1)