Niedobór wapnia (hipokalcemia) - jak się objawia i jak go leczyć?

25.05.2019
Aktualizacja: 25.05.2019 16:00
Niedobór wapnia (hipokalcemia)

Wapń jest jednym z podstawowych mikroelementów, który powinien być dostarczany do organizmu wraz z dietą. Jednak coraz częściej obserwuje się jego niedobory, zarówno u dzieci jak i dorosłych. Zobacz jakie są tego objawy i co robić, jeżeli niedobór wapnia wystąpi również u ciebie.

Hipokalcemia – czyli niedobór wapnia

Wapń jest składnikiem mineralnym, który w naszym organizmie odpowiada za prawidłową budowę kości i zębów. Poza układem szkieletowym, wapń odgrywa również rolę w przewodnictwie bodźców nerwowych, odpowiada za prawidłowe kurczenie się mięśni, aktywuje niektóre enzymy, uczestniczy w krzepnięciu krwi i jest ważnym czynnikiem w prawidłowym funkcjonowaniu gospodarki hormonalnej. W naszym organizmie, wapń niezbędny jest do prawidłowej pracy serca i układu naczyniowego. Co więcej, prawidłowa zawartość wapnia w diecie, jest niezbędna w zapobieganiu wystąpienia oraz leczeniu chorób takich jak otyłość, cukrzyca typu 2 i niektóre nowotwory (jelita grubego, prostaty, sutka).

W jaki sposób wapń występuje w naszym organizmie

Prawie cały wapń, bo aż 99% tego składnika mineralnego, znajduje się w kościach i zębach. Pozostałe 1%, wchodzi w skład płynów pozakomórkowych, w tym krwi. Połowa tego wapnia występuje w postaci związanej z białkami (albuminami), a druga połowa występuje w postaci wolnej (wapń zjonizowany). Właśnie w formie zjonizowanej ocenia się jego stężenie, aby sprawdzić czy występują jego niedobory w organizmie.

Skąd biorą się niedobory wapnia w twoim organizmie?

Niedobory wapnia mogą wynikać z wielu przyczyn. Pierwszą, najbardziej oczywistą jest jego za małe spożycie wraz z dietą. Niedobór może jednak wynikać z zaburzeń pracy przytarczyc (niedobór parathormonu, PTH), co może pojawić się u osób po operacji tarczycy, po radioterapii okolic szyi, w wyniku nowotworów czy niewydolności nerek. Niedobór wapnia może pojawić się również u osób z niedoborami witaminy D. Hipokalcemia może wystąpić również w stanach zasadowicy oddechowej (najczęściej ten stan pojawia się w wyniku zbyt intensywnego oddychania w sytuacjach stresowych, lękowych i podczas napadów paniki).

Objawy niedoboru wapnia

Warto pamiętać, że zarówno łagodny jak i przewlekły niedobór wapnia nie daje żadnych objawów. Wpływa przede wszystkim na układ kostno-szkieletowy, ale może również prowadzić do zmian skórnych i zwiększonej łamliwości paznokci.
Natomiast gwałtowne spadki  stężenia tego składnika lub jego spadek poniżej poziomu 1,9 mmol/l, dają charakterystyczne objawy. Występują one rzadko, związane są z niedoborem wapnia zjonizowanego i wynikają przede wszystkim z zaburzeń czynności układu nerwowo-mięśniowego i nerwowego. Są one stanem poważnym i jeżeli wystąpią, należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe. Należą do nich:

  • mrowienie kończyn oraz twarzy,
  • objaw Trousseau, czyli tak zwana ręka położnika (charakterystyczne wygięcie dłoni),
  • objaw Chvostka, czyli skurcz mięśni twarzy po uderzeniu w nerw twarzowy,
  • niekontrolowane skurcze mięśni, które jeżeli powtarzają się i występują w różnych obszarach, nazywane tężyczką.

Konsekwencje niedoboru wapnia

Ciężkie objawy niedoboru, związane z tężyczką wymagają natychmiastowego leczenia szpitalnego. Jednak częściej mamy do czynienia z przewlekłymi niedoborami wapnia wynikającymi z niedostatecznej podaży tego składnika z dietą. Wapń dostarczany jest do naszego organizmu wraz z pożywieniem. Należy jednak pamiętać, że jeżeli dieta będzie niedoborowa, nasz organizm zacznie pobierać wapń z kości, prowadząc do zwiększenia ich łamliwości i ich uszkodzeń. Konsekwencją przewlekłego niedoboru wapnia u dzieci jest krzywica. U osób dorosłych – osteomalacja i zwiększone ryzyko osteoporozy. Dlatego prawidłowo zbilansowana dieta jest niezwykle ważna zarówno u dzieci, jak i osób dorosłych.

Zapotrzebowanie organizmu na wapń (w mg/dzień):

Niemowlęta:

  • do 6 miesiąca życia : 200
  • 6 – 12 miesiąc życia: 260

Dzieci:

  • 1 - 3 rok życia: 500
  • 4 - 9 rok życia: 800
  • 10 – 18 rok życia: 1100

Dorośli:

  • 19-50 rok życia: 800
  • 51 – 65 rok życia: 800 (mężczyźni); 1000 (kobiety)
  • >66 roku życia 1000

Kobiety ciężarne i karmiące:

  • < 19 roku życia: 1100
  • >19 roku życia: 800

Najlepsze źródła wapnia

Najbogatszym źródłem dobrze przyswajalnego wapnia są mleko i jego przetwory. Duże ilości tego składnika zawierają również konserwy rybne spożywane wraz z ośćmi. Do dobrych źródeł wapnia należą również niektóre produkty roślinne, jednak z wielu z nich ten składnik jest słabo przyswajalny, ze względu na wysokie zawartości kwasu szczawiowego i fitynowego. Prawidłowe wchłanianie wapnia z dietą utrudnia również wysoka zawartość fosforu, tłuszczu i błonnika pokarmowego w diecie. Do czynników, które zwiększają wchłanianie wapnia z dietą należą: laktoza, niektóre aminokwasy, wysoka zawartość witaminy D w diecie oraz fosfopeptydy z mleka. Pewne ilości wapnia mogą również pochodzić z wody wysokozmineralizowanej.

Warto zadbać aby w twojej diecie pojawiły się produkty, będące dobrym źródłem wapnia.

Do produktów zwierzęcych, będących dobrym źródłem wapnia należą (ilość w mg/100 g produktu):

  • parmezan: 1380
  • ser edamski: 867
  • ser gouda: 807
  • ser cheddar: 703
  • ser brie: 600
  • feta: 500
  • sardynka w oleju: 330
  • kefir, 2%: 293
  • sardynka w pomidorach: 250
  • jogurt naturalny, 2%: 170
  • mleko spożywcze 2%: 120
  • śmietana 18%: 99
  • ser twarogowy: 94

W produktach roślinnych wapń znajduje się przede wszystkim w (mg/100 g produktu):

  • mak niebieski: 1266
  • soja: 240
  • migdały: 239
  • figi suszone: 203
  • len, nasiona: 195
  • pietruszka, liście: 193
  • orzechy laskowe: 186
  • fasola biała: 163
  • jarmuż: 157
  • morele suszone: 139
  • orzechy pistacjowe: 135
  • sezam, nasiona: 114
  • boćwina: 97
  • szczaw: 97
  • szpinak: 93
  • kapusta włoska: 77
  • brokuły: 48

Źródła:

1. Kunachowicz H, Przygoda B, Nadolna I, Iwanow K. (2017). Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Warszawa: Wydawnictwo PZWL
2. Jarosz M. (2017). Normy żywienia dla populacji Polski.Warszawa: Instytut Żywności i Żywienia
3. Dobrzańska A, Obrycki Ł, Socha P. (2015). Suplementacja diety. Wytyczne postępowania u dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią.Warszawa: Media-Press
4. mp.pl