Kwas foliowy odpowiada za prawidłowy rozwój płodu. Jakie ma właściwości?

03.01.2019
Kwas foliowy można dostarczać do organizmu za pośrednictwem pożywienia
Fot. Shutterstock

Kwas foliowy to ,,superwitamina'', niezbędna do funkcjonowania całego organizmu. Witamina B9, zwana kwasem foliowym, potrzebna jest już na etapie życia płodowego do odpowiedniego rozwoju. Później przez całe życie człowieka pełni ważne funkcje: wpływa na nastrój i samopoczucie, zapewnia sprawne działanie wątroby, żołądka i jelit, a także pobudza procesy krwiotwórcze. Dowiedz się, czym skutkuje niedobór, a czym nadmiar kwasu foliowego.

Kwas foliowy, czyli witamina B9, to składnik niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Odgrywa niezwykle ważną rolę w rozwoju płodu, a później przez całe życie wspomaga układ nerwowy, pokarmowy, wpływa na samopoczucie i a nawet dobre trawienie. Kwas foliowy jest witaminą niezbędną do prawidłowego tworzenia się czerwonych krwinek.

Zarówno niedobór, jak i nadmiar kwasu foliowego jest szkodliwy dla zdrowia. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie odpowiednio zbilansowanej diety bogatej w produkty będące źródłem folianów. Osoby narażone na niedobory kwasu foliowego, w tym kobiety w ciąży, powinny dodatkowo suplementować tę witaminę.

Rola kwasu foliowego w organizmie:

  • zapobiega uszkodzeniom cewy nerwowej u płodu;
  • reguluje wzrost i podział komórek;
  • ma pozytywny wpływ na układ nerwowy i  mózg;
  • decyduje o dobrym samopoczuciu psychicznym;
  • usprawnia funkcjonowanie układu pokarmowego;
  • uczestniczy w tworzeniu soku żołądkowego; 
  • usprawnia działanie wątroby, żołądka i jelit;
  • pobudza procesy krwiotwórcze (produkcję czerwonych krwinek).

Dostępne badania naukowe wskazują, że niedobory kwasu foliowego zwiększają ryzyko rozwoju niektórych nowotworów, w tym raka płuc, trzustki, przełyku, szyjki macicy, piersi. Najwięcej dostępnych badań dotyczy zależności pomiędzy niedoborem kwasu foliowego a rozwojem nowotworu jelita grubego (gruczolaków i pierwotnych raków jelita grubego). Naukowcy podkreślają jednak, że ta zależność działa w dwie strony. Duże dawki kwasu foliowego mogą przyspieszać rozwój nowotworów. Wyjaśnienie udziału kwasu foliowego w powstawaniu nowotworów wymaga jednak dalszych badań, które pozwolą ustalić, jakie dawki witaminy wpływają na proces nowotworzenia.

Kwas foliowy w jedzeniu

Kwas foliowy występuje w żywności pod postacią folianów (soli kwasu foliowego). Najlepszym źródłem witaminy folianów są warzywa liściaste (brukselka, szpinak, kapusta włoska, szparagi). Dużą ilość folianów zawierają również nasiona roślin strączkowych, produkty pełnoziarniste, drożdże i kiełki pszenicy. Foliany, choć w mniejszych ilościach, znajdują się także w pietruszce, jarmużu, papryce, kiwi, malinach, pomarańczach i w orzechach (szczególnie włoskich i arachidowych). Dużą ilość folianów zawierają podroby, głównie wątróbka. 

Stosując odpowiednio zbilansowaną dietę, można utrzymywać odpowiedni poziom kwasu foliowego w organizmie. Należy jednak zaznaczyć, że duże straty kwasu foliowego następują po przetworzeniu żywności. Na przykład zawartość folianów w gotowanych szpinaku jest nawet o połowę niższa niż w surowym.

Kwas foliowy w ciąży

Odpowiedni poziom kwasu foliowego jest szczególnie ważny w czasie ciąży. Jest to bowiem witamina, która odgrywa niezwykle ważną rolę już na etapie życia płodowego i jest niezbędna do prawidłowego rozwoju płodu.

Bierze udział w wytwarzaniu kwasów nukleinowych niezbędnych do prawidłowego podziału komórek rozwijającego się płodu, a w szczególności do właściwego kształtowania się cewy nerwowej, z której rozwija się mózg i rdzeń kręgowy. W wyniku niedoboru kwasu foliowego dochodzi do niezamknięcia się cewy nerwowej i powstania wad rozwojowych, w tym nawet bezmózgowia i przepukliny mózgowo-rdzeniowej.

Przyjmowanie kwasu foliowego w ciąży zabezpiecza także przed odklejeniem łożyska, przedwczesnym porodem i zmniejsza ryzyko małej masy urodzeniowej dziecka.

Warto wiedzieć

Kwas foliowy nie tylko w ciąży

Kwas foliowy powinny przyjmować nie tylko ciężarne. Suplementację witaminy B9 zaleca się również kobietom planującym ciążę. O zaleceniach dot. dawkowania kwasu foliowego należy rozmawiać z lekarzem prowadzącym, internistą lub ginekologiem.

Niedobór kwasu foliowego

Najpoważniejszym skutkiem niedoboru kwasu foliowego jest 
, która jest prekursorem układu nerwowego. Gdy proces jej zamykania ulegnie zakłóceniu, mózg i rdzeń kręgowy nie rozwijają się prawidłowo na skutek kontaktu z płynem owodniowym.

Niedobór kwasu foliowego sprzyja miażdżycy, może również prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, którą najczęściej obserwuje się u kobiet w ciąży i dzieci urodzonych przedwcześnie.

Nieodpowiedni poziom kwasu foliowego wpływa na nastrój, może powodować obniżenie koncentracji, przemęczenie, lęk, bezsenność i depresję. 

  • zaburzenia w trawieniu i we wchłanianiu składników odżywczych;
  • biegunka;
  • zmniejszony apetyt;
  • obniżona masa ciała;
  • stany zapalne języka oraz błony śluzowej warg;
  • bóle głowy;
  • kołatanie serca;
  • przedwczesna siwizna;
  • zahamowanie wzrostu u dzieci i młodzieży.

Niedobór kwasu foliowego obserwuje się głównie przy przewlekłych chorobach wątroby, stosowaniu ubogiej diety i niektórych leków. Na niedobory narażone są również osoby nadużywające alkoholu i a także znajdujące się w okresach zwiększonego zapotrzebowania (ciąża, okres karmienia piersią, niektóre choroby przewlekłe).

Nadmiar kwasu foliowego

Zażywanie większych dawek kwasu foliowego może prowadzić do bezsenności, rozdrażnienia, depresji, zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Większe stężenie kwasu foliowego może wywołać reakcję alergiczną na skórze, a nawet skurcz oskrzeli. 

Nadmiar kwasu foliowego w ciąży zwiększa ryzyko u dziecka zachorowania w przyszłości na astmę. Z tego powodu zaleca się konsultowanie z lekarzem prowadzącym przyjmowania dawek kwasu foliowego i nieprzekraczania zalecanych norm. 

Źródło: mp.plmp.pl