Zamknij

Hiperkalcemia bywa skutkiem przedawkowania witaminy D. Jakie są jej objawy?

24.08.2022
Aktualizacja: 24.08.2022 16:18

Nadmiar wapnia w organizmie, czyli hiperkalcemia, to niezwykle groźny stan. Choć wapń to pierwiastek ważny dla prawidłowej pracy układu nerwowego, mięśni, serca czy kości, to jego nadmierne stężenie nie jest korzystne dla zdrowia. Jak się objawia i o czym świadczy?

Hiperkalcemia a przedawkowanie witaminy D
fot. Schutterstock
  1. Co to jest hiperkalcemia?
  2. Jakie są objawy nadmiaru wapnia w organizmie?
  3. Jakie są przyczyny hiperkalcemii?
  4. W jaki sposób diagnozuje się hiperkalcemię?
  5. Jak wygląda leczenie hiperkalcemii?

Jedną z przyczyn hiperkalcemii, choć nie najczęstszą, jest zatrucie witaminą D i preparatami wapnia, dlatego lekarze przestrzegają, by nie przyjmować ich na własną rękę, zwłaszcza w dawkach większych niż uznane za bezpieczne, czyli większych niż zalecane dzienne spożycie. Istnieją także inne częstsze przyczyny nadmiaru wapnia w organizmie. Jego objawy nie są charakterystyczne, a gdy się pojawiają, stan ten staje się już poważnym zagrożeniem.

Co to jest hiperkalcemia?

Hiperkalcemia jest stosunkowo rzadkim zaburzeniem. Oznacza, że stężenie wapnia we krwi jest zbyt duże, czyli wynosi powyżej 2,75 mmol/l (11 mg/dl). Wapń jest dostarczany do organizmu z pożywieniem. Choć aż 98 proc. wapnia znajduje się w kościach, to 1-2 proc. krąży m.in. we krwi. Połowa tej ilości to tzw. wapń wolny, czyli zjonizowany. I to właśnie prawidłowe stężenie wapnia zjonizowanego jest najważniejsze dla poprawnego funkcjonowania układu nerwowego, mięśni, serca i krzepnięcia krwi.

Hiperkalcemia może być:

  • łagodna, co oznacza stężenie wapnia poniżej 3,0 mmol/l
  • umiarkowana – stężenie wapnia 3,1-3,75 mmol/l
  • ciężka – to stężenie wapnia powyżej 3,75 mmol/l

Jakie są objawy nadmiaru wapnia w organizmie?

Łagodna hiperkalcemia zwykle nie powoduje żadnych objawów. Jeżeli stężenie wapnia zwiększa się powoli, nawet znaczna hiperkalcemia może długo przebiegać bez dolegliwości. Już wczesne objawy hiperkalcemii są jednak oznaką poważne choroby i wymagają zgłoszenia się do lekarza. Trudnością jest to, że nie są one charakterystyczne dla hiperkalcemii i mogą występować także w innych chorobach, np. zwiększone pragnienie lub wzmożone oddawanie moczu mogą być zarówno objawem cukrzycy, jak i hiperkalcemii.

Najczęstsze wczesne objawy hiperkalcemii to:

W przypadku umiarkowanej lub ciężkiej hiperkalcemii mogą pojawić się:

  • zaparcia
  • brak apetytu
  • ból brzucha
  • nudności
  • wymioty
  • osłabienie mięśni
  • uczucie zmęczenia
  • senność (a nawet śpiączka).

W przypadku długotrwałej bezobjawowej hiperkalcemii pierwszym objawem może być kamica układu moczowego (np. kolka nerkowa), a objawem ciężkiej hiperkalcemii może być ostre zapalenie trzustki.

Jakie są przyczyny hiperkalcemii?

Przyczyny ponad około 90 proc. przypadków hiperkalcemii są dwie. To:

  • pierwotna nadczynność przytarczyc, której najczęstszym powodem jest gruczolak przytarczyc. Występuje zwykle u osób w starszym wieku, częściej u kobiet.
  • choroba nowotworowa – najczęściej chorują osoby ze szpiczakiem plazmocytowym, białaczką, chłoniakiem, rakiem sutka, nerki, płuca, żołądka lub jelita.

Hiperkalcemię może też spowodować:

  • nadmiar witaminy D, którego przyczyną jest przedawkowanie witaminy D lub zwiększona produkcja witaminy D w niektórych chorobach (np. w sarkoidozie)
  • nieruchomienie w łóżku, np. z powodu urazu lub przewlekłej choroby (dochodzi wtedy do uwalniania wapnia z kości)
  • nadczynność tarczycy
  • choroby wrodzone (np. rodzinna hiperkalcemia)

W jaki sposób diagnozuje się hiperkalcemię?

Hiperkalcemię rozpoznaje się na podstawie oznaczenia stężenia wapnia we krwi i stwierdzenia, że jest ono powyżej normy. Dodatkowe badania pozwalają na dokładniejszą ocenę stanu chorego. Jeśli hiperkalcemia zostanie potwierdzona, lekarz będzie szukał przyczyny tego stanu – leczenie hiperkalcemii polega na usunięciu przyczyny, która wywołała zwiększenie stężenia wapnia we krwi oraz zmniejszeniu stężenia wapnia, jeżeli hiperkalcemia jest znaczna.

Po potwierdzenia hiperkalcemii w badaniu krwi wykonuje się też: EKG, badanie stężenie kreatyniny w surowicy krwi (aby ocenić, czy nie ma niewydolności nerek), stężenie we krwi fosforu, fosfatazy zasadowej, PTH, witaminy D oraz gazometrię.

Jak wygląda leczenie hiperkalcemii?

Jeśli hiperkalcemia jest łagodna i nie występują jeszcze jej objawy, ostre choroby lub pogorszenie chorób przewlekłych, lekarz zwykle zaleca przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów oraz ograniczenie spożycia produktów o dużej zawartości wapnia – ilość przyjmowanego wapnia powinna wynosić około 1000 mg na dobę.

Aby zmniejszyć stężenie wapnia w organizmie, stosuje się także:

  • leki hamujące uwalnianie wapnia z kości
  • glikokortykosteroidy – są skuteczne w zatruciu witaminą D, sarkoidozie oraz niektórych nowotworach
  • dializy – stosuje się je w ciężkich przypadkach, gdy konieczne jest szybkie zmniejszenie bardzo dużego stężenia wapnia (zwykle u chorych z niewydolnością nerek).

Niekiedy konieczny bywa pobyt w szpitalu: gdy hiperkalcemia jest ciężka lub jest dużym zagrożeniem dla zdrowia.

W leczeniu hiperkalcemii najważniejsze jest usunięcie przyczyny, która doprowadziła do tego stanu: leczenie choroby nowotworowej, usunięcie gruczolaka przytarczyc w przypadku pierwotnej nadczynności przytarczyc, zaprzestanie przyjmowania witaminy D i wapnia, leczenie sarkoidozy, nadczynności tarczycy lub innej choroby, która doprowadziła do hiperkalcemii.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Mp.pl / P. Kmieć, K. Sworczak, Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D, Forum Medycyny Rodzinnej 2017, tom 11, nr 1, 38–46 (Journals.viamedica.pl)