Drażliwość, zmęczenie, spadek apetytu – to mogą być objawy choroby Beri-beri!

Monika Karbarczyk
24.10.2018
Choroba Beri-beri a niedobór witaminy B1
Fot. Shutterstock

Zmęczenie, drażliwość, spadek apetytu i masy ciała czy uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej to wczesne objawy niedoboru witaminy B1 (tiaminy). Długotrwały brak tej witaminy prowadzi do rozwoju choroby o egzotycznej nazwie Beri-beri.

Kiedyś choroba Beri-beri stanowiła poważny problem epidemiologiczny w Azji, gdzie podstawą diety był biały, łuskany ryż, ubogi w witaminę B1. Obecnie przypadki tej choroby pojawiają się rzadko, chociaż jest coraz więcej dowodów na to, że niedobory tej witaminy pojawiają się u osób w podeszłym wieku, po operacjach chirurgicznych, alkoholików, kobiet w ciąży oraz osób żyjących w długotrwałym stresie.

Do czego jest nam potrzebna witamina B1?

Tiamina, czyli witamina B1, jest niezbędna do prawidłowej pracy układu nerwowego – odgrywa ogromną rolę w przenoszeniu impulsów nerwowych. Pomaga również w przemianie węglowodanów, m.in. w procesie rozkładu glukozy, dzięki niej nie gromadzi się w organizmie kwas pirogronowy, którego nadmiar prowadzi do uszkodzeń tkanek, komórek nerwowych i niektórych mięśni. Tiamina ma wpływ również na układ sercowo-naczyniowy, układ odpornościowy. Wspomaga gojenie się ran, ma właściwości antyoksydacyjne i pomaga w uśmierzaniu bólu.

Największe ilości tej witaminy znajdują się w sercu, nerkach, wątrobie oraz mózgu. Jednak u osób stosujących dietę ubogą w tiaminę jej zasoby mogą się wyczerpać w ciągu dwóch tygodni. Niedobór tiaminy prowadzi do zaburzeń neurologicznych i to one są najwcześniejszym objawem tego stanu.  

Choroba Beri-beri – skąd się bierze?

Choroba Beri-beri to forma awitaminozy, czyli zespół objawów wywołanych zbyt małą ilością witaminy B1 w organizmie. Występuje ona bardzo rzadko, ale nieleczona może prowadzić nawet do śmierci. Przez wieki ta choroba siała spustoszenie w Azji, gdzie większość ludzi żywiła się białym, łuskanym ryżem, ubogim w tę witaminę. Dopiero na początku XX wieku z otrębów ryżowych wyizolował ją polski biochemik Kazimierz Funk, który szukał przyczyny tej choroby. To odkrycie zatrzymało liczbę zachorowań. W dzisiejszych czasach medycyna potrafi sobie radzić z tą chorobą, pod warunkiem, że zostanie na czas wykryta.

Niedobór tiaminy w dzisiejszych czasach ma przyczyny cywilizacyjne. Prof. Iwona Wawer o przyczynach niedoboru tej witaminy napisała: „Z jednej strony, jest to wzrastające spożycie chleba wypiekanego z ubogiej w tiaminę mąki pszennej, a z drugiej – wysokie spożycie cukru, co prowadzi do zwiększonego zapotrzebowania organizmu na tiaminę”.

Witaminę B1 organizm pozyskuje z pożywienia i w przypadku dobrze zbilansowanej diety raczej jej niedobory nie powinny się pojawić. Są jednak sytuacje, w których zapotrzebowanie na tę witaminę rośnie i brak jej suplementacji może doprowadzić do niedoborów. Na przykład w czasie ciąży i karmienia piersią kobiety mają większe zapotrzebowanie na tiaminę. Większe zapotrzebowanie tej witaminy pojawia się w trakcie infekcji przebiegającej z wysoką gorączką oraz biegunką, u osób prowadzących stresujący tryb życia, u osób starszych, które mają problem z prawidłowym wchłanianiem, u osób po znacznym wysiłku fizycznym, a także u osób cierpiących na nadczynność tarczycy. Niedobór występuje też u osób z zaburzeniami odżywiania, np. cierpiącymi na bulimię, lub wchłaniania, np. u osób chorych na celiakię.  

Dowiedz się więcej: Celiakia, czyli choroba trzewna: co trzeba wiedzieć o nietolerancji glutenu?

Do niedoboru tiaminy może dojść z powodu nadmiernego spożycia kawy, herbaty oraz alkoholu, ponieważ te napoje wypłukują wiele substancji odżywczych z organizmu. Na poziom witaminy B1 mają również wpływ niektóre leki, np. moczopędne, oraz niektóre pokarmy, np. owoce morza, surowe ryby, które zawierają tiaminazę, czyli enzym niszczący tiaminę.

Choroba beri-beri – jakie są jej objawy?

Wyróżnia się trzy typy choroby Beri-beri: suchą, mokrą oraz niemowlęcą. Objawy tej choroby zależą od typu choroby.

Typ suchy – w tym typie choroby przeważają objawy ze strony układu nerwowego, takie jak: porażenie nerwów, w tym zaburzenia czucia, mrowienie stóp i dłoni, osłabienie, męczliwość, bóle mięśni (głównie nóg) oraz głowy, problemy z mówieniem, zaburzenia pamięci i koncentracji, szybko następujące zmęczenie pracą umysłową i fizyczną, oczopląs, bezsenność, niepokój, depresja. W skrajnych przypadkach paraliż mięśni, utrata przytomności, a nawet śpiączka.

Typ mokry – ten typ jest związany z układem sercowo-naczyniowym i daje objawy, takie jak: przyspieszone bicie serca, niższe od normalnego ciśnienie tętnicze, ból i obrzęk nóg, senność, drażliwość, spadek masy ciała, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, uczucie duszności, wysoka gorączka, wysięk opłucnowy (nagromadzenie płynów między płucami a klatką piersiową), a także zadyszka nawet przy niewielkim wysiłku fizycznym, dodatkowe skurcze serca. Nieleczona mokra postać beri-beri może prowadzić do niewydolności mięśnia sercowego.

Typ niemowlęcy – pojawiają się objawy podobne do mokrej postaci beri-beri, dziecko ma również problemy z trawieniem, może dojść do zapalenia mózgu i nerwów obwodowych, niewydolności serca czy afonii, zwanej również bezgłosem.

Przy niedoborze witaminy B1 w tkankach i płynach ustrojowych gromadzą się duże ilości kwasu pirogenowego i mlekowego. Wpływa to niekorzystnie na układ nerwowy, powodując zanik otoczki mielinowej. Następuje utrata apetytu, spadek wydzielania soku żołądkowego. Poza tym witamina ta wykazuje też działanie antyoksydacyjne, chroniąc organizm przed szkodliwym działaniem wolnych rodników niszczących tkanki, przyspieszających procesy starzenia i przyczyniających się do rozwoju miażdżycy naczyń krwionośnych, nowotworów, schorzeń układu krążenia, zaćmy, choroby Alzheimera czy Parkinsona.

Jak wygląda leczenie choroby Beri-beri?

Lekarz, aby potwierdzić diagnozę, musi zlecić badanie krwi m.in. na stężenie tiaminy. W zależności od stopnia niedoboru witamin i stopnia zaawansowania choroby stosuje się preparaty witaminowe domięśniowe lub doustne. Sugerowana dawka początkowa to 50 mg domięśniowo przez kilka dni. Terapia powinna być kontynuowana aż do ustąpienia objawów. Następnie zaleca się dalsze przyjmowanie witamin w postaci doustnej. W łagodnych przypadkach wystarczy stosowanie witaminy B1 w postaci tabletek.

Po zakończeniu suplementacji bardzo ważne jest stosowanie odpowiedniej diety, która pokryje zapotrzebowanie organizmu na witaminę B1.  

Z produktów spożywczych najbogatsze w witaminę B1 są:

  • chleb z grubomielonej mąki lub witaminizowanej mąki,
  • kasze, zwłaszcza gryczana, owsiana, pszenna,
  • nasiona zbóż,
  • rośliny strączkowe
  • drożdże piwne,
  • zarodki pszenne,
  • wątroba wieprzowa.

Sporo tiaminy mają również: orzechy pistacjowe i arachidowe, podroby (wątróbka, nerki, móżdżek), płatki owsiane, pestki słonecznika, por, kalafior, mandarynki oraz banany, brązowy ryż, jajka.

Ważne! Choroba beri-beri występuje rzadko, warto jednak w przypadku zauważenia niepokojących objawów skontaktować się z lekarzem.

TO CIĘ MOŻE ZAINTERESOWAĆ:

zdrowie.radiozet.pl/mk