Zamknij

Rydze mają właściwości prozdrowotne, choć nie wszystkie są jadalne

27.09.2021
Aktualizacja: 27.09.2021 20:50
Rydze to grzyby o właściwościach prozdrowotnych
fot. Shutterstock

Choć najbardziej pożądane przez grzybiarzy są rydze mleczaje, to rodzina tych grzybów jest ogromna. Nie wszystkie mleczaje są jednak jadalne. Te jadalne, zwłaszcza mleczaj rydz, mają właściwości korzystne dla zdrowia. Czy wiesz, jak wyglądają rydze? I dlaczego warto je jeść?

  1. Które rydze są jadalne?
  2. Jak wygląda rydz?
  3. Jakie właściwości odżywcze ma mleczaj rydz?
  4. Czy rydze mają właściwość prozdrowotne?

O korzyściach płynących z jedzenia grzybów mówi się dopiero od niedawna. Kiedyś uważano, że grzyby nie mają specjalnych wartości odżywczych. Aktualnie prowadzi się wiele badań, które dowodzą, że grzyby mogą mieć nawet właściwości lecznicze. Uzyskuje się z nich substancje, które mogą mieć zastosowanie w farmakologii. Przykładem takiego grzyba jest rydz, a właściwie mleczaj rydz, który przez grzybiarzy nazywany jest potocznie rydzykiem, ryżykiem albo ryckiem.

Które rydze są jadalne?

Do rodzaju Lactarius (mleczajów) zalicza się nawet 450 gatunków, które należą do rodziny gołąbkowatych. Mleczaj rydz (Lactarius deliciosus) należy do popularnych gatunków grzybów zbieranych w Polsce. Choć jest dość pospolity, to niełatwo go znaleźć. Bo rydze to rzadkie grzyby, w dodatku dość kapryśne, jeśli chodzi o występowanie. Mleczaje rydze – to najsmaczniejszy gatunek rydzów – pojawiają się tylko w określonych lokalizacjach, najczęściej w młodych lasach sosnowych, na piaszczystych glebach. Mleczaje to grzyby, które często wybierają sobie jedno konkretne drzewo do symbiozy i nie rosną pod żadnym innym, np. mleczaj świerkowy rośnie wyłącznie pod świerkami, zwykle na obszarach podgórskich, a mleczaj jodłowy wybiera okolice jodeł. Są jednak także gatunki rydzów, które są mniej wybredne jeśli chodzi o miejsca, w których rosną.

Mleczaje różnią się wyglądem, ale ich cechą wspólna jest mleczko wydobywające się z ich uszkodzonego miąższu oraz okrągłe kapelusze z gęstymi blaszkami pod spodem. Większość z nich nie jest jadalna ze względu na nieprzyjemny ostry smak, choć nie ma wśród nich śmiertelnie trujących (wywołują „tylko” dolegliwości żołądkowe). Do jadalnych zalicza się m.in.:

  • mleczaj rydz
  • mleczaj smaczny
  • mleczaj pomarańczowy
  • mleczaj świerkowy
  • mleczaj olszowy
  • mleczaj dębowy
  • mleczaj jodłowy
  • mleczaj niebieskawy

Oczywiście najbardziej pożądany, bo najsmaczniejszy jest mleczaj rydz. Natomiast do trujących zaliczany jest mleczaj wełnianka oraz mleczaj płowy.

Jak wygląda rydz?

Najbardziej charakterystyczne dla rydzów są czerwone lub pomarańczowe kapelusze. Mają średnicę około 10 centymetrów, mogą się na nich znajdować nieco ciemniejsze kręgi, a pod spodem są gęsto ułożone blaszki. Trzon rydza ma około 5 cm wysokości i 2 cm grubości. Uszkodzenie kapelusza lub naciśnięcie blaszek powoduje, że zmieniają one kolor na zielono-niebieski. Młode rydze mają lekko wypukłe kapelusze, u starszych są one szersze, a środek wklęsły, a czasem lejkowaty.

Charakterystyczną cechą rydza mleczaja jest to, że uszkodzony wydziela lekko pomarańczowy sok (mleczko) – zarówno nóżka, jak i kapelusz (stąd też wzięła się jego nazwa). Jego miąższ jest biały, nóżka pod skórką może być lekko pomarańczowa.

Aby uniknąć zatrucia grzybami, zbierać należy tylko te okazy, co do których mamy pewność, że są to rydze.

Jakie właściwości odżywcze ma mleczaj rydz?

Rydze są cenione przede wszystkim za swój smak, ale podobnie jak inne grzyby zawierają też cenne substancje odżywcze, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Są to:

  • witaminy: B1, B2, C, D, E i PP (B3)
  • składniki mineralne: cynk, żelazo, potas, siarka, wapń, fluor, mangan, miedź.

Rydze są też świetnym źródłem łatwo przyswajalnego białka – są więc korzystne dla osób na diecie wegetariańskiej. Zawierają błonnik pokarmowy, usprawniający pracę jelit, a także niewiele kalorii – ok. 40 kcal w 100 g.

Czy rydze mają właściwość prozdrowotne?

Okazuje się, że w miąższu rydza mleczaja znajdują się duże dawki antyoksydantów, przede wszystkim beta-karotenu, likopenu oraz innych flawonoidów. Z mleczajów udało się też wyizolować inne substancje (związki seskwiterpenowe), mające działanie lecznicze. Znane są na przykład doniesienia o działaniu przeciwnowotworowym gatunków grzybów z rodzaju Lactarius. Mają one też właściwości antybiotyczne, bakteriobójcze i cytostatyczne.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

  • Ekologia.pl
  • A. Golianek, K. Mazurkiewicz-Zapałowicz, Grzyby w diecie człowieka – wartość odżywcza i prozdrowotna, Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych, 2016, Tom 65, nr 4 (313), str. 513–522
  • I. Sas-Golak, K. Sobieralski, M. Siwulski, J. Lisiecka, Skład, wartość odżywcza oraz właściwości grzybów pozyskiwanych ze stanowisk naturalnych, Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych, 2011, Tom 60, nr 3-4 (292-293), str. 483-490
  • R. Marszałek, K. Paradowska, I. Wawer, Bioaktywne związki grzybów z rodzaju Lactarius, Herbalism, 2018, nr 1 (4), str. 65-73