Stosujesz modną dietę? Sprawdź, jakie może mieć ona negatywne skutki dla zdrowia

23.11.2019
Aktualizacja: 05.12.2019 10:42
Negatywne skutki modnych diet odchudzających
fot. Shutterstock

Rośnie popularność diet eliminacyjnych typu keto dieta, dieta Dukana, bezmleczna, sokowa... Niestety wiele osób stosuje je na własną rękę, bez konsultacji z dietetykiem, tym samym narażając się na niedobory ważnych składników pokarmowych i problemy ze zdrowiem. Sprawdź, jakie mogą być negatywne skutki stosowania modnych diet odchudzających. 

Niezbilansowana dieta to taka, która zawiera zbyt dużo lub zbyt mało białka, tłuszczów, węglowodanów, błonnika, witamin, składników mineralnych i płynów, czyli podstawowych składników odżywczych. Taka dieta w szczególności w dłuższym okresie stosowania może mieć poważny negatywny wpływ na zdrowie, umysł, ciało oraz samopoczucie. Co więcej, gdy eliminujesz dużą grupę produktów spożywczych, dieta staje się bardziej monotonna. Przykładowo, gdy w diecie paleo wyeliminujesz produkty zbożowe, z codziennego jadłospisu zniknie ogrom różnych produktów, które jadłeś do tej pory i które jedzą Twoi bliscy. Takie odżywianie staje się trudne do zrealizowania w dłuższym okresie.

DIETA KETOGENICZNA (KETO DIETA)

Stosując dietę ketogeniczną, musisz się liczyć z możliwością pojawienia się różnych negatywnych efektów tej diety. Należą do nich:

  • utrata apetytu – osoby na diecie ketogenicznej mogą odczuwać zmniejszony apetyt lub nawet awersję do jedzenia; przyczyną może być większe spożycie białka;
  • podatność na hipoglikemię – spowodowane jest to niską podażą węglowodanów oraz jednoczesną aktywnością fizyczną i stosowaniem diety niskokalorycznej;
  • nieprzyjemny oddech – kiedy węglowodany przyjmowane są w ilości poniżej 50 g, organizm wchodzi w stan ketozy; wówczas ciała ketonowe stają się źródłem energii; podczas ich metabolizmu wydziela się aceton, który da się wyczuć w wydychanym powietrzu;
  • zaparcia – dieta ketogeniczna jest bardzo często uboga w błonnik, ponieważ spożywa się mniej produktów pełnoziarnistych oraz warzyw i owoców; niskie spożycie błonnika ma negatywne oddziaływanie na florę jelitową;
  • wymioty, biegunka – wysokie spożycie tłuszczu oraz obecność ciał ketonowych może wpływać na zaburzenia w pracy przewodu pokarmowego;
  • demineralizacja i łamliwość kości – ze względu na niskie spożycie nabiału organizm przyjmuje małą ilość wapnia i witaminy D; niedobory tych składników mogą prowadzić do rozwoju osteopenii, a następnie osteoporozy;
  • wzrost poziomu cholesterolu – długotrwałe stosowanie diety ketogenicznej bogatej w tłuszcze (zwłaszcza zwierzęce) może wpływać na wzrost poziomu cholesterolu we krwi i rozwój hipercholesterolemii;
  • kamienie nerkowe – to jeden z możliwych długotrwałych skutków, jego przyczyną jest odwodnienie i zagęszczenie moczu;
  • pogorszenie wrażliwości insulinowej – u osób stosujących dietę ketogeniczną może być ona gorsza niż u stosujących dietę normowęglowodanową.

Przeczytaj więcej: Na diecie ketogenicznej schudniesz, ale niekoniecznie zdrowo

DIETA BEZGLUTENOWA

Do potencjalnych negatywnych skutków stosowania diety bezglutenowej należą:

  • niedobory witamin i związków mineralnych – produkty, w których gluten został technologicznie usunięty, lub te na bazie mąki kukurydzianej i ryżowej zawierają często mniej żelaza, wapnia, tiaminy, ryboflawiny, niacyny, kwasu foliowego oraz błonnika;
  • wysokie spożycie arsenu i pochodnych rtęci przy częstszym spożyciu ryżu – nierzadko stosowanym substytutem pszenicy i innych zbóż zawierających gluten jest ryż; niestety, jego bardzo wysokie spożycie może wiązać się ze zwiększonym przyjmowaniem znajdujących się w nim arsenu i metali ciężkich;
  • dłuższy czas potrzebny do postawienia właściwej diagnozy u osób samodzielnie eliminujących gluten – osoby, które nie chorują na celiakię, a samodzielnie decydują się na dietę bezglutenową, mogą stawiać błędną diagnozę, a tym samym opóźnić czas zdiagnozowania rzeczywistego problemu;
  • zwiększenie ryzyka chorób serca i hipercholesterolemii – spożycie glutenu, a tym samym najczęściej wyższe spożycie błonnika, jeśli wybiera się produkty pełnoziarniste, skutkuje zmniejszonym ryzykiem wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego. U osób na diecie bezglutenowej stwierdza się niższe spożycie błonnika oraz większe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, w tym zawału.

Dowiedz się więcej: Dieta bezglutenowa czyli jedyny sposób na leczenie celiakii 

DIETA WEGAŃSKA

Stosując dietę wegańską, możemy narazić się na:

  • niedobory witaminy B12 – wyeliminowanie z diety produktów zwierzęcych naraża wegan na niedobory witaminy B12; odpowiednie zbilansowanie diety wegańskiej jest możliwe, jeśli zostanie wprowadzona suplementacja witaminy B12;
  • anemię – diety wegańskie charakteryzują się niższą podażą żelaza hemowego, czego konsekwencją jest gorsze zaopatrzenie organizmu w żelazo; niedostateczna podaż żelaza (a także witaminy B12) może objawiać się osłabieniem, zmęczeniem i spadkiem wydolności fizycznej;
  • osteoporozę – eliminacja produktów mlecznych, za którą często idzie niska podaż wapnia, może skutkować zmniejszeniem gęstości mineralnej kości, a w konsekwencji rozwojem osteopenii i osteoporozy; produkty mleczne można zastąpić żywnością wegańską wzbogacaną wapniem;
  • gorsze samopoczucie, obniżenie odporności, problemy z koncentracją – niedobory witamin i składników odżywczych podczas stosowania źle zbilansowanych diet wegańskich (w szczególności niedobory żelaza, cynku, witamin z grupy B, witaminy D) mogą objawiać się spadkiem energii, koncentracji i ogólnym złym samopoczuciem; bagatelizowanie tych objawów może spowodować wystąpienie poważnych problemów zdrowotnych, np. anemii, osteoporozy, wad cewy nerwowej u dzieci matek wegańskich nieprzyjmujących witaminy B12, zaburzeń pracy serca.

Zobacz także: Dieta wegańska – jak jeść, aby uniknąć niedoborów? 

DIETA BEZMLECZNA

Podczas stosowanie diety bezmlecznej mogą pojawić się:

osteoporoza i zwiększona łamliwość kości – mleko i przetwory mleczne zawierają dużo wapnia, są jego głównym źródłem w diecie większości Europejczyków; dieta bezmleczna niesie ze sobą ryzyko niedoborów wapnia, co skutkuje osteopenią i osteoporozą, a w konsekwencji zwiększeniem łamliwości kości;

niedobory witamin i składników mineralnych – produkty mleczne cechują się dużą gęstością odżywczą, zawierają fosfor i potas, a także dostarczają magnezu, cynku, miedzi, manganu, kobaltu, witamin z grupy B oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (w przypadku produktów mlecznych o wysokiej zawartości tłuszczu). Dieta bezmleczna może zatem zwiększać ryzyko pojawienia się wielu niedoborów żywieniowych i utrudniać zbilansowanie diety;

nieodpowiednia podaż białka – produkty mleczne zawierają sporą ilość białek, tłuszczów i węglowodanów; ilość makroskładników różni się w poszczególnych produktach w zależności od użytej metody obróbki technologicznej; wiele produktów mlecznych zawiera duże ilości białka o wysokiej wartości biologicznej, zatem ograniczenie ich skutkuje zmniejszeniem różnorodności dostarczanych produktów białkowych; dieta bezmleczna wymaga jednoczesnego zwiększenia spożycia mięsa, ryb i nasion roślin strączkowych w celu zbilansowania podaży białka, szczególnie wśród osób aktywnych fizycznie.

Polecamy: Nietolerancja laktozy u twojego dziecka - jak sobie z nią radzić? 

DIETA DUKANA

Stosując dietę Dukana, można mieć poważne problemy ze zdrowiem. Negatywne skutki stosowania tej diety to:

  • szybszy postęp miażdżycy – dieta Dukana zakłada spożywanie większych ilości mięsa; skutkiem tego jest zwiększenie spożycia tłuszczów nasyconych pochodzenia zwierzęcego oraz cholesterolu; składniki te dostarczane w dużych ilościach zwiększają ryzyko rozwoju miażdżycy i przyczyniają się do rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego;
  • niedobór witamin i mikroelementów – podczas diety Dukana ograniczone zostaje spożycie m.in. warzyw, owoców i produktów zbożowych; może to prowadzić do niedoborów wielu witamin i składników mineralnych;
  • wzrost ciśnienia tętniczego krwi – nadmiernej podaży białka towarzyszy zwiększona podaż soli, pochodząca z doprawionych produktów przetworzonych: ryb i mięs z puszki, produktów wędzonych i wędlin; według badań sód jest jedną z przyczyn rozwoju pierwotnego nadciśnienia tętniczego;
  • niewydolność nerek – badania przeprowadzone na zdrowych osobach stosujących dietę wysokobiałkową (szczególnie w krótkim okresie) nie wykazały żadnych zaburzeń filtracji kłębuszkowej, jednak duży udział białka w diecie osób z zaburzeniami pracy nerek lub cukrzycą przyczynia się do pojawienia się nadciśnienia wewnątrzkłębuszkowego i spadku funkcjonowania nerek;
  • kamica nerkowa i kamica pęcherzyka żółciowego – nadmierne spożycie białka, mimo mechanizmów adaptacyjnych, zwiększa wydzielanie substancji potencjalnie litogennych, takich jak kwas moczowy i wapń; może to stać się przyczyną powstawania kamieni u osób zdrowych;
  • dna moczanowa – wysoka podaż białka to także zwiększona podaż puryn, w następstwie rozpadu ich nadmiaru istotnie wzrasta stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi; ma to wpływ na zaostrzenie przebiegu dny moczanowej.

Warto przeczytać: Dieta Dukana, czyli dieta proteinowa: zasady, przykładowy jadłospis 

DIETA SOKOWA

Jeśli stosujesz dietę sokową, mogą się u Ciebie pojawić:

  • głód – diety sokowe charakteryzuje zazwyczaj bardzo niska wartość energetyczna, skutkiem tego jest głód; ponadto soki z owoców mają wysoki indeks glikemiczny, co powoduje wahania poziomu glukozy i insuliny, a w efekcie często pojawia się wilczy głód;
  • gorsze samopoczucie, zawroty głowy i omdlenia – diety bardzo niskokaloryczne i niskokaloryczne nie dostarczają organizmowi odpowiedniej ilości energii, co prowadzi do zmniejszenia siły fizycznej, zawrotów głowy lub omdleń; stosując taką dietę, nie powinno się podejmować aktywności fizycznej, aby nie prowadzić do nasilenia tych reakcji;
  • bóle głowy – brak odpowiedniej ilości energii często skutkuje m.in. bólami głowy czy spadkami ciśnienia; ponadto bazując na sokach warzywnych, a nie owocowych czy owocowo-warzywnych, dostarcza się do organizmu bardzo mało węglowodanów; prowadzi to do pojawienia się skutków ubocznych, takich jak: zaburzenie pracy układu hormonalnego, nieświeży oddech, drażliwość, stany depresyjne;
  • utrata masy mięśniowej – w warzywach i owocach znajduje się mała ilość białka, poza tym ma ono niską wartość biologiczną; diety oparte na sokach mogą prowadzić do niedoborów tego składnika w diecie; zbyt mała podaż białka oraz niska kaloryczność diety bardzo szybko prowadzą do katabolizmu białek mięśniowych w celu pozyskania energii;
  • biegunki – ich przyczyną jest wysoka podaż fruktozy przy jednoczesnej małej podaży błonnika; ostrej biegunce towarzyszą zaburzenia wchłaniania witamin, co zwiększa ryzyko niedoborów witaminowych;
  • osteoporoza – dieta sokowa bazuje na owocach i warzywach, a wyklucza nabiał – źródło wapnia; niskie spożycie wapnia przyczynia się do rozwoju osteoporozy; niska podaż witaminy D (rozpuszczalnej w tłuszczach, których w diecie sokowej jest niewiele) nasila ten proces.

Dowiedz się więcej: Dieta sokowa – sprawdź, czy warto 

Pamiętaj!

Najskuteczniejsza dieta to taka, która jest możliwie maksymalnie urozmaicona. Nie oznacza to, że każdego dnia musisz zjadać 100 różnych produktów; wystarczy, gdy w ciągu tygodnia będziesz spożywać różnorakie posiłki, dostarczając organizmowi niezbędnych składników. Stosowanie diet eliminujących znaczne grupy produktów spożywczych może prowadzić do niedoborów pokarmowych i negatywnych konsekwencji zdrowotnych.

Michał Wrzosek jest dietetykiem klinicznym, autorem książki "Projekt zdrowe życie" Warszawa 2019