Genodieta – nakarm swoje DNA

12.10.2019
Aktualizacja: 14.10.2019 15:50
Genodieta (dieta DNA)

Ostatnie postępy w technologiach genomicznych sprawiły, że pozyskiwanie spersonalizowanych informacji genetycznych stało się łatwo dostępne. Osobiste testy genetyczne mogą dostarczyć informacji o pochodzeniu, zdolności do metabolizowania składników odżywczych i leków oraz ryzyku rozwoju pewnych chorób. Czy można stworzyć spersonalizowaną dietę na podstawie DNA? 

Nutrigenomika, czyli związek diety z genami

Większość ludzi ma podstawową wiedzę na temat genetyki: dziedziczysz geny od swoich rodziców, a ich DNA łączy się, tworząc niepowtarzalny zestaw genetyczny. Może to obejmować oczywiste cechy, takie jak kolor oczu i wzrost, ale także bardziej złożone atrybuty, takie jak ryzyko wystąpienia chorób, w tym cukrzycy, chorób serca, otyłości i nowotworów. Human Genome Project – międzynarodowa 13-letnia współpraca, w ramach której zmapowano wszystkie geny u ludzi – odkryła około 50 000 wariancji (różnic w indywidualnym kodzie DNA) w naszym kodzie genetycznym, które mogą mieć wpływ na funkcjonowanie naszego organizmu. Wiele osób może nie zdawać sobie sprawy, że istnieje znacząca interakcja między naszym środowiskiem a genami. Natomiast dieta jest jednym z najbardziej podstawowych i potencjalnie modyfikowalnych składników środowiska. Ta interakcja doprowadziła do powstania dziedziny zwanej nutrigenomiką, która przygląda się, w jaki sposób geny determinują naszą odpowiedź na składniki odżywcze.

Genodieta – co to takiego?

Pomimo braku konsensusu dotyczącego wielu interwencji żywieniowych opartych na genach, wiele firm wprowadza na rynek dietę i programy żywieniowe oparte na genach. Dieta DNA oferuje program odchudzania oparty na spersonalizowanym jadłospisie i zaleceniach dotyczących stylu życia wynikających z badania twojego DNA. Firmy oferujące genodiety zapewniają, że mogą odkryć, jak twoje geny wpływają na zdrowie układu sercowo-naczyniowego, metabolizm składników odżywczych, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, nietolerancje pokarmowe, zwyczaje żywieniowe, aktywność fizyczną i ryzyko urazów. Jednak to, czy konkretne warianty genetyczne, które firma wykorzystuje, naprawdę pomagają poprawić odchudzanie, nie zostało odpowiednio zbadane. Chociaż ten obszar nauki jest obiecujący, nie ma on nadal zbyt wielu badań klinicznych, aby poprzeć większość z tych zaleceń.

Czy genodieta naprawdę działa?

Ciężko powiedzieć czy genodieta naprawdę działa. Metody marketingowe i coraz większe potrzeby konsumentów sprawiły, że sprzedaż testów genetycznych bez udziału pracownika służby zdrowia stała się możliwa. Testy te są dostępne w internecie i są w dużej mierze nieuregulowane. Koszt różnych rodzajów dostępnych na rynku testów genetycznych może wynosić od około 400 do ponad 3000 złotych. Testy genetyczne pod kątem podatności na choroby pozostają kontrowersyjne. Ich przeciwnicy twierdzą, że mają one ograniczoną wartość ze względu na ich wątpliwą trafność kliniczną i użyteczność. Krytycy zauważają, że przewidywane ryzyko chorób będzie się zmieniać wraz z odkryciem nowych wariantów genetycznych, a zatem wszelkie oszacowania ryzyka choroby oparte na obecnie znanych powszechnych wariantach są przedwczesne. Ponadto czynniki środowiskowe, takie jak dieta, palenie i aktywność fizyczna, mogą mieć znacznie większy wpływ na ryzyko, ale często nie są brane pod uwagę przy podawaniu szacunków ryzyka. Kolejną krytyką większości testów genetycznych jest to, że odpowiadająca im porada nie jest naprawdę spersonalizowana, ponieważ zalecenia dotyczące stylu życia są zasadniczo takie same, niezależnie od genotypu.

Na czym polega badanie?

Aby zbadać swoje geny, często nie musisz wychodzić z domu. Coraz więcej firm oferuje przesłanie zestawu do pobrania materiału genetycznego pod wskazany adres. Często taka opcja jest tańsza niż wykonanie badań w placówce. Samo badanie genetyczne składa się na ogół z 3 lub 4 etapów:

  • pobrania DNA poprzez pocieranie wysłaną przez firmę szpatułką, wewnętrznej części policzka, a następnie przesłanie materiału do firmy zajmującej się genodietą;
  • analizy laboratoryjnej wysłanego materiału, co może trwać od 3 do 7 tygodni;
  • spotkania z lekarzem i dietetykiem (często jest to pomijane przez wiele firm) i omówienia wyników;
  • przesłania ułożonej genodiety.

Co można zbadać?

Oferta firm specjalizujących się w genodiecie jest bardzo szeroka. Oferują one między innymi badania w kierunku posiadania pewnych skłonności (genów), takich jak:

  • FTO, czyli tak zwany gen otyłości;
  • APOE, czyli badanie w kierunku mutacji zwiększających ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych;
  • MTHFR, gen odpowiadający za metabolizm kwasu foliowego;
  • DQ2, DQ8 - predyspozycja genetyczna do rozwoju celiakii (nieoznaczająca choroby).

Czy warto korzystać z genodiety?

Do tematu genodiety najlepiej podejść ostrożnie. Nutrigenomika jest dziedziną wiedzy, która nadal się rozwija i w przyszłości może wiele zmienić. Tak jak wspomniano, na razie istnieje jednak mała ilość badań, które mówiłyby o słuszności genodiety. Jest ona bardzo kosztowna, a zalecenia bardzo często i tak pokrywają się z zasadami racjonalnego żywienia.

Źródła:
1. Nielsen DE, El-Sohemy A. A randomized trial of genetic information for personalized nutrition. Genes Nutr. 2012 Oct; 7(4): 559-566
2. cnn.com