Zamknij

Dieta paleo. Czy naprawdę powinniśmy żyć i jeść jak jaskiniowcy?

04.10.2021
Aktualizacja: 04.10.2021 22:22
Dieta paleo zasady
fot. Shutterstock

Na czym polega dieta paleo? Jakie są jej główne zasady? Dowiedz się, jakie produkty są zalecane, a jakie zakazane w diecie paleolitycznej i czy wszyscy mogą ją stosować.

  1. Dieta paleo – skąd ten pomysł?
  2. Czy dieta paleo ma sens?
  3. Dieta paleo – co można jeść?
  4. Dieta paleo – czego nie można jeść?
  5. Dieta paleo – kto nie powinien jej stosować?

Dieta paleo, inaczej dieta paleolityczna lub dieta człowieka epoki kamiennej, to sposób żywienia opierający się na naturalnych produktach i nieprzetworzonej żywności, czyli warzywach, owocach, jajkach, rybach, mięsie, grzybach, skorupiakach, owadach i larwach. Nie ma w niej miejsca dla nabiału, produktów zbożowych, cukru, warzyw strączkowych, rafinowanych olejów oraz innego przetworzonego i modyfikowanego jedzenia. Nasi praprzodkowie jedli po prostu to, co udało się im złapać, złowić, upolować, znaleźć w ziemi lub zerwać z drzewa. A więc zjedzenie jabłka będzie zgodne z zaleceniami diety paleo, ale wypicie soku jabłkowego już nie.

Dieta paleo – skąd ten pomysł?

Idea diety paleo narodziła się w latach 80. XX w. Jej pomysłodawcami byli Stanley Boyd Eaton, lekarz, oraz  Melvin Konner, antropolog. Doszli oni do wniosku, że organizm człowieka nie ewoluował dlatego, że siedział on na kanapie z paczką chipsów, ale dlatego, że biegał on po lesie w poszukiwaniu pożywienia. Stąd pomysł porzucenia przetworzonej żywności i powrócenia do diety, jaką stosowali nasi praprzodkowie i którą stosowano przez tysiące lat.

Obaj naukowcy uważali, że struktura naszych genów nie zmieniała się od co najmniej 50 tysięcy lat, ale styl życia zmienił się błyskawicznie w ciągu ostatnich 100 lat. Nasze organizmy nie zdążyły do tego przywyknąć. Przetworzona żywność fatalnie wpływa na nasze zdrowie – jest jednym z głównych przyczyn epidemii chorób cywilizacyjnych, w tym chorób serca, cukrzycy typu 2 oraz nowotworów.

Ważne!

Integralnym elementem diety paleo, oprócz diety, jest aktywność fizyczna.

Czy dieta paleo ma sens?

Założenia diety paleo – jak to zwykle bywa – podzieliły środowisko naukowe. Cześć badaczy podkreśla, że wyeliminowanie z codziennego jadłospisu produktów zawierających cukier, tłuszcze rafinowane, sól, a także produktów wysokoprzetworzonych może nam wyjść tylko na zdrowie. Podkreślają, że tego typu dieta zmniejsza ryzyko otyłości, a tym samym zapobiega chorobom cywilizacyjnym. Może być również zalecana osobom chorującym na choroby autoimmunologiczne.

Inni wskazują, że wykluczenie nabiału i produktów zbożowych jest błędem żywieniowym. Do tej grupy należy Marlene Zuk, biolog z Uniwersytetu w Minnesocie (USA). W swojej książce na ten temat napisała, że ludzie żyjący w paleolicie nie byli przystosowani do jedzenia produktów, które były wtedy dostępne. Natomiast ludzie współcześni bez problemu dostosowali się do diety opartej na rolnictwie. Większość z nas bez problemu potrafi przetrawić laktozę i gluten, dzięki dodatkowym genom, które pojawiły się w naszym DNA. Stąd nie zaleca zupełnego wyeliminowania nabiału i zbóż (powinny to zrobić jedynie osoby z nietolerancją laktozy lub glutenu), bo – zdaniem Marlene Zuk – może to prowadzić do niebezpiecznych dla zdrowia niedoborów ważnych składników odżywczych.

Badaczka zwróciła również uwagę na to, że nie wiemy, jak naprawdę wyglądała dieta ludzi z epoki kamienia łupanego. Na pewno spożywane przez nich produkty różniły się od tych, które obecnie możemy kupić w sklepach, ale mamy za mało informacji, by ocenić, co było podstawą ich pożywienia. Poza tym, nie mamy też pewności, czy dieta naszych praprzodków  sprawiała, że byli oni zdrowsi. Badania pokazują, że średnia życia była zdecydowanie krótsza niż obecnie (nasi praprzodkowie rzadko przekraczali 40. rok życia).

Dieta paleo – co można jeść?

W diecie paleo stawia się na produkty naturalne, nieprzetworzone. Na liście produktów dozwolonych znalazły się więc:

  • mięso (np. drobiowe, dziczyzna, konina, baranina),
  • ryby (np. pstrąg, dorsz, tuńczyk, łosoś, śledź) oraz owoce morza (np. krewetki, ośmiornice, ostrygi, małże, kalmary, mule),
  • warzywa (np. włoszczyzna, buraki, sałaty, kalafior, brokuły, jarmuż, szpinak, kapusta, pasternak, rzodkiew, kalarepa, bakłażan, kabaczek, cebula, papryka, dynia, cykoria, brukiew, szpinak, kiełki),
  • owoce (np. jabłka, śliwki, gruszki, owoce leśne – generalnie owoce sezonowe i rosnące w naszej szerokości geograficznej),
  • grzyby (np. pieczarki, boczniaki, podgrzybki, prawdziwki, rydze, kurki, borowiki, maślaki, kanie, opieńki),
  • jajka,
  • orzechy i nasiona (np. orzechy włoskie, pekan, brazylijskie, nerkowce, migdały, makadamia, pestki dyni, słonecznika),
  • oleje nierafinowane oraz tłuszcze zwierzęce (np. słonina, smalec, łój gęsi, masło).

Dieta paleo – czego nie można jeść?

Lista produktów zakazanych w diecie paleo jest znacznie dłuższa, bo zawiera wszystkie produkty zawierające:

  • oleje rafinowane (np. kukurydziany, słonecznikowy),
  • zboża (np. pieczywo, makarony, kasze i ryże),
  • cukier (a więc m.in. wszystkie słodycze, ciasta),
  • nabiał (np. jogurty, kefir, mleko, sery),
  • warzywa (m.in. strączkowe i te zawierające dużo skrobi, np. ziemniaki),
  • sól.

Osoby na diecie paleo nie powinny spożywać żadnych artykułów przetworzonych, a więc mających w składzie więcej niż jeden składnik. Niedozwolony jest również alkohol, tytoń, herbata, kawa.

Pamiętaj!

Diety wykluczające jakiekolwiek produkty mogą prowadzić do groźnych dla zdrowia konsekwencji. Jeśli chcesz skorzystać z diety paleo, skonsultuj to z lekarzem lub dietetykiem. W przypadku niektórych osób wyeliminowanie z menu produktów mlecznych czy zbożowych może prowadzić do niebezpiecznych niedoborów, które w konsekwencji prowadzą do poważnych chorób, np. osteoporozy, niewydolności nerek, nowotworów jelita grubego.

Dieta paleo – kto nie powinien jej stosować?

Dieta paleo jest dietą niskowęglowodanową i wysokotłuszczową. Ze względu na wysoką zawartość tłuszczów zwierzęcych i białka dieta paleo nie jest zalecana osobom z chorobami układu krążenia, wątroby i nerek.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Marlene Zuk, Paleofantasy: What Evolution Really Tells Us about Sex, Diet, and How We Live. W. W. Norton & Company: NY. 2013/ mp.pl (Dieta paleo, dr n. med. Dominika Wnęk)