Dieta detox – sposób na to, żeby oczyścić organizm z toksyn?

20.07.2019
Aktualizacja: 22.07.2019 11:12
Dieta detox

Detoksykacja to krótkotrwałe interwencje mające na celu wyeliminowanie toksyn z organizmu, promowanie zdrowia i pomoc w odchudzaniu. Diety detoksykacyjne wahają się od głodówek, picia wyłącznie soków, po eliminację poszczególnych produktów i często obejmują stosowanie środków przeczyszczających, diuretyków, witamin i minerałów.

Pomimo powszechnej popularności diet detox, termin „toksyna” nadal pozostaje źle zdefiniowany. W medycynie konwencjonalnej toksyny ogólnie odnoszą się do narkotyków i alkoholu, a „detoksykacja” to proces odstawiania pacjentów od tych uzależniających substancji. Podejścia do detoksykacji wykorzystują szlaki, które promują wydalanie substancji chemicznych i ich metabolitów w moczu i kale lub wydzielinie pozanerkowe w pocie lub sebum. W kontekście komercyjnych diet detox termin „toksyna” żyje własnym życiem. Obejmuje zanieczyszczenia, syntetyczne substancje chemiczne, metale ciężkie, przetworzoną żywność i inne potencjalnie szkodliwe produkty. Komercyjne diety detox, rzadko identyfikują konkretne toksyny, które ich twórcy chcą usunąć z organizmu. Nie mówią również o mechanizmach, dzięki którym je eliminują, co utrudnia badanie, czy diety te mają faktycznie pozytywne skutki zdrowotne.

Toksyny środowiskowe — czy powinniśmy się bać?

Globalna industrializacja spowodowała znaczny wzrost liczby chemikaliów, na które jesteśmy narażeni. Zarówno w Unii Europejskiej, jak i USA, obecnie w użyciu jest około 80 000 chemikaliów. Powszechnie wiadomo, że niektóre syntetyczne chemikalia gromadzą się w ludzkim ciele i że ich wysokie dawki mogą być toksyczne. Oto najczęstsze toksyny środowiskowe, na które jesteśmy narażeni:

1. POPs (z ang. Persistent Organic Pollutants – np. dioksyny)

POPs są chemikaliami przemysłowymi, które gromadzą się w ludzkiej tkance tłuszczowej. Są one stosowane w środkach zmniejszających palność, pestycydach i farbach, a także w substancjach chłodzących i smarach używanych w sprzęcie elektrycznym. Badania pokazują, że mogą one powodować zaburzenia endokrynne, choroby układu krążenia, zaburzenia neurologiczne i rozwojowe, choroby metaboliczne i nowotwory u zwierząt. Istnieje również kilka badań obserwacyjnych i przypadków zatruć, które wskazują na potencjalne szkodliwe działanie na ludzi. Obecnie nie ma naukowego konsensusu co do tego, czy obecne poziomy narażenia na POPs są szkodliwe dla zdrowia ludzkiego, przez co nie jest jasne, czy ich wyeliminowanie przyniosłoby jakiekolwiek korzyści. Toksynami mogą być zanieczyszczone przede wszystkim ryby (zwłaszcza te długo żyjące i drapieżne), ale także mięso i nabiał (w mniejszym stopniu). Z tego względu powinno się ograniczyć spożycie ryb do dwóch porcji tygodniowo.

2. Ftalany

Ftalany są powszechnie używane w produkcji artykułów PVC (polichlorek winylu) i innych tworzyw sztucznych. Stosowane są w wielu produktach, w tym w kosmetykach, opakowaniach żywnościowych, zabawkach z tworzyw sztucznych i powłokach tabletek. Podniesiono obawy dotyczące narażenia na ftalany w następstwie doniesień, że powodują one problemy reprodukcyjne i rozwojowe u zwierząt laboratoryjnych. Nadal brakuje jednak badań na ludziach.

3. Bisfenol A (BPA)

Bisfenol A jest powszechnie stosowany w tworzywach sztucznych, również opakowaniach na żywność i napoje. Istnieją przypuszczenia, że może on powodować liczne problemy zdrowotne, w tym zaburzenia płodności, choroby sercowo-naczyniowe i cukrzycę. Jednak na tym etapie bieżąca ekspozycja i poziomy BPA nie stanowią żadnego znaczącego zagrożenia dla naszego zdrowia.

4. Związki naturalne

Oczywiście nie należy zapominać, że substancje występujące w przyrodzie również mogą być toksyczne. Pleśnie i ich metabolity, jak również alergeny roślinne, zwierzęce i pokarmowe, mogą powodować niekorzystne skutki dla zdrowia. Innym przykładem jest jod, pierwiastek naturalnie występujący w organizmie, który po spożyciu w nadmiarze może prowadzić do zaburzeń czynności tarczycy. Pamiętaj, często nie sama substancja, a jej dawka sprawia, że dany składnik staje się toksyczny.

5. Metale ciężkie

Wreszcie, niektóre metale mogą być toksyczne dla ludzi. Obejmują one rtęć, ołów, kadm, arsen i aluminium. Poziomy arsenu stanowią problem w niektórych regionach świata, takich jak Bangladesz, gdzie stężenia w wodach podziemnych są stosunkowo wysokie. W przypadku rtęci, u większości ludzi jest ona na wykrywalnych poziomach, chociaż nie są one na ogół wystarczająco wysokie, aby powodować niekorzystne skutki dla zdrowia. Najczęstszym narażeniem na kadm jest żywność, jednak dzienna dieta zawiera mniej kadmu niż zalecany limit. W rezultacie wydaje się mało prawdopodobne, aby przeciętny człowiek był zatruty metalami ciężkimi.

Jak organizm radzi sobie z usuwaniem toksyn?

Ludzkie ciało wyewoluowało wysoce wyrafinowane mechanizmy eliminujące toksyny z organizmu. Wątroba, nerki, układ pokarmowy, skóra i płuca odgrywają rolę w wydalaniu niepożądanych substancji. Ścieżki stosowane przez nasze ciało do detoksykacji, zależą od konkretnej substancji chemicznej. Obejmują na ogół:

  • konwersję do postaci mniej toksycznej,
  • metabolizm lub koniugację w celu wytworzenia rozpuszczalnej w wodzie formy do wydalenia przez nerki,
  • sprzęganie z glutationem w celu eliminacji z przewodu pokarmowego i
  • wewnątrzkomórkowe wiązanie metali ciężkich z metalotioneiną.

Do chemikaliów, które nie są łatwo usuwane przez te procesy, należą POP i niektóre metale.

W takim razie czy dieta detox ma znaczenie?

Chociaż obecnie nie ma dowodów na poparcie stosowania komercyjnych detoksykacji do usuwania substancji toksycznych z organizmu, istnieją pewne wstępne badania sugerujące, że niektóre składniki odżywcze mają właściwości detoksykacyjne. Należy jednak pamiętać, że są to dane wstępne, nadal niepoparte istotnymi wynikami naukowymi! Oto produkty, nad którymi trwają badania:

1. Kolendra

Wydaje się, że kolendra może mieć znaczenie przy zatruciach metalami ciężkimi. Zmniejszała ona kumulacje kadmem w wątrobie pstrągów tęczowych o 20-30% oraz u myszy zatrutych ołowiem o 22%. Jednak nadal nie ma żadnych badań na ludziach w tej dziedzinie.

2. Kwasy organiczne

Kwas jabłkowy (winogrona i wino), cytrynowy (owoce cytrusowe) i bursztynowy (jabłka i jagody) po podaniu myszom zwiększały wydalanie aluminium w odchodach. Zmniejszały one również akumulację metali ciężkich w szpiku zwierząt.

3. Chlorella

Jest słodkowodną, zieloną algą, która zwiększała usuwanie rtęci i ołowiu z organizmu myszy. Należy zauważyć, że wykazano również, że chlorella jest przydatna do usuwania metali ciężkich ze ścieków.

4. Selen

Wykazano, że suplementacja selenem łagodzi toksyczne działanie rtęci u ssaków, ptaków i ryb. Mniej wiadomo o potencjale suplementacji selenu w detoksykacji rtęci u ludzi, chociaż ostatnie badania osób narażonych na rtęć w Chinach wykazały, że trzy miesiące suplementacji selenem prawie potroiły wydalanie rtęci z moczem.

Pamiętaj!

Istnieje wiele toksycznych substancji, na które jesteśmy narażeni każdego dnia. Jednak twój organizm wyposażył cię w zestaw organów i mechanizmów, które z łatwością radzą sobie z usuwaniem toksyn. Istnieją składniki diety, które mogą ten proces wspomagać, jednak nie jest to na razie poparte wiarygodnymi badaniami naukowymi. Najlepszym sposobem na „oczyszczenie” organizmu jest zdrowa dieta bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe i eliminująca żywność przetworzoną, cukier oraz słodycze.

Źródło: Klein, A. V., & Kiat, H. (2014). Detox diets for toxin elimination and weight management: a critical review of the evidence. Journal of Human Nutrition and Dietetics, 28(6), 675–686.