Żywienie pozajelitowe (dożylne): na czym polega? Jakie są wskazania?

08.11.2019
Aktualizacja: 08.11.2019 15:33
Żywienie pozajelitowe
fot. Shutterstock

Czy można żyć, nie jedząc? Można. Takie rozwiązanie zapewnia żywienie pozajelitowe przeznaczone dla chorych, którzy nie mogą normalnie spożywać jedzenie lub ich odżywianie jest dla organizmu niewystarczające. Z tego rozwiązania korzystają przede wszystkim chorzy na zespół jelita krótkiego, zaburzenia wchłaniania jelitowego, ale również chorzy na raka. Sprawdź, na czym polega żywienie pozajelitowe.

Żywienie pozajelitowe, czyli dożylne, to forma żywienia stosowana u osób chorych, u których żywienie przez przewód pokarmowy jest całkowicie niemożliwe lub niewystarczające.

Wiele chorób wiąże się ze zwiększonym katabolizmem i jednocześnie większym zapotrzebowaniem na energię i składniki odżywcze. Z tego powodu u chorych często dochodzi do rozwoju lub pogłębienia niedożywienia, co niekorzystnie wpływa na rekonwalescencję po zabiegach, ogólny stan chorego i zwiększa ryzyko powikłań. W takich przypadkach żywienie pozajelitowe bywa jedyną szansą na przetrwanie. 

Żywienie pozajelitowe stosowane jest w szpitalu lub w domu. Żywienie pozajelitowe domowe jest możliwe po specjalnym przeszkoleniu osoby chorej lub jej opiekunów w warunkach szpitalnych przez odpowiedzialnych za ten sposób żywienia lekarzy i pielęgniarki. Szkolenie obejmuje sporządzanie mieszanin z substancji do żywienia pozajelitowego i posługiwanie się cewnikiem żylnym.

Żywienie pozajelitowe: działanie

Taki typ żywienia ma na celu dostarczenie do organizmu niezbędnych do życia składników odżywczych. Do tych składników należą: białko, węglowodany, tłuszcze, elektrolity, pierwiastki śladowe i witaminy.

Żywienie pozajelitowe dostarczane jest w formie worków lub mieszaniny przygotowywanej od podstaw przez farmaceutę, a następnie podawane jest przez wkłucie centralne lub obwodowe. Żywienie podawane jest bezpośrednio do naczyń żylnych.

Żywienie podaje się zazwyczaj do naczynia krwionośnego o dużej średnicy, zwykle do żyły głównej górnej lub do prawego przedsionka serca (przez żyłę szyjną lub podobojczykową) i wtedy można zaspokoić całkowite zapotrzebowanie żywieniowe pacjenta. Przy przedłużającym się żywieniu pozajelitowym stosuje się cewnik tunelizowany, czyli przeprowadza się kanał utworzony w tkance podskórnej lub port.

Żywienie pozajelitowe: wskazania

Żywienie pozajelitowe stosuje się u chorych, dzieci i dorosłych, u których żywienie przez przewód pokarmowy jest niemożliwe lub niewystarczające.

Gdy żywienie drogą przewodu pokarmowego jest niemożliwe, wszystkie składniki odżywcze muszą być dostarczone drogą pozajelitową, czyli przez żyły, wtedy stosuje się całkowite żywienie pozajelitowe.

Natomiast, jeśli przewód pokarmowy może przyjąć, strawić i wchłonąć składniki pokarmu, ale ich ilość jest niewystarczająca do pokrycia zapotrzebowania organizmu, brakującą część składników odżywczych podaje się dożylnie – jest to żywienie pozajelitowe częściowe lub suplementarne.

Kiedy stosuje się żywienie pozajelitowe? Wskazaniem do zastosowania żywienia pozajelitowego (całkowitego lub suplementarnego) są:

  • zespół jelita krótkiego;
  • zaburzenia wchłaniania jelitowego;
  • choroba Leśniowskiego-Crohna;
  • ostre zapalenie trzustki;
  • okres chemioterapii i radioterapii;
  • rozległe oparzenia (zwłaszcza układu pokarmowego);
  • śpiączka i stan wegetatywny;
  • wady wrodzone układu pokarmowego;
  • wcześniactwo (dzieci, u których przewód pokarmowy jest niedostatecznie rozwinięty);
  • niedożywienie i wyniszczenia chorobą (np. anoreksja, bulimia).

Warto wiedzieć

Jak długo trwa żywienie pozajelitowe?

Czas stosowania żywienia pozajelitowego uzależniony jest od rodzaju schorzenia i stanu zdrowia chorego. Często taką formę leczenia stosuje się czasowo, ale są chorzy, którzy muszą być karmieni pozajelitowo do końca życia.

Żywienie pozajelitowe: ryzyko

Jak każda procedura medyczna żywienie pozajelitowe wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Może mieć różne powikłania, w tym odmę opłucnową, rozerwanie naczyń, zaburzenia rytmu serca, posocznicę, nakłucia tętnicy, zatkanie cewnika, zakrzepy żylne, zatory i zakażenie cewnika. Inną grupą powikłań są powikłania metaboliczne, do których zalicza się hiperglikemia, hipoglikemia, hipofosfatemia, hipomagnezemia, zaburzenia elektrolitowe i krwawienia wynikające z niedoboru witaminy K.

Z żywienia pozajelitowego nie można korzystać, gdy doszło do zakażenia cewnika, stanu septycznego, wstrząsu, braku dostępu żylnego, hipertriglicerydemii, niewydolności ważnych narządów oraz niestabilności hemodynamicznej.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.