Zespół jelita drażliwego postać biegunkowa: zalecenia dietetyczne

11.09.2020
Aktualizacja: 11.09.2020 16:57
Zespół jelita drażliwego biegunki
fot. Shutterstock

Biegunki są w zespole jelita drażliwego najczęstszą dolegliwością. Dowiedz się, jak powinna wyglądać dieta osób cierpiących na zespół jelita drażliwego z postacią biegunkową, co powinni jeść, a czego nie w zaostrzonych stanach choroby. 

Zespół jelita drażliwego z przewagą biegunek (irritable bowel syndrome diarrhoea predominant, IBS – D-IBS) to jedna z postaci tej jednostki chorobowej. Najczęstsza, jak wynika z szacunkowych danych. Przyjmuje się, że około 20 proc. populacji na świecie cierpi na zespół jelita drażliwego, z czego 40 proc. na postać z przewagą biegunek, którym towarzyszy ból w jamie brzusznej o zmiennej intensywności, zlokalizowany najczęściej w lewym nadbrzuszu. W tym typie IBS chory często wypróżnia się (zwykle po każdym posiłku), a jego stolce są małej objętości. Wizyta w toalecie zwykle przynosi chwilową ulgę – ustępują ból i wzdęcia.

Najczęstszą przyczyną zespołu jelita drażliwego postaci z przewagą biegunek, oprócz zaburzeń natury psychoemocjonalnej, są infekcje pozapalne, które mogą powodować bakterie, pierwotniaki, pasożyty i wirusy. Najistotniejszym czynnikiem – z epidemiologicznego punktu widzenia – są bakterie, takie jak: Salmonella sp., Escherichia coli (E. coli), Campylobacter sp., Shigella sp., Vibrio sp. W jednym z badań wykazano, że im dłużej trwa tego typu infekcja i im jest ona cięższa, tym większe ryzyko wystąpienia zespołu jelita drażliwego z przewagą biegunek. Dolegliwości związane z IBS – D-IBS występują zwykle po 12 miesiącach od infekcji, a u niektórych chorych nawet po 6 miesiącach.

Zespół jelita drażliwego postać biegunkowa – co jeść?

W przypadku zespołu jelita drażliwego, którego głównym objawem są biegunki, zaleca się dietę lekkostrawną, ułatwiającą trawienie i oszczędzającą przewód pokarmowy. Zaleca się więc pokarmy o niskiej zawartości błonnika, np. pieczywo pszenne, ryż biały, owoce bez skórki i pestek, gotowane warzywa (nie te wzdymające!). Istotne jest też odpowiednie nawodnienie, aby zapobiec odwodnieniu. Ilość podawanych płynów zależy od nasilenie biegunki. Płyny – woda, słaba herbata, napar z suszonych owoców, np. czarnych jagód – należy spożywać często, ale w małych porcjach. W stanach łagodnych, tzn. gdy biegunki nie są zbyt częste, należy przyjmować około 5-10 ml płynów na kilogram masy ciała, a w przypadku nasilonych dolegliwości ilość płynów należy odpowiednio zwiększyć: 50 ml na kilogram masy ciała. W uporczywych stanach choroby zaleca się – po konsultacji z lekarzem – podawanie płynów nawadniających oraz elektrolitów.

Grupa produktów Produkty zalecane
Napoje woda, słaba herbata, napar z suszonych owoców
Produkty zbożowe chleb pszenny, bułki, tosty, sucharki, biszkopty, makarony pszenne, ryż biały, drobne kasze
Mleko i produkty mleczne twarożki, jogurty
Mięso, drób, ryby kurczak, indyk, chude ryby, np. dorsz, chude wędliny
Tłuszcze masło i margaryny miękkie, wysokiej jakości, oleje roślinne, słodka śmietanka
Jaja gotowane, lekkie omlety i jajecznica na parze
Warzywa młode, bez włókien i skóry, np. marchew, dynia, ziemniaki, seler, pietruszka, pomidory
Owoce dojrzałe bez pestek i skórki, np. banany, jabłka, brzoskwinie, czarne jagody
Przyprawy łagodne, np. sok z cytryny, koperek, bazylia, cynamon, wanilia

Zespół jelita drażliwego postać biegunkowa – czego nie jeść?

Chorzy z tym typem IBS muszą ze swojej diety wykluczyć pewne potrawy, m.in. te zawierające sorbitol i mannitol (produkty zawierające słodziki, gumy do żucia, jogurty, niektóre przetwory spożywcze). Nadmierne spożycie tego typu produktów może wywołać biegunkę lub ją nasilić (ze względu na słabą wchłanialność). Zaleca się także zredukowanie do minimum spożycia tłuszczy, surowych warzyw, owoców oraz napojów z kofeiną.

Grupa produktów Produkty przeciwwskazane
Napoje alkohol, mocne napary kawy i herbaty, słodkie soki owocowe, napoje gazowane
Produkty zbożowe produkty pełnoziarniste, pieczywo razowe, grube kasze i makarony
Mleko i produkty mleczne sery żółte, ser typu feta, tłuste mleko tłusty twaróg
Mięso, drób, ryby tłuste gatunki wędzone, pieczone i smażone, tłuste wędliny
Tłuszcze smalec, boczek, śmietana, margaryny twarde
Jaja jajecznica smażona na tłuszczu, jaja sadzone
Warzywa marynowane, zasmażane, kapustne, strączkowe, cebulowe, np. czosnek, por, fasola, rzodkiewka, papryka, rzepa
Owoce niedojrzałe, suszone, kandyzowane, z dużą zawartością błonnika, np. śliwki, czereśnie, maliny, morele, gruszki
Przyprawy przyprawy ostre, np. ocet, pieprz, chilli, musztarda, curry

Zespół jelita drażliwego postać biegunkowa – jak przygotowywać posiłki?

W okresie zaostrzenia choroby produkty i gotowe potrawy zaleca się rozdrabniać, przecierać i blendować. Zalecane są kleiki, kisiele, galaretki, przeciery. Potrawy powinny być przygotowywane na parze, gotowane w wodzie lub pieczone w pergaminie bez dodatku tłuszczu. Zamiast tradycyjnej zasmażki zaleca się stosować zawiesinę mąki (najlepiej ziemniaczanej) w wodzie. Po ustąpieniu objawów zaleca się dietę lekkostrawną, nie trzeba rozdrabniać pokarmów.

Przykładowy jadłospis (opracowany przez dr inż. Danutę Gajewską z Polskiego Towarzystwa Dietetyki)

  • śniadanie: tosty pszenne z pasta z szynki i pomidorem bez skórki, słaba herbata
  • drugie śniadanie: biszkopty, galaretka owocowa, banan, woda
  • obiad: zupa ryżowa z marchewką i koperkiem na bulionie warzywnym, pulpety drobiowe, ziemniaki pure, duszona cukinia, słaba herbata
  • podwieczorek: pieczone jabłko, jogurt, woda
  • kolacja: makaron świderki z twarożkiem i cynamonem, słaba herbata

Ważne

Jeśli pojawi się u ciebie zaostrzenie choroby, czyli biegunki, skontaktuj się z lekarzem, który oprócz diety może zalecić leczenie farmakologiczne. Lepiej nie stosować leków na własną rękę, zwłaszcza, że w leczeniu tego typu dolegliwości istotne się wykluczenie innych schorzeń o podobnym przebiegu.

Źródła: "Zespół jelita drażliwego – nowe spojrzenie na etiopatogenezę", Piotr Nehring, Beata Mrozikiewicz-Rakowska, Przemysław Krasnodębski, Waldemar Karnafel, Przegląd Gastroenetrologiczny 2011
"Zalecenia dietetyczne dla pacjentów z zespołem drażliwego jelita (IBS)", opracowane przez dr inż. Danutę Gajewską (to z tego opracowania pochodzą tabele produktów oraz przykładowy jadłospis)