Zamknij

Dieta dla osób z przewlekłą niewydolnością nerek (PChN). Co jeść, a czego unikać?

28.10.2021
Aktualizacja: 28.10.2021 15:44
Przewlekła choroba nerek dieta
fot. Shutterstock

Jakie są najważniejsze cele i zalecenia w diecie stosowanej w przewlekłej chorobie nerek? Dowiedz się, jakie produkty są zalecane, a jakie niedozwolone.

  1. Przewlekła niewydolność nerek (PChN) – na czym polega ta choroba?
  2. Dieta w przewlekłej niewydolności nerek – najważniejsze zasady
  3. Białko w diecie PChN
  4. Tłuszcze w diecie PChN
  5. Węglowodany w diecie PChN
  6. Sód w diecie PChN
  7. Potas w diecie PChN
  8. Fosfor w diecie PChN
  9. Płyny w diecie PChN

Dieta ma istotne znaczenie w leczeniu przewlekłej choroby nerek (PChN), może bowiem spowolnić tempo jej rozwoju, opóźnić występowanie objawów, poprawić wewnętrzną sprawność organizmu i zmniejszyć ryzyko wystąpienia zaburzeń krążenia. Kontrolowanie ilości spożywanych składników, takich jak sól, węglowodany, a także sodu, potasu, fosforu, białek i płynów, zmniejsza ryzyko występowania nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz innych chorób, które mogą się pojawić w konsekwencji niewydolności nerek. Niestety nauczenie się zasad tej specjalistycznej diety, która ma służyć zapanowaniu na PChN, stanowi nie lada wyzwanie dla osób ze świeżo rozpoznaną chorobą. Wielu z nich pyta, co mogę jeść przy takich ograniczeniach, boją się, że ich potrawy będą pozbawione smaku i monotonne. Nic bardziej błędnego.

Przewlekła niewydolność nerek (PChN) – na czym polega ta choroba?

Pierwszym krokiem do zapanowania nad chorobą jest jej zrozumienie. Zacznijmy więc od początku. Przewlekła niewydolność nerek (PChN) to – w dużym uproszczeniu – stopniowa utrata prawidłowego funkcjonowania nerek. Narządy te odgrywają w organizmie niezwykle ważną rolę – usuwają szkodliwe produkty przemiany materii w organizmie, a także podtrzymują jego prawidłowe funkcjonowanie. Pomagają w regulacji ciśnienia tętniczego krwi i podtrzymują nawodnienie organizmu. Gdy przestają prawidłowo działać, pojawiają się różne dolegliwości. Spowalnia się normalna filtracja substancji szkodliwych. Na skutek uszkodzenia nerek w organizmie zaczynają się gromadzić substancje szkodliwe, co może się objawiać na kilka sposobów, np. w postaci:

Dalsze pogarszanie się funkcjonowania nerek zaburza zdolność do usuwania wody z organizmu i wydzielania hormonów kontrolujących ciśnienie krwi, wtedy pojawiają się takie objawy jak opuchlizna stóp czy nadciśnienie tętnicze. Nerki pobudzają też wytwarzanie czerwonych krwinek w szpiku, a także czynnej formy witaminy D, dlatego czasem gorsze funkcjonowanie nerek może spowodować problemy zdrowotne, takie jak anemia czy osteoporoza.

Przewlekła niewydolność nerek jest chorobą nieuleczalną, ale dzięki odpowiedniemu leczeniu i diecie można nad nią zapanować, spowolnić jej rozwój i uniknąć objawów, które zwykle pojawiają się później.

Dieta w przewlekłej niewydolności nerek – najważniejsze zasady

Musisz wiedzieć, że niektóre składniki potraw wspomagają funkcjonowanie nerek, a inne wymuszają ich intensywniejszą pracę. Najważniejszym celem diety w PChN jest ograniczenie spożycia białka, tłuszczów, sodu, potasu, fosforu, a w niektórych uzasadnionych przypadkach także płynów.

Oprócz zamian w diecie, ważna jest także ogólna zmiana stylu życia. Istotną rolę w radzeniu sobie z PChN – oprócz diety – odgrywają również: regularne ćwiczenia fizyczne, odpowiednia ilość snu, utrzymanie prawidłowej wagi ciała, łagodzenie stresu, unikanie papierosów i alkoholu.

Warto wiedzieć, że nie istnieje jeden plan żywienia w przewlekłej niewydolności nerek, bo ludzie są różni i mają różne potrzeby żywieniowe. Niektórzy również cierpią na inne choroby, takie jak cukrzyca czy alergia pokarmowa, które muszą być uwzględnione w jadłospisie chorego.

Ważne!

Biorąc pod uwagę powyższe, z całą stanowczością należy podkreślić, że plan żywieniowy należy ułożyć we współpracy z dyplomowanym dietetykiem, najlepiej takim, który specjalizuje się w leczeniu dietą chorób nerek, nadciśnienia czy cukrzycy. Eksperymentowanie na własną rękę może pogorszyć nasz stan zdrowia.

Białko w diecie PChN

Białko jest składnikiem odżywczym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak dla osób z przewlekłą niewydolnością nerek w nadmiarze jest ono szkodliwe. Po prostu wraz z rozwojem choroby nerki tracą zdolność usuwania szkodliwych substancji powstałych w wyniku rozpadu białka i zaczyna się ono gromadzić we krwi. Dlatego dietetyk pomoże ci obliczyć dzienne limity spożycia białek. Warto w takiej sytuacji skupić się na produktach, które uważane są za chude źródła białka wysokiej jakości. Na twojej liście mogłyby  się znaleźć:

  • ryby i owoce morza, takie jak tuńczyk, łosoś, małże, krewetki – jedna porcja, czyli około 30 g, zawiera około 7 g białka,  
  • mięso i drób, takie jak wołowina, kurczak, jagnięcina, indyk – jedna porcja, czyli około 30 g, zawiera około 7 g białka,  
  • warzywa, takie jak brokuły, kapusta włoska, marchewka, kalafior, seler, kapusta biała i czerwona, ogórek, bakłażan, zielona warzywa liściaste – jedna porcja, czyli około 65 g, zawiera około 2 g białka,  
  • rośliny strączkowe, takie jak fasola szparagową i flażoletka, soczewica, groszek zielony – jedna porcja, czyli około 65 g, zawiera około 2 g białka,  
  • pieczywo, zboża i kasze, takie jak płatki owsiane, pszenne ryżowe, jedna kromka chleba lub bajgel, gotowany makaron lub ryż, chleb pita lub tortilla – jedna porcja, czyli około 65 g, zawiera około 2 g białka,  
  • nabiał, jajka i soja, np. 30 g sera żółtego (cheddar, mozzarella, ementaler, gouda), śmietanka, 4 łyżki twarogu, 4 łyżki tofu, pół szklanki jogurtu naturalnego – w jednej porcji, jest około 4-6 g białka.

Tłuszcze w diecie PChN

Tłuszcze, ale te zdrowe, są ważnym składnikiem w codziennej diecie. Należy je jednak spożywać w umiarkowanych ilościach i wybierać te, które są uważane za najzdrowsze ze względu na potencjał oddziaływania na zdrowie układu krążenia (w tym na obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego, zwiększenie poziomu cholesterolu HDL, a obniżenie cholesterolu LDL). Zdrowe tłuszcze mogą również łagodzić stany zapalne w organizmie i chronić nerki przed dalszymi uszkodzeniami. Jakie tłuszcze warto więc spożywać:

  • kwasy jednonienasycone – awokado, oliwa, oleje, takie jak archaidowy, sezamowy, szafranowe (ale tylko te o wysokiej zawartości kwasu oleinowego),
  • kwasy wielonienascyone – ryby (łosoś, makrela, śledź, tuńczyk biały, pstrąg), pestki słonecznika, orzechy włoskie, siemię lniane, oleje, takie tak: kukurydziany, lniany, sojowy, szafranowy (bogaty w kwas linolowy).

Węglowodany w diecie PChN

Osoby z przewlekłą niewydolnością nerek mogą spożywać węglowodany, ale te, które mają wysoką zawartość błonnika, a także cenne dla zdrowia witaminy i minerały. Należą do nich:

  • owoce – jabłka, morele, jeżyny, borówka amerykańska, wiśnie, surowa żurawina, winogrona, brzoskwinia, gruszka, ananas, maliny, truskawki, mandarynka,
  • warzywa – szparagi, fasolka szparagowa, brokuły, kapusta, marchewka, kalafior, kukurydza, groszek, cukinia,
  • pieczywo i ziarna – kasza jęczmienna, gryczana, bulgur, kukurydziana, siemię lniane, ryż brązowy, ryż długoziarnisty.

Sód w diecie PChN

Nadmiar sodu jest w przypadku przewlekłej niewydolności nerek bardzo szkodliwy. Zbyt wysoki poziom tego pierwiastka może przyczyniać się do podwyższenia ciśnienia krwi, co może prowadzić do jeszcze większych uszkodzeń nerek. Jakie produkty zawierają wysokie ilości sodu i lepiej je wyeliminować z naszego jadłospisu?

  • Produkty zakazane: produkty przetworzone peklowane, marynowane, produkty w puszkach, fast foody, wędliny, maślanki, serki topione, przekąski słone, sól kuchenna, gotowe sosy (np. barbecue, ketchup, sojowy), gotowe dania mrożone.
  • Produkty dozwolone (oczywiście w rozsądnych ilościach): produkty świeże, nieprzetworzone, niesolone, dania domowej roboty o niskiej zawartości sodu, wędliny domowej roboty, mleko, jogurty, sery z niską zawartością sodu.

Potas w diecie PChN

Potas odgrywa ważną rolę  w regulowaniu rytmu serca oraz utrzymywaniu prawidłowej pracy mięśni. Jednak osoby z przewlekłą niewydolnością nerek muszą ograniczyć spożycie potasu. Warto więc wiedzieć, które produkty zawierają małą ilość potasu, a które dużą. Te ostatnie należy ograniczyć w swoim menu.

  • Niska ilość potasu: surowe kiełki lucerny, przecier jabłkowy, bajgiel, zielona fasolka szparagowa, borówka amerykańska, jabłko bez skórki, kapusta szatkowana, młoda marchewka, sok z żurawiny, bakłażan, płatki owsiane, cebula, natka pietruszki, suszone śliwki, ryż biały, szpinak surowy, arbuz.
  • Duża ilość potasu: morele, awokado, banan, fasola (czarna, lima, pinto), buraki, kapusta pekińska, melon, botwina, czekolada, daktyle, mango, mleko sojowe, mleko pełnotłuste, grzyby, sok z granatów, kapusta kiszona, bataty, pomidory, keczup, przeciery pomidorowe.

Fosfor w diecie PChN

Chore nerki nie są zdolne do usuwania nadmiaru fosforu, w rezultacie we krwi wzrasta poziom fosforu, co prowadzi do wypłukania wapnia z kości i znacznego osłabienia ich. Dlatego zaleca się spożywanie produktów, w których fosfor znajduje się w małych ilościach, a unikanie produktów z dużą ilością fosforu.

  • Produkty z małą ilością fosforu: jabłko, kasza jęczmienna, zielona fasolka, chlebek pita, masło, chlebek pszenny, kapusta, kalafior, ryżowe płatki, ser feta, kakao, twaróg chudy, kuskus, ogórek, kaczka ze skórką, jajko, figi, grejpfrut, winogrona, sałata, mleko sojowe, cebula, ostrygi, makaron, groch łuskany, śliwki, rzodkiewki, ryż biały, tofu, biała mąka pszenna.
  • Produkty z dużą ilością fosforu: jogurt, orzechy (włoski, brazylijskie, ziemne, pekan), cielęcina, tofu, soczewica, flądra, małże, nasiona chia, sery (ricotta, parmezan, kozi, romano), orzechy nerkowca, migdały, fasola biała, wątroba wołowa, maślanka.

Płyny w diecie PChN

Do głównych funkcji nerek należy regulacja równowagi płynów w organizmie. Większość chorych na PChN nie musi ograniczać płynów pod warunkiem normalnego wydalania moczu. Gdy choroba postępuje, zmniejsza się ilość wydalanego moczu, a zwiększa zatrzymanie płynu w organizmie. Wtedy ograniczenie spożycia płynów staje się koniecznością. Decyzję o ograniczeniu przyjmowanych płynów powinien podjąć lekarz prowadzący.

Ważne!

W leczeniu przewlekłej niewydolności nerek bardzo ważna jest ścisła współpraca chorego z lekarzem prowadzącym oraz dietetykiem. W układaniu diety i ustalaniu indywidualnych potrzeb żywieniowych należy uwzględnić bowiem kilka ważnych parametrów, m.in. stadium choroby nerek, inne choroby przewlekłe lub dolegliwości, wyniki badań ambulatoryjnych.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: "Przewlekła choroba nerek. Leczenie dietą", Susan Zogheib, Wydawnictwo Zwierciadło, Warszawa 2021