Ortoreksja - czyli kiedy zdrowe jedzenie przemienia się w obsesję?

09.06.2019
Aktualizacja: 15.06.2019 23:33
Ortoreksja

Zdrowe żywienie od kilku lat stało się bardzo modne. Jednak czy można odżywiać się za zdrowo? Podczas gdy zdrowa dieta i zdrowy styl życia są wskazane, niektóre osoby ludzie mogą skoncentrować się na jedzeniu w sposób, który może to prowadzić do zagrożenia życia i rozwoju zaburzeń odżywiania. Co robić, gdy dieta przerodziła się w obsesję? 

Ortoreksja - co to takiego?

Ortoreksja (orthorexia nervosa) jest stanem dosłownie oznaczającym „właściwy apetyt”. Jest to fiksacja na punkcie jedzenia lub niezdrowa obsesja dotycząca zdrowego odżywiania. Osoby chorujące na ortoreksję odczuwają satysfakcję i kontrolę dzięki niezwykle ograniczonemu i uporządkowanemu zdrowemu jedzeniu. Głównym celem nie jest ograniczenie kaloryczne i chudnięcie, jak w przypadku anoreksji i bulimii, a wprowadzenie jak najzdrowszej diety. Według Narodowego Stowarzyszenia Zaburzeń Odżywiania, ortoreksja często zaczyna się jako niewinna próba zdrowego odżywiania się, dla ogólnej poprawy zdrowia. Alternatywnie, może nieświadomie zacząć się jako chęć przezwyciężenia przewlekłej choroby. Jednak z czasem dla niektórych ewoluuje ona w pochłaniającą wszystko fiksację, dyktującą dokładnie to, co jeść oraz wyszczególnia zasady i specyfikacje dotyczące przygotowywania żywności. Ostatecznie, wybory żywieniowe mogą stać się tak ograniczone zarówno pod względem różnorodności, jak i kalorii, że może doprowadzić to, do poważnych konsekwencji zdrowotnych, nawet do śmierci. Na poziomie społecznym ta skrajna fiksacja na zdrowe odżywianie, może wyprzeć inne zainteresowania, takie jak dodatkowe zajęcia, spotkania z przyjaciółmi i rodziną.

Ortoreksja - kryteria diagnostyczne

Pomimo, że nie ortoreksja, nie ma nadal konkretnego kodu i sama w sobie nie jest jeszcze zamieszczona w obowiązujących klasyfikacjach chorób i zaburzeń psychicznych, należy ona do zaburzeń odżywiania. Proponowane kryteria diagnostyczne, obejmują:

  • obsesyjne skupienie się na zdrowym odżywianiu,
  • lęk pokarmowy,
  • ograniczenia żywieniowe, związane z tymi zachowaniami, powodujące upośledzenie organizmu.

Występuje pewne nakładanie się pomiędzy ortoreksją, anoreksją i zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym (OCD). Zarówno anoreksja, jak i ortoreksja dzielą cechy perfekcjonizmu i sztywności poznawczej, podczas gdy OCD i ortoreksję łączą natrętne myśli i rytualne przygotowanie żywności. Jednakże, podczas gdy pacjenci z anoreksją są zaabsorbowani ilością jedzenia, pacjenci cierpiący na ortoreksję są zajęci jakością żywności.

Co jest charakterystyczne dla osoby cierpiącej na ortoreksję - objawy

Osoby cierpiące na ortoreksję:

  • unikają żywności zawierającej dodatki, sztuczne substancje i znaczne ilości tłuszczu, soli, cukru
  • dokładnie czytają etykiety produktów
  • całą uwagę i czas poświęcają na jedzenie i myślenie o jedzeniu oraz planowanie przyszłych posiłków
  • nadmierne skupiają się na technikach przygotowywania żywności i materiałach do tego użytych

Ortoreksja wiąże się z intensywną troską o jakość żywności, a nie o ilość spożywanego pokarmu. Ponadto nie jest strategią odchudzania się, a utrata masy ciała i niedożywienie jest efektem ubocznym bardzo wybiórczej diety. Zdrowe odżywianie staje się obsesją. Innymi słowy, ortoreksja może przesłaniać niemal każdy inny aspekt życia.

Ortoreksja, jakie są jej skutki?

Ryzyko związane z ortoreksją obejmuje:

  • izolację społeczną,
  • przenoszenie choroby na innych członków rodziny (szczególnie dzieci), poprzez naśladowanie wyuczonych i zaakceptowanych zaburzonych wzorców żywieniowych,
  • powstanie zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych,
  • uzależnienia i niewłaściwe porządkowanie priorytetów skutkujących słabą jakością życia,
  • niedożywienie,
  • choroby związane z niedożywieniem.

Niestety, osoby cierpiące na ortoreksję mogą również zmagać się z poczuciem „nieczystości”, niezależnie od tego, jaką żywność jedzą i jak się ją przygotowuje. Obsesja na punkcie czystej i zdrowej żywności, która ostatecznie prowadzi do ograniczeń wielu różnych produktów spożywczych, może wywołać problemy żywieniowe, niedożywienie i potencjalnie śmierć.

Jak leczyć ortoreksję?

Celem leczenia jest remisja objawów, które byłyby zdrowym jedzeniem bez obsesji. Leczenie tego zaburzenia odżywiania, polega na długotrwałej terapii psychologicznej.

Co ma do tego wszystkiego Instagram?

Korzystanie z mediów społecznościowych stale rośnie, a obecnie 90% młodzieży i młodych dorosłych (w wieku 16–34 lat) korzysta z dostępnych platform. W związku z tym ważne jest lepsze zrozumienie wpływu, jaki korzystanie z mediów społecznościowych może mieć na samopoczucie psychiczne. Jednym z przykładów, gdzie bardzo często promowana jest zdrowa żywność jest Instagram. Chociaż ogólnie, większość zdjęć dotyczących diety jest pozytywna, a członkowie starają się jeść więcej owoców i warzyw oraz mniej przetworzonej żywności, rośnie liczba osób, u których wywołuje to negatywne zachowania i zaburzenia odżywiania. Jednym z interesujących zaburzeń odżywiania w tym kontekście jest właśnie ortoreksja. Sugeruje się, że korzystanie z mediów społecznościowych może przyczyniać się do efektu „echo-komory”, w którym użytkownicy postrzegają swoje wartości i światopoglądy jako bardziej powszechne niż w rzeczywistości, z powodu selektywnego oglądania określonych kont i treści, wyłącznie z kręgu własnych zainteresowań.

Hashtag #food (#jedzenie) jest jednym z 25 najpopularniejszych hashtagów na Instagramie. Bardziej szczegółowa analiza treści zdjęć wykazała, że jedzenie jest jedną z ośmiu najpopularniejszych kategorii, sugerując duże znaczenie Instagrama dla udostępniania treści związanych z żywnością. Posty ze zdrową żywnością otrzymują więcej polubień od użytkowników, niż zdjęcia niezdrowego jedzenia. Wskazuje to na ogólne pozytywne nastawienie do zdrowej żywności i zdrowego odżywiania. Badania sugerują również, że media społecznościowe są wykorzystywane do informowania o faktycznych wyborach żywieniowych, przy czym 54% konsumentów korzysta z mediów społecznościowych do odkrywania i dzielenia się doświadczeniami z żywnością, a 42% korzysta z mediów społecznościowych w celu zasięgnięcia porady na temat żywności. Stąd widać jak duże znaczenia w zaburzeniach odżywienia, mają media społecznościowe.

Źródła:
1. Costa, C. B., Hardan-Khalil, K., & Gibbs, K. (2017). Orthorexia Nervosa: A Review of the Literature. Issues in Mental Health Nursing, 38(12), 980–988.
2. Turner, P. G., & Lefevre, C. E. (2017). Instagram use is linked to increased symptoms of orthorexia nervosa. Eating and Weight Disorders - Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 22(2), 277–284.