Nietolerancja laktozy u twojego dziecka – jak sobie z nią radzić?

14.04.2019
Aktualizacja: 15.04.2019 10:10
Nietolerancja laktozy u dzieci

Twoje dziecko od dawna męczą biegunki, po zjedzeniu produktu mlecznego czuje przelewanie w brzuchu, wzdęcia i gazy? To może być nietolerancja laktozy.

Nietolerancja laktozy wynika z różnych przyczyn. Są przypadki, kiedy występuje od urodzenia, ale można nabyć ją także w późniejszym wieku. Co więcej, może być ona przejściowa lub trwać całe życie. Jedno jest pewne – bez względu na przyczynę, zawsze daje specyficzne objawy po zjedzeniu produktu mlecznego. Należą do nich bóle brzucha, przelewania, wzdęcia i gazy, płacz u maluszków, a także biegunki. Bardzo rzadko, ale mogą pojawić się również nudności i wymioty. U niektórych osób objawy są prawie niewidoczne, podczas gdy u innych przeszkadzają w życiu codziennym.

Na czym polega i skąd bierze się nietolerancja laktozy?

Nietolerancja laktozy zawsze wynika z niedoboru enzymu, który ma za zadanie rozłożyć ją w naszym jelicie do cukrów prostych. Mowa o laktazie, produkowanej przez komórki naszego jelita, która rozkłada laktozę na dwa cukry proste – glukozę i galaktozę.

Wyróżniamy 3 główne typy nietolerancji laktozy:

Wrodzony brak laktozy (tak zwana alaktazja), która występuje u niemowląt bardzo rzadko. Objawia się w okresie noworodkowym ciężką biegunką, przebiegającą z odwodnieniem i utratą masy ciała. Alaktazja wymaga wykluczenia laktozy z diety. Dużo częściej mamy do czynienia z pierwotną nietolerancją laktozy (hipolaktazją typu dorosłych). Jest ona często nazywana dziedzicznym niedoborem laktazy i najczęściej ujawnia się dopiero po ukończeniu 3. roku życia (przede wszystkim w okresie dojrzewania lub we wczesnym wieku dorosłym). Wyróżniamy również nabytą nietolerancję laktozy, która ma charakter przejściowy (lub utrwala się, jeżeli jelito jest stale uszkadzane). Występuje ona najczęściej po leczeniu antybiotykami, po biegunkach lub przy stosowaniu długotrwałej diety bezmlecznej (następuje wtedy zmniejszenie aktywności wydzielania laktazy).

Jak zdiagnozować nietolerancję laktozy?

W celu sprawdzenia, czy twoje dziecko boryka się z nietolerancją laktozy, należy wykonać tak zwany wodorowy test oddechowy (WTO). Badanie polega na ocenie stężenia wodoru w wydychanym powietrzu na czczo, a następnie po wypiciu roztworu laktozy (nawet do 50 g na porcję). Zwiększenie stężenia wodoru w powietrzu wydychanym po spożyciu laktozy w porównaniu z tym wydychanym na czczo (> 20 ppm) świadczy o upośledzeniu tolerancji tego dwucukru. Test ma jednak pewne ograniczenie – można go zastosować wyłącznie u dzieci, które są na tyle duże, żeby zrozumieć polecenia (dziecko musi najpierw wypić szklankę słodkiego płynu, a następnie wydmuchać odpowiednią ilość preparatu przez specjalną rurkę). W takim razie, co zrobić, jeśli dziecko jest za małe? Istnieje łatwiejszy sposób na potwierdzenie zależności między spożywaniem laktozy a występowaniem objawów klinicznych. Jest to podanie dziecku mleka lub mleka modyfikowanego zawierającego laktozę i obserwowanie, jak twoja pociecha się po nim czuje.

Co po wprowadzeniu diety bezlaktozowej?

Objawy kliniczne powinny ustąpić po dwóch tygodniach od wykluczenia laktozy z diety. Niestety wracają one przy ponownym wprowadzeniu produktów mlecznych do jadłospisu lub błędach dietetycznych.

Czy jeżeli u twojego dziecka zdiagnozowano niedobór laktazy, można podawać mu produkty mleczne? Które są bezpieczne?

Jednym z najczęściej występujących rodzajów nietolerancji laktozy u dzieci jest nietolerancja laktozy typu dorosłych. Dzieci bardzo często tolerują pewną ilość cukru mlecznego w diecie. Mogą one wtedy spożywać mleko w niewielkich, tolerowanych porcjach. Fermentowane produkty mleczne (np. kefir, jogurt) zawierają laktozę, która jest częściowo strawiona przez bakterie probiotyczne. Natomiast dla niemowląt dostępne są na rynku mieszanki mleczne ubogo- lub bezlaktozowe. Tak naprawdę tolerancja laktozy jest rzeczą bardzo indywidualną i aby ocenić, jak dużo konkretnych produktów może dostawać twoje dziecko, musisz obserwować jego objawy.

Co, jeśli twoje dziecko uwielbia mleko? Czy musisz z niego rezygnować?

Nie musisz rezygnować z mleka, jeśli twoja pociecha nie może się bez niego obejść. Można stosować preparaty dostępne bez recepty w aptece, które zawierają egzogenny enzym – laktazę. Tabletki wystarczy spożywać około 30 minut przed każdym posiłkiem mlecznym. Istnieją one również w formie płynnej, którą dolewa się do produktu mlecznego.

A co, jeśli ze względu na objawy całkowicie wyeliminowałeś mleko i jego przetwory z diety dziecka?

Nie jest to problemem. Na rynku pełno jest preparatów mlekozastępczych. Pamiętaj jednak, że ze względu na to, że są one źródłem wapnia, niezbędnego do prawidłowej budowy kośćca, w diecie dziecka powinno znaleźć się 3 posiłki mleczne dziennie. Są to na przykład: szklanka mleka, ale również naleśniki z twarogiem, jogurt naturalny z owocami, kanapka z żółtym serem, porcja produktu wzbogacanego wapniem. Dlatego, jeżeli twoje dziecko nie zjada odpowiedniej porcji mleka lub wykluczyliście je z diety całkowicie, pamiętaj o suplementacji preparatów wapnia.

Co, jeśli nietolerancja jest wtórna i wystąpiła wyłącznie po biegunce?

W przypadku biegunki wywołanej infekcją nie ma wskazań do odstawienia piersi czy stosowania mieszanek ubogolaktozowych. Wyjątek stanowi tylko ciężka biegunka u dziecka niedożywionego. Jeżeli natomiast mamy do czynienia z biegunką przewlekłą, warto przejściowo zastosować dietę ubogolaktozową, stosując na przykład mieszanki o zmniejszonej zawartości lub te bez laktozy. U starszych dzieci należy wykluczyć lub ograniczyć mleko i jego przetwory. Taką dietę utrzymuje się przez kilka tygodni, po czym następnie stopniowo wprowadza laktozę.

Zawartość laktozy w poszczególnych produktach (w 100 g produktu):

  • mleko kobiece 7g
  • mleko spożywcze 4,6 - 4,8 g
  • mleko owcze 5,1g
  • mleko kozie 4,4 g
  • mleka roślinne 0g
  • śmietana (12,18%) 3,6 - 3,9g
  • jogurty naturalne i owocowe 3,2g
  • kefiry, maślanki 4,1 - 4,7g
  • twarogi 3,1 - 3,3
  • serki do smarowania 2g
  • sery (brie, camembert, żółte) 0,1 g
  • ser feta 1g
  • masło 0,6g
  • chleb 0 - 1,7g
  • batony czekoladowe 2,4 - 6,5g
  • czekolada biała i gorzka 10,1 -11g
  • sernik 1,8 - 2,7g

Źródła:

1. mp.pl

2. Kunachowicz H, Przygoda B, Nadolna I, Iwanow K. (2017). Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Warszawa: Wydawnictwo PZWL