Masz problemy z jelitami? Winowajcą mogą być fruktany, a nie gluten

17.07.2019
Aktualizacja: 23.08.2019 09:01
Fruktany czy gluten - co odpowiada za problemy z jelitami?

Gluten nie cieszy się dobrą sławą - wiele osób uważa, że odpowiada on za ich problemy z jelitami. Jednak najnowsze badanie naukowców z Norwegii wskazuje, że przyczyną wzdęć, nadmiernej produkcji gazów czy biegunek są fruktany, a nie gluten. To stawia pod znakiem zapytania zasadność stosowania diety bezglutenowej.

Wzdęcia, ból brzucha, biegunki - to powody dla których coraz więcej osób rezygnuje ze spożywania glutenu i na dowód słuszności tego działania podają argument: odkąd nie jem produktów z glutenem, dolegliwości ustąpiły. Jednak lekarze i dietetycy od lat alarmują, takie działanie jest szkodliwe dla zdrowia. Dietę bezglutenową powinny stosować tylko osoby, u których występują wskazania medyczne, np. cierpiące na celiakię (szacuje się, że to około 1% populacji).

Dowiedz się więcej: Celiakia, czyli choroba trzewna: co trzeba wiedzieć o nietolerancji glutenu?

Tymczasem jak wynika z szacunkowych danych dietę bezglutenową stosuje około 12 proc. populacji. Większość twierdzi, że do rezygnacji z tego białka zmusiły ich nieprzyjemne dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Zdaniem naukowców, za złą prasę glutenu odpowiadają... fruktany, a osoby, które uważają, że nie tolerują glutenu są w rzeczywistości wrażliwe na fruktany.  

Co to są fruktany i jaką pełnią rolę w organizmie człowieka?

Fruktany to węglowodany krótkołańcuchowe pochodzenia roślinnego, składające się z łańcuchów frutozy (cukier prosty znajdujący się m.in. w miodzie i owocach). Jest ich kilkanaście rodzajów. Fruktany występują najczęściej w pszenicy, życie, owsie, jęczmieniu, cebuli, karczochach, ciecierzycy, szparagach, porach, czosnku czy sałacie.

Ludzie mają ograniczoną zdolność trawienia fruktanów w jelicie cienkim, co oznacza, że prawie nienaruszone trafiają do jelita grubego (okrężnicy), gdzie są rozkładane w procesie fermentacji przez bakterie jelitowe. Generalnie fruktany (np. inulina, oligofruktoza i fruktooligosacharydy) mają pozytywny wpływ na zdrowie człowieka, bo m.in. stymulują wzrost pałeczek kwasu mlekowego - Lactobacillus oraz Bifidobacterium, hamują wzrost bakterii patogennych, takich jak Escherichia coli, Salmonella. Fruktany - poprzez hamowanie syntezy lipidów w wątrobie - obniżają również poziom trójglicerydów i cholesterolu we krwi. Podwyższają przyswajalność wapnia, magnezu, cynku oraz żelaza, a także witamin z grupy B. Zmniejszają również ryzyko nowotworów jelita grubego, wzmacniają system odpornościowy. Niestety fruktany również wzmagają perystaltykę jelit, a w wyniku fermentacji przyczyniają się do nadmiernej produkcji gazów, wzdęć i bólu brzucha, rozluźnienia stolca.   

Polecamy: Bąk rzecz ludzka... czyli wszystko o wydalaniu gazów jelitowych

Fruktany, jak już wspominałam wcześniej, znajduje się m.in. w pszenicy, która jest też źródłem glutenu. Łatwo więc zrozumieć, dlaczego po wyeliminowaniu w diety produktów zawierających gluten, większość osób odczuwa poprawę samopoczucia i zmniejszenie dolegliwości ze strony jelit. Jednak to nie gluten je powoduje, tylko fruktany.

Nadwrażliwość na gluten czy fruktany - jak to sprawdzić?

Diagnozowanie wrażliwości na składniki żywności jest niezwykle trudne, a to dlatego, że nie występują one samodzielnie (w izolacji). Są one częścią złożonej matrycy z wieloma innymi składnikami pokarmowymi, które również mogą wywoływać niepożądane reakcje zdrowotne u niektórych osób. Niektóre osoby mogą być wrażliwe na gluten, niektóre na fruktany, a jeszcze inne na białka bez glutenu.
Jak się więc dowiedzieć, czy mamy wrażliwość na fruktany czy na gluten? Przede wszystkim najlepiej skonsultować się z dietetykiem, który ma doświadczenie w prowadzeniu pacjentów z nietolerancjami pokarmowymi. Pod jego okiem możemy przeprowadzić eksperyment opierający się na metodzie eliminacji na kilka tygodni produktów zawierających fruktany, a następnie z powrotem dodać je do menu. Jeśli objawy ustąpią, a potem wrócą, można przypuszczać, że powodem nadwrażliwości są właśnie te węglowodany.
Warto wiedzieć, że fruktany są jednym z wielu rodzajów węglowodanów dietetycznych, które mogą powodować objawy u osób z zespołem jelita drażliwego (IBS). Podobnie jak fruktany, fruktoza, laktoza i alkohole cukrowe, takie jak sorbitol i ksylitol, są wysoce fermentowalne w jelicie grubym, co prowadzi do produkcji nadmiernej produkcji gazów, bolesnych wzdęć i biegunek lub zaparć. Węglowodany te są znane pod skrótem FODMAP.

Więcej na ten temat: Dieta FODMAP, a zespół jelita wrażliwego. Co znaczy ten skrót?

Fruktany czy gluten? Badanie norweskich uczonych

Naukowcy z Norwegii postanowili sprawdzić, co odpowiada za dolegliwości ze strony jelit: gluten czy fruktany. Do badania wybrano 59 osób, które nie chorowały na celiakię, ale unikały glutenu, bo uważały, że mają wrażliwość na ten składnik pokarmowy. Podzielono je losowo na trzy grupy. Jedna dostała do jedzenia specjalnie przygotowane batony zawierające gluten, druga batony zawierające fruktany, a trzecia batonki placebo. Badanie było podwójnie ślepe, a więc ani uczestnicy, ani badacze nie wiedzieli, kto należy do jakiej grupy i co spożywa. Wyniki były dla naukowców zaskakujące - okazało się aż 24 osoby gorzej się poczuły po spożyciu batonów z fruktanami, a 13 osób po zjedzeniu batonów z glutenem. Natomiast aż 22 osoby zgłaszały złe samopoczucie po zjedzeniu batonika placebo.  Wyniki tego badania zostały opublikowane w magazynie "Gastroenterology".

Eliminowanie produktów z diety na własną rękę może być szkodliwe dla zdrowia. O wiele lepiej skorzystać z porad doświadczonych dietetyków, którzy pomogą ustalić przyczynę złego samopoczucia i ustalić optymalną dietę.

To cię może zainteresować: