Jaka powinna być dieta chorych z przewlekłym zapaleniem trzustki?

18.11.2019
Aktualizacja: 18.11.2019 14:48
Przewlekłe zapalenie trzustki - dieta
fot. Shutterstock

Co można, a czego nie wolno jeść w przypadku przewlekłego zapalenia trzustki? Dlaczego należy całkowicie wykluczyć alkohol? W jakich ilościach jeść tłuszcze i węglowodany?

Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) polega na nieodwracalnym uszkodzeniu miąższu trzustki. W wyniku tego organ ten nie jest w stanie pełnić swojej funkcji – nie jest zdolny do produkcji wystarczającej ilości enzymów trzustkowych, które konieczne są do prawidłowego trawienia i przyswajania pokarmów. Ich niedobór może prowadzić do postępującego niedożywienia.

Przewlekłe zapalenie trzustki zwykle objawia się silnymi bólami brzucha, a w późniejszym okresie objawami wtórnymi, takimi jak: uczucie pełności, nudności, wymioty, wzdęcia czy biegunki tłuszczowe, utrata masy ciała, cukrzyca. Te trzy ostatnie objawy świadczą o zespole złego wchłaniania.

Przewlekłe zapalenie trzustki dieta – ogólne zalecenia

W przypadku diety stosowanej przy przewlekłym zapaleniu trzustki nie ma listy „dozwolonych i zakazanych” produktów, raczej „zalecanych i niezalecanych”. Wszystko zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz od indywidualnej reakcji chorego na pewne produkty. Istnieją jednak ogólne zalecenia sugerujące, że dieta w PZT powinna być niskotłuszczowa, bogata w węglowodany i białko. Dostarczenie organizmowi odpowiedniej ilości składników odżywczych w łatwo przyswajalnej formie jest jednym z celów, jakie są stawiane w leczeniu tej choroby. Drugim jest ułatwienie ich trawienia poprzez uzupełnienie niedoboru enzymów trzustkowych (podawanie preparatów trzustkowych).

Ważne

Posiłki powinny być spożywane w spokojnej atmosferze, która umożliwia dokładne przeżucie pokarmu. Lepiej jeść częściej, mniejsze porcje, ale w regularnych odstępach czasu (5 do 7 posiłków na dobę). Wszystkie pokarmy oraz produkty używane do ich przygotowania muszą być świeże, a jadłospis urozmaicony.

Chory z przewlekłym zapaleniem trzustki powinien unikać pokarmów ciężkostrawnych, czyli tłustych i smażonych, oraz powodujących wzdęcia (cebula, czosnek, pory, fasola i inne rośliny strączkowe, banany, morele). Należy ich unikać, zwłaszcza że są one źle tolerowane nawet przez osoby zdrowe.

U większości chorych z przewlekłym zapaleniem trzustki obserwuje się niedobór masy ciała, dlatego dieta powinna być wysokokaloryczna (najczęściej 2500–3000 kcal).

Przewlekłe zapalenie trzustki – alkohol

W przypadku przewlekłego zapalenia trzustki obowiązuje bezwzględny zakaz picia alkoholu. Nawet niewielkie jego ilości mogą powodować zaostrzenie choroby. I nie ma tu znaczenia, czy alkohol jest wysokoprocentowy, czy niskoprocentowy.

Przewlekłe zapalenie trzustki – tłuszcze

Osoby chore na przewlekłe zapalenie trzustki powinny ograniczyć spożycie tłuszczu do około 50 g na dobę. Nie powinny natomiast w ogóle z niego rezygnować, bo groziłoby to upośledzeniem wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, czyli witaminy A, D, E i K. Dozwolone są zatem chude mięsa (cielęcina, drób), wędliny  i ryby oraz chude mleko i przetwory (twaróg, kefir, jogurt).

Aby maksymalnie ograniczyć tłuszcze, ze spożywanych produktów mięsnych należy wykrawać tłuszcz, usuwać skórę z kurczaka, unikać sosów z mięsa, nie zaprawiać zup zasmażką na bazie masła i mąki, śmietanę zastąpić jogurtem, a pieczywa smarować niewielką ilością masła lub margaryny. Do surówek i sałatek należy używać raczej oliwy z oliwek niż majonezu.

Dania powinny być przygotowywane na parze lub w wodzie, pieczone w folii aluminiowej, na pergaminie lub rękawie foliowym, lub duszone bez obsmażania na tłuszczu.

Na liście produktów niezalecanych znajdują się: kiełbasa, baleron, boczek, słonina, pasztety, pasztetowe, salceson, parówki, kaszanka, a także tłuste mięso wołowe, wieprzowe, baranie, tłusty drób (kaczka, gęś), serca, ozory, mózg, skóra z drobiu. Z ryb nie zaleca się spożywanie: śledzi, węgorza, makreli, łososia, halibuta, turbota, tuńczyka w oleju, sardynek w oleju, zupy (tłusty rosół, majonez, sosy tłuste, zasmażki, wywary z kości, tłustego mięsa), tłuszcze (smalec, łój, słonina, margaryny twarde w kostkach).

Produkty zalecane w PZT: mięso (cielęcina, wołowina chuda, polędwica, jagnięcina, kura, kurczak, indyk, dziczyzna, królik, zając), ryby (okoń, dorsz, flądra, sola, pstrąg, szczupak, lin, świeży tuńczyk, sandacz, morszczuk, mintaj, płastuga), wędliny (wędliny drobiowe, szynka bez tłuszczu, cielęcina w galarecie, drób w galarecie).

Przewlekłe zapalenie trzustki – węglowodany

O ile chory nie ma cukrzycy, nie musi drastycznie ograniczać spożycia węglowodanów, bo są one głównym źródłem energii. Produkty mączne i zbożowe (pieczywo, kasze, ryż) są z reguły dobrze tolerowane, chociaż należy jeść raczej pieczywo białe niż razowe. Niekiedy mogą pojawić się problemy po spożyciu większej ilości makaronu lub ziemniaków. Głównie zaleca się spożywać produkty węglowodanowe o małej zawartości błonnika pokarmowego.

U osób z przewlekłym zapaleniem trzustki, u których wystąpiła cukrzyca, trzeba wykluczyć produkty zawierające cukry proste, takie jak cukier, miód, wysokosłodzone dżemy i syropy owocowe.

Produkty niezalecane w PZT: produkty zbożowe gruboziarniste, gruboziarniste kasze, chleb i bułki pełnoziarniste, torty, ciasto francuskie, wypieki smażone na tłuszczu (pączki, naleśniki, makaroniki), krakersy, ciastka kruche, bułki maślane, ciasta, frytki, sałatka ziemniaczana z majonezem, placki ziemniaczane, smażone ziemniaki.

Produkty zalecane w PZT: płatki owsiane i pszenne, płatki kukurydziane, ryż, makarony, kasza manna, jęczmienna, perłowa, chleb pszenny, grzanki, sucharki, chleb chrupki, chleb mieszany, graham, chleb razowy, kajzerki, chrupki kukurydziane, ziemniaki w mundurkach, ziemniaki purée bez tłuszczu, kluski ziemniaczane z gotowanych ziemniaków.

Przewlekłe zapalenie trzustki – białko

Osoby chore na przewlekłe zapalenie trzustki powinny spożywać około 1–1,5 g białka na każdy kilogram masy ciała, czyli tyle, ile u osób zdrowych. Jednak u osób niedożywionych ta ilość może być zwiększona, oczywiście w uzgodnieniu z dietetykiem lub lekarzem.
Połowa białka powinna pochodzić z produktów pochodzenia zwierzęcego (mięso, ryby, nabiał). Jednak należy pamiętać, aby nie były one nadmiernie tłuste. Rośliny strączkowe, będące cennym źródłem białka roślinnego, nie powinny być spożywane w nadmiarze, ponieważ często nasilają wzdęcia i poposiłkowe uczucie pełności.

Produkty niezalecane w PZT: sery topione, żółte, pleśniowe w dużych ilościach mocno przyprawiane gatunki serów, fromage.

Produkty zalecane w PZT: niskotłuszczowe mleko, mleko odtłuszczone, maślanka (do 1 l dziennie), produkty z kwaśnego mleka, odtłuszczony jogurt, chudy twaróg i ser do 3% tłuszczu, kwaśna śmietana z 10% tłuszczu w małych ilościach, kefir.

Przewlekłe zapalenie trzustki – warzywa i owoce

Warzywa i owoce są niezbędnymi składnikami prawidłowej diety. Są zwykle dobrze tolerowane, a u osób z zaparciami pomagają przywrócić prawidłowy rytm wypróżnień. Jeśli jednak po spożyciu surowych warzyw lub owoców wystąpią objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia, bóle brzucha czy biegunka, należy spożywać warzywa i owoce w postaci gotowanej lub pieczonej.

Produkty niezalecane w PZT: cebula, kapusta, pory, czosnek, suche nasiona roślin strączkowych: groch, fasola, soja, niedojrzałe owoce, śliwki, agrest, porzeczki, jabłka i gruszki ze skórą, orzechy, migdały, czereśnie.

Produkty zalecane w PZT: obrane jabłka i gruszki, banany, pomarańcze, mandarynki, grejpfruty, truskawki, maliny, jeżyny, melony, kiwi, brzoskwinie, morele, kompoty owocowe, młode marchewki, młoda kalarepa, szparagi, kalafior, szpinak, rzodkiewka, buraki, seler, pomidory i ogórki bez skórki, pieczarki, sałata zielona, bakłażany, cukinia, koper włoski, natka pietruszki, brokuły, dynia.

Przewlekłe zapalenie trzustki – podawanie preparatów trzustkowych

Drugim, oprócz diety, elementem leczenia przewlekłego zapalenia trzustki jest podawanie preparatów trzustkowych. Są to odpowiednio przygotowywane wyciągi z trzustek zwierzęcych, zawierające enzymy trzustkowe. Regularne przyjmowanie tych preparatów w czasie posiłków pozwala na złagodzenie lub usunięcie dolegliwości związanych z chorobą oraz na rozszerzenie diety. Decyzja o rozpoczęciu leczenia oraz o dawkowaniu powinna zostać podjęta przez lekarza. Zażywanie preparatów trzustkowych i związana z tym poprawa stanu zdrowia nie zwalnia od konieczności zachowanie całkowitej abstynencji alkoholowej.

Źródło: Klinika Gastroenterologii CMKP w Warszawie, mp.pl

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.