Zamknij

Dieta w anemii. Co jeść, by uzupełnić niedobory żelaza w organizmie?

14.10.2021
Aktualizacja: 14.10.2021 21:28
Dieta na anemię z niedoboru żelaza
fot. Shutterstock

W leczeniu anemii ważne jest nie tylko przyjmowanie suplementów żelaza przepisanych przez lekarza, ale także odpowiednio skomponowana dieta, zawierająca produkty bogate w ten pierwiastek. Co należy jeść, a czego nie, jeśli masz anemię?

  1. Jakie są najczęstsze przyczyny niedoboru żelaza?
  2. Dwa rodzaje żelaza – które przyswaja się lepiej?
  3. Co ułatwia i utrudnia wchłanianie żelaza z pożywienia?
  4. Co należy jeść przy niedokrwistości z niedoboru żelaza?
  5. Najważniejsze zasady diety na anemię

Anemią zwykle określa się się niedokrwistość z niedoboru żelaza (istnieją też inne rodzaje niedokrwistości). Okazuje się, że ze wszystkich niedoborów pokarmowych to właśnie niedobór żelaza występuje najpowszechniej, czego konsekwencją jest właśnie niedokrwistość. Następuje wtedy spadek stężenia hemoglobiny, liczby krwinek czerwonych (erytrocytów) oraz wskaźnika hematokrytowego poniżej normy. Według danych WHO niedobór żelaza dotyczy 5 proc. populacji, w tym nawet 20 proc. miesiączkujących kobiet oraz 30–40 proc. dzieci w krajach rozwiniętych.

Jakie są najczęstsze przyczyny niedoboru żelaza?

Powody niedoborów żelaza w organizmie mogą być różne, a ich przyczyna bywają także niektóre choroby. Najczęstsze  powody anemii to:

  • utrata krwi, np. z powodu obfitych miesiączek, urazów, operacji
  • zwiększone zapotrzebowanie przy jednoczesnej niewystarczającej podaży, np. w okresie dojrzewania, ciąży czy laktacji
  • upośledzone wchłanianie z przewodu pokarmowego – przyczyną może być resekcja żołądka lub jelita, choroba Leśniowskiego-Crohna, ale też zmniejszona kwaśność soku żołądkowego oraz dieta uboga w białko i bogata w w szczawiany, fosforany, fityniany i taniny
  • niedobór żelaza w diecie, np. z powodu nieprawidłowo zbilansowanej diety.

W wielu przypadkach niedokrwistość z niedoboru żelaza wymaga leczenia i suplementacji preparatami żelaza. Leczenie powinna jednak uzupełniać odpowiednia dieta zawierająca produkty bogate w ten pierwiastek.

Dwa rodzaje żelaza – które przyswaja się lepiej?

W produktach żywnościowych istnieją dwa rodzaje żelaza: hemowe i niehemowe. Żelazo hemowe, pochodzenia zwierzęcego, to żelazo lepiej przyswajalne – przyswaja się w 15-40 proc. W produktach roślinnych natomiast znajduje się żelazo niehemowe, którego przyswajalność jest znacznie mniejsza i wynosi zaledwie 1-23 proc. Przyswajalność żelaza niehemowego można jednak zwiększyć poprzez umiejętne łączenie produktów.

Co ułatwia i utrudnia wchłanianie żelaza z pożywienia?

Duża zawartość żelaza w produkcie nie zawsze oznacza, że jest on dobrym źródłem tego pierwiastka. Przyswajalność żelaza uzależniona jest m.in. od tego, z czym łączymy produkty bogate w żelazo – niektóre z nich mogą hamować lub wspomagać przyswajanie tego składnika.

Wchłanianie żelaza niehemowego ułatwiają:

  • duże ilości  witaminy C, np. z owoców ( porzeczki, aronia, truskawki, poziomki, kiwi, cytrusy) i warzyw ( pomidor, brokuł, brukselka, chrzan, jarmuż, papryka czerwona i zielona, natka pietruszki, szpinak, kalafior, kalarepa)
  • kwas mlekowy, który obecny jest w kiszonkach (ogórka czy kapuście kiszonej)
  • kwas foliowy zawarty w zielonych warzywach liściastych
  • namaczanie i kiełkowanie produktów zawierających kwas fitynowy (głównie roślin strączkowych, np. soi, fasoli, ciecierzycy, soczewicy)

Wchłanianie żelaza zmniejsza natomiast:

  • picie kawy (szczególnie z mlekiem) i herbaty do posiłków oraz przed i po jedzeniu (zawierają taniny i polifenole hamujące wchłanianie żelaza)
  • jedzenie produktów zawierających dużą ilość wapnia (nabiał) oraz jajek razem z posiłkiem bogatym w żelazo.

Co należy jeść przy niedokrwistości z niedoboru żelaza?

Dieta na anemię powinna być urozmaicona. Oznacza to, że najlepiej jeść różnorodne produkty bogate w żelazo. Oto ich lista:

  • mięso i przetwory mięsne: wołowina, cielęcina, baranina, gęś, kaczka, królik, wędliny podrobowe: kaszanka, pasztet, pasztetowa, salceson
  • podroby mięsne: wątroba wieprzowa, wołowa, cielęca, drobiowa
  • ryby: łosoś, makrela, sardynka, śledź oraz dorsz wędzony, makrela wędzona, pikling, sardynka w pomidorach, sardynka w oleju, tuńczyk w wodzie, tuńczyk w oleju
  • jajka: żółtko jaja kurzego, jajko na twardo, jajko na miękko, jajko sadzone, jajecznica
  • produkty zbożowe: chleb żytni razowy z soją i słonecznikiem, chleb żytni razowy, chleb żytni pełnoziarnisty, pumpernikiel, chleb chrupki, chleb graham, bułki grahamki, otręby pszenne, płatki owsiane, płatki żytnie, kasza jaglana, kasza gryczana, kasza pęczak, ryż brązowy
  • nasiona i ziarna: dynia, słonecznik, sezam, mak
  • orzechy: zwłaszcza pistacjowe, laskowe, arachidowe, migdały, włoskie, wiórki kokosowe
  • warzywa: boćwina, bób, brokuły, brukselka, burak, cykoria, czosnek, fasola szparagowa, groszek zielony, kalarepa, koper ogrodowy, pietruszka liście i korzeń, por, szczaw, szczypiorek, szpinak
  • owoce: porzeczki czarne, porzeczki białe, porzeczki czerwone, poziomki, maliny, awokado
  • owoce suszone: morele, śliwki, figi, daktyle, rodzynki, jabłka
  • nasiona roślin strączkowych: fasola, groch, soczewica, soja oraz kiełki soczewicy i soi

Najważniejsze zasady diety na anemię

Jeśli masz niedokrwistość z niedoboru żelaza i stosujesz dietę bogatą w ten pierwiastek warto przestrzegać poniższych zasad.

  1. Jedz odpowiednio dużo chudego mięsa czerwonego, wątroby, chudych gatunków wędlin. Te produkty są źródłem dobrze przyswajalnego żelaza hemowego.
  2. Uwzględniaj w jadłospisie produkty roślinne o stosunkowo dużej zawartości żelaza, czyli płatki zbożowe, suszone owoce, warzywa strączkowe, warzywa o zielonych liściach.
  3. Jedz dużo owoców i warzyw bogatych w witaminę C, które zwiększają przyswajanie żelaza niehemowego. Każdy posiłek powinien zawierać surowe warzywa i owoce o dużej zawartości witaminy C.
  4. Ogranicz picie kawy i herbaty. Zwarte w nich taniny hamują wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Mp.pl / Zalecenia żywieniowe w niedokrwistości (materiały szpitalmadalinskiego.pl) / E. Gowin, W. Horst-Sikorska, Żelazne zapasy – komu w XXI wieku grozi niedobór żelaza?, Farmacja Współczesna, 2010; 3: 139-146