Szczepienia przeciw grypie: raz w roku lub wcale? Mutacja wirusów ma znaczenie

18.10.2018 17:28
Szczepienie przeciwko grypie
Fot. Shutterstock

Dlaczego na grypę szczepi się raz w roku, a nie raz w życiu, jak w przypadku wielu innych chorób? Odpowiedź jest prosta: wirus grypy zmienia się, mutuje i dlatego szczepionki należy dostosowywać do tych zmian. Co roku aktualizuje się szczepionki, by w sezonie grypowym zapewniały, jak największą ochronę przed ciągle zmieniającym się wirusem.

Szczepienia przeciwko grypie są tematem kontrowersyjnym. Nie wystarczy bowiem zaszczepić się raz w życiu lub doszczepić raz na kilkanaście lat. Szczepienia na grypę należy pobierać każdego roku, by zminimalizować ryzyko zachorowania.  

Grypa to choroba, która pojawia się nagle i dosłownie ,,ścina z nóg''. Powoduje szereg objawów - od osłabienia i gorączki, po nudności, wymioty. Choć grypa jest bardzo powszechną chorobą i jej objawy są często bagatelizowane, to warto zdać sobie sprawę z tego, że może mieć ona nawet skutek śmiertelny.

Wirus grypy przenosi się z człowieka na człowieka drogą kropelkową, poprzez kaszel kichanie i wdychanie śliny. Wirus rozprzestrzenia się szybko, najbardziej w dużych skupiskach ludzi. Zakażenie wirusem grypy jest groźne dla małych dzieci, osób przewlekle chorych i osób starszych po 65. roku życia. To właśnie w takich grupach ryzyka odnotowuje się najczęstsze powikłania pogrypowe i zgony z powodu grypy. 

Szczepienie przeciw grypie wykonane rok temu lub w poprzednich latach nie daje ochrony w roku bieżącym. Aby zyskać najlepszą ochronę, należy szczepić się każdego roku obowiązująca aktualnie szczepionką. 

Według badań przeprowadzonych przez WHO, co roku na świecie choruje na grypę ok. 900 milionów ludzi. Natomiast w wyniku powikłań grypowych umiera aż 1 milion. Z badań przeprowadzonych w Polsce wynika, że szczyt zachorowań w naszym kraju przypada na okres między styczniem i marcem, co związane jest ze zjawiskiem grypy sezonowej. 

Ta pozornie ,,zwykła'' i niegroźna choroba powoduje szereg powikłań i może być przyczyną zgonu. Szacuje się, że zagrażające życiu powikłania dotyczą nawet 30 proc. chorych w wieku powyżej 65 lat.

Najlepszą i najskuteczniejszą metodą zapobiegania zachorowaniu na grypę są szczepienia ochronne. Choć nie zabezpieczają w 100 proc. przed wirusem grypy, to minimalizują szanse na zachorowanie i wystąpienie groźnych powikłań. Szczepienia przeciw grypie mają na celu łagodzenie choroby, gdy dojdzie do zakażenia wirusem.

Szczepionki chronią nie tylko osoby zaszczepione, ale także inne osoby znajdujące się w bliskim otoczeniu, co znacznie ogranicza rozprzestrzenianie się wirusa. 

Aby zaszczepić się przeciwko grypie, należy udać się do najbliższej przychodni. Można także samemu kupić szczepionkę w aptece i udać się z nią do lekarza.

Dlaczego na grypę trzeba szczepić się co roku?

Szczepienia przeciw grypie są specyficzne, bo należy je wykonywać raz w roku, sezonowo. Dlaczego? Każdego roku pojawiają się szczepionki przeciwko grypie o zaktualizowanym składzie. Wirus grypy charakteryzuje się dużą zmiennością. 

Wirus grypy zaliczany jest do tzw. ortomyksowirusów. Wśród wirusów grypy wyróżnia się jego 3 główne typy: typ A, B oraz C. Nas interesuje jednak najbardziej wirus typu A, który odpowiada za większość infekcji sezonowych oraz epidemicznych i pandemicznych.

Wirus zakaża komórki nabłonka wyścielającego górne drogi oddechowe: nos, krtań, tchawicę i oskrzela, przez co powoduje uszkodzenie nabłonka układu oddechowego. W nabłonku dochodzi do replikacji wirusa i w tym czasie dochodzi do powstania ok. 1000 wirionów potomnych, czyli pojedynczych cząstek wirusowych w jednej komórce.

Z badań wynika, że największa częstość mutacji obserwowana jest u wirusów typu A. Zmiany te określane są mianem przesunięć antygenowych, które polegają na zachodzeniu mutacji punktowych, a ich efektem są zmiany w genach, które kodują hemaglutyninę i neuraminidazę, a to z kolei powoduje występowanie co roku epidemii grypy.

W uproszczeniu: w czasie replikacji wirusa grypy dochodzi do mutacji, które powodują powstawanie nowych odmian wirusa. Z tego powodu co roku zachodzi konieczność weryfikacji i uaktualnienia gotowych już szczepionek, tak jak co roku zachodzi potrzeba ponownego zaszczepienia się zaktualizowaną szczepionką. 

Każdego roku pojawia się zjawisko zwane grypą sezonową. Najwięcej zachorowań na grypę notuje się w okresie jesienno-zimowym. Przed sezonem naukowcy identyfikują najbardziej prawdopodobne do wywoływania grypy wirusy, a następnie wytwarzają z nich szczepionki, których celem jest ochrona osób zaliczanych do grupy ryzyka. Są to szczepionki o zaktualizowanym składzie. Inne niż te z poprzedniego roku. 

Szczepienia przeciw grypie warto wykonać jeszcze przed rozpoczęciem aktywności wirusa grypy w danej populacji, gdy tylko dostępna będzie szczepionka obowiązująca w danym sezonie. Jeśli z jakiegoś powodu nie uda się zaszczepić wcześniej, to szczepionkę można podać przez cały okres epidemiczny. 

Dla kogo szczepienia przeciw grypie?

  • Dla wszystkich dzieci po ukończeniu 6. miesiąca życia.
  • Dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.
  • Dla dorosłych, którzy pracują z dziećmi i przebywają w dużych skupiskach ludzkich.
  • Dla wszystkich osób starszych, szczególnie seniorów po 65. roku życia.
  • Dla osób przewlekle chorych.
  • Dla kobiet w ciąży.

Przeciwwskazaniem do przyjęcia szczepionki przeciw grypie są: uczulenie na białko jaja kurzego lub antybiotyki używane w procesie produkcji, lub inne składniki szczepionki, a także ostre choroby gorączkowe, ostre choroby o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu, zespół Guillain-Barré stwierdzony w okresie 6 tygodni po poprzednim szczepieniu przeciwko grypie.

Wirusy grypy co roku mutują, w związku z tym zeszłoroczne szczepienie nie zabezpieczy nas przed grypą w aktualnym sezonie.

W Polsce dostępne są szczepionki inaktywowane zawierające cząstki wirusa grypy (typu „split”) lub powierzchniowe białka wirusa grypy (typu „subunit”).

Dostępne są szczepionki trójwalentne, zawierające trzy szczepy wirusa i szczepionki czterowalentne zawierające fragmenty czterech unieszkodliwionych wirusów atakujących w ostatnim czasie. 

- Na podstawie badań skuteczność szczepionek jest szacowana na 60 proc. w przypadku tych trójskładnikowych, natomiast w przypadku czteroskładnikowych należy dodać jeszcze 10-20 proc. - mówi w rozmowie z PAP dr hab. Ernest Kuchar z Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

TO CIĘ ZAINTERESUJE:

Źródło: laboratoria.net; szczepienia.pzh.gov.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk