Rodzaje szczepionek: poliwalentne i monowalentne. Czym się charakteryzują?

04.10.2018 17:54
Rodzaje szczepionek
Fot. Shutterstock

Szczepionki mono- czy poliwalentne? Jaka jest różnica? Przede wszystkim w liczbie antygenów, które zawiera szczepionka. Te monowalentne, czyli pojedyncze, uodparniają na jedną chorobę zakaźną. Natomiast poliwalentne, czyli skojarzone, uodparniają jednocześnie na kilka chorób za pomocą tylko jednego wkłucia. Dowiedz się, czym różnią szczepionki skojarzone (wieloskładnikowe) i pojedyncze (jednoskładnikowe). 

Szczepionki mogą być monowalentne (pojedyncze, jednoskładnikowe) i poliwalentne (skojarzone, wieloskładnikowe). Szczepionki monowalentne nazywane są pojedynczymi, bo zawierają tylko jeden antygen i uodparniają na jedną, konkretną chorobę.

Natomiast szczepionki poliwalentne zawierają kilka antygenów, co znaczy, że mogą zapobiegać kilku chorobom naraz. Przykładem jest trzyskładnikowa szczepionka przeciwko śwince, różyczce i odrze.

Aby lepiej zrozumieć to rozróżnienie, warto wiedzieć, czym tak naprawdę jest szczepionka. Jest to preparat pochodzenia biologicznego, który zawiera antygeny stymulujące układ odpornościowy do wytworzenia nabytej odporności, zwanej uodpornieniem poszczepiennym. Szczepionki służą do uzyskiwania kontrolowanej odporności, bezpieczniejszej niż odporność nabyta po zakażeniu dzikim drobnoustrojem.  

Co zawierają szczepionki? Mogą zawierać drobnoustroje zabite chemicznie lub fizycznie bez niszczenia ich właściwości antygenowych. Mogą również zawierać żywe drobnoustroje, pozbawione jednak chorobotwórczości lub poddane działaniu zmniejszającemu ich chorobotwórczość. Szczepionki mogą także zawierać oczyszczone antygeny, uzyskane z drobnoustrojów. 

Szczepionki pojedyncze (monowalentne, jednoskładnikowe)

Szczepionki monowalentne, zwane pojedynczymi, uodparniają przeciw jednej chorobie zakaźnej. Mogą zawierać jeden rodzaj drobnoustroju lub antygeny pochodzące od jednego drobnoustroju.

Przykładem szczepionki monowalentnej, uodparniającej przeciwko jednej chorobie jest szczepionka przeciw Hib, gruźlicy czy WZW B.

Warto wiedzieć, że jeżeli drobnoustrój dzieli się na typy, jak np. poliowirus, to w monowalentnej szczepionce przeciwko poliomyelitis znajdzie się tylko jeden rodzaj wirusa: typ 1, typ 2 lub typ 3.

Szczepionki wieloskładnikowe (poliwalentne, skojarzone)

Szczepionki poliwalentne, czyli skojarzone, uodparniają jednocześnie przeciw kilku chorobom zakaźnym. Szczepionki poliwalentne można znaleźć w formie 3 w 1, 5 w 1 i 6 w 1 – przykładem jest szczepionka DTP przeciw błonicy, tężcowy, krztuścowi

Szczepionki poliwalentne mogą zawierać różne typy tego samego drobnoustroju, dlatego w przeciwieństwie do szczepionki monowalentnej, uodparniają przeciwko jednej chorobie zakaźnej wywoływanej przez różne serotypy drobnoustrojów chorobotwórczych. Przykładem jest szczepionka przeciw pneumokokom.

Szczepionka skojarzona może także uodparniać przeciwko kilku chorobom zakaźnym. Szczepionki skojarzone są bowiem mieszaninami różnych szczepionek mono- i poliwalentnych, w stosunku do których sprawdzono, że ich jednoczesne podanie w jednym wstrzyknięciu zapewni co najmniej taką samą immunogenność (odporność) jak podanie oddzielnych, poszczególnych szczepionek w kilku iniekcjach (wkłuciach).

Szczepionki skojarzone pozwalają na uodpornienie przeciw kilku chorobom jednocześnie, za pomocą jednego wkłucia. Ponadto jedna dawka szczepionki skojarzonej zawiera mniej substancji pomocniczych (konserwantów i adiuwantów) niż wszystkie razem szczepionki monowalentne, które trzeba by było podać oddzielnie. Szczepionki skojarzone mogą też być tańsze niż łączny koszt kilku szczepionek monowalentnych.

Źródło: Przegląd pediatryczny; choroby-zakazne.mp.pl; szczepienia.pzh.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk