Węgiel aktywny - jakie ma zastosowanie i czy jest skuteczny?

21.10.2019
Aktualizacja: 22.10.2019 09:39
Węgiel aktywny (leczniczy) - zastosowanie

Węgiel aktywny to coraz popularniejszy składnik wielu produktów. Można go znaleźć m.in. w pastach do zębów, produktach do pielęgnacji skóry, wypiekach, napojach i systemach filtracji wody. W Polsce znany jest najbardziej w postaci czarnych tabletek stosowanych w przypadku dolegliwości ze strony układu pokarmowego, np. biegunek, niestrawności czy przy wzdęciach.

Węgiel aktywny (węgiel aktywowany, węgiel leczniczy) to substancja wytwarzana z produktów bogatych w węgiel drzewny (np. drewno czy łupiny orzecha kokosowego) poddanych obróbce w bardzo wysokiej temperaturze (pomiędzy 600 a 900 stopni Celsjusza), a następnie "aktywowana" działaniem kwasów  lub pary wodnej (podczas tej czynności tworzy się sieć porów) w celu utworzenia maksymalnej powierzchni adsorpcyjnej. O "mocy" węgla aktywnego świadczy badanie z 2016 r. przeprowadzonego w Wielkiej Brytanii, podczas którego okazało się, że 50 gramów węgla aktywowanego ma powierzchnię absorpcyjną 17,5 razy większą niż pełnowymiarowe boisko do piłki nożnej (badanie zostało opisane w "British Journal of Clinical Pharmacology").

Węgiel aktywny a jego zastosowanie w medycynie?

Węgiel aktywny (czy aktywowany) ma silne działanie adsorbujące (wiążące) i absorbujące (wchłaniające). Co oznacza, że najpierw wiąże i wchłania toksyny lub patogeny, a następnie usuwa je z organizmu. Z tego powodu produkt ten polecany jest w leczeniu biegunek i zatruć, także tych wywołanych lekami (np. paracetamolem czy lekami antydepresyjnymi).

W niektórych sytuacjach - pod ścisłą kontrolą lekarza - drobny proszek węgla aktywnego może być mieszany z wodą lub innym płynem i pity przez pacjenta lub podawany przez rurkę do karmienia w celu oczyszczenia przewodu pokarmowego. Jednak nigdy nie należy tego robić na własną rękę, bo węgla aktywnego nie można stosować we wszystkich typach zatruć (np. nie wolno go stosować przy zatruciach alkoholem, cyjankiem czy wybielaczem). Istotne jest, aby ten produkt podać jak najszybciej (najlepiej do godziny po spożyciu toksycznej substancji).
 W aptekach dostępne są tabletki węgla aktywnego (inaczej leczniczego), które można stosować w przypadku biegunki. Węgiel nie tylko absorbuje bakterie i wydala je z organizmu, ale też przy okazji tworzy barierę ochronną pokrywającą błonę śluzową przewodu pokarmowego.

Ważne!

Nie należy przekraczać dziennej dawki węgla, bo węgiel absorbuje nie tylko bakterie i patogeny, ale również enzymy trawienne czy witaminy. Warto też skonsultować z lekarzem stosowanie tego typu preparatu w przypadku przyjmowania innych leków, np. stosowanych w chorobach przewlekłych. Pamiętaj, w przypadku ostrych biegunek należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.

Węgiel aktywny sprzyja również gojeniu się ran, zwłaszcza tych zakażonych, ropiejących. W aptekach dostępne są opatrunki z warstwą węgla leczniczego. Ta warstwa ma działanie antybakteryjne i wchłania ropny wysięk.

Warto jednak pamiętać, że nie każdy może stosować węgiel aktywny. Przeciwwskazaniem jest: niedrożność jelit, bóle brzucha, zapalenie okrężnicy czy zaburzenia świadomości.

Węgiel aktywny a jego zastosowanie w kosmetyce

Węgiel aktywny ze względu na swoje działanie "detoksykacyjne, wybielające" stosowany jest w preparatach polecanych do stosowania w przypadku niektórych problemów natury dermatologicznej, np. trądziku, zaskórników czy przetłuszczającej się skóry głowy.  Niestety, jak wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie "Clinics in Dermatology", węgiel aktywny w tego typu produktach  nie eliminuje niedoskonałości kosmetycznych.  

Węgiel spotykany jest również jako składnik mydeł, żeli pod prysznic maseczek do twarzy i ciała, kremów, szamponów, peelingów, a nawet past do zębów.

W przypadku tego ostatniego preparatu, czyli pasty do zębów, uważa się, że węgiel ma działanie wybielające, bo pomaga usunąć przebarwienia po kawie czy herbacie, a także niwelujące nieprzyjemny zapach z ust. Jednak - o czym producenci rzadko informują - zbyt intensywne i częste mycie zębów pastą z węglem może prowadzić do ścierania szkliwa, a to może prowadzić do próchnicy. Nie ma też naukowych dowodów na to, że wybiela zęby.

Przeczytaj więcej: Pasta z węglem aktywnym nie wybiela zębów. Może szkodzić

Węgiel aktywny a oczyszczanie wody i powietrza

Węgiel aktywowany jest powszechnie spotykany w systemach filtracji wody, maskach oddechowych i filtrach powietrza, a także okapach kuchennych. Chroni on przed wdychaniem zanieczyszczeń z powietrza, wiąże szkodliwe patogeny znajdujące się w wodzie, a także niweluje nieprzyjemny zapach z kuchni.

Źródło: LiveScience,  Clinics in Dermatology,  British Journal of Clinical Pharmacology