Jakie mogą być konsekwencje przewlekłego stosowania kortykosteroidów?

05.08.2019
Aktualizacja: 05.08.2019 15:34
Kortykosteroidy - działania niepożądane

Kortykosteroidy to leki, które stosuje się w leczeniu wielu chorób. Charakteryzują się wysoką skutecznością. Jednak długotrwałe ich stosowanie może wywołać wiele działań niepożądanych. Sprawdź jakich.

Kortykosteroidy (inaczej glikokortykosteroidy) to hormony kory nadnerczy. Zalicza się do nich kortyzol, kortykosteron, kortyzon. Należą one do grupy steroidów (sterydów).

Kortykosteroidy pełnią w organizmie bardzo ważne funkcje, m.in. regulują przemianę białek, węglowodanów i tłuszczów, mają działanie przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, przeciwalergiczne, immunosupresyjne. Właśnie ze względu na te właściwości kortykosteroidy uważane są za najlepszy lek przeciwzapalny i są stosowane w leczeniu rozmaitych chorób.

Kortykosteroidy — jakie choroby się nimi leczy?

Kortykosteroidy mogą być podawane bezpośrednio (na skórę) lub ogólnie (doustnie, domięśniowo lub dożylnie). Te stosowane ogólnie działają nie tylko na chory organ, ale na cały organizm. Osłabiają na stałe ważne dla życia funkcje komórek układu immunologicznego, co sprawia, że grzyby, drożdże, wirusy czy pasożyty mają ułatwiony dostęp do naszego organizmu.  

Kortykosteroidy mają bardzo szerokie działanie. Kontrolują m.in. pierwszą, najważniejszą fazę zapalenia, czyli działalność cząsteczek adhezyjnych ICAM-1 (Intercellular Adhesion Molecule). Redukują nadreaktywność oskrzeli i nosa, ułatwiają usuwanie kleistej wydzieliny zalegającej w oskrzelach, a także rozkurcz mięśni gładkich oskrzeli przy stosowaniu środków rozszerzających oskrzela.

Hormony te są wykorzystywane również w leczeniu chorób z autoagresji (np. choroby Leśniowskiego-Crohna, tocznia rumieniowatego układowego), w skórnych schorzeniach opornych na inne preparaty i metody leczenia, a także przy silnych reakcjach alergicznych.

Kortykosteroidy — jak i kiedy je stosować?

Kortykosteroidy należy stosować zawsze w konsultacji z lekarzem, nigdy na własną rękę. To ważne ze względu na działania niepożądane związane ze stosowaniem tego typu leków. Przykładowo, kortyzol wpływa na wzrost poziomu glukozy we krwi, zatrzymanie wody w organizmie oraz magazynowanie energii w postaci tkanki tłuszczowej (to dlatego przyczynia się do otyłości u osób, które długotrwale je stosują).

„Lekarze, którzy zapisuję je (kortykosteroidy — dopisek red.) pacjentowi z astmą na pierwszej wizycie przed wykonaniem jakichkolwiek badań diagnostycznych postępują bardzo nieodpowiedzialnie, ponieważ kortykosteroidy stosowane nieumiejętnie mogą przynieść więcej szkody niż pożytku. Niepotrzebne ich przepisywanie jest równie niebezpieczne, co niepodanie ich, gdy są niezbędne” – napisała alergolog, dr n. med. Danuta Myłek w swojej książce "Oswoić alergie. Skąd się biorą uciążliwe dolegliwości i jak sobie z nimi radzić".

Dalej pani doktor wymienia sytuacje, w których należy przepisywać kortykosteroidy pacjentom z alergią (są to sytuacje dla ratowania życia, nagłe i poważne):

  • ciężkie napady astmy,
  • stan astmatyczny,
  • obrzęki uogólnione,
  • obrzęk krtani,
  • uogólniona ostra pokrzywka,
  • ostra alergia na leki,
  • ciężkie alergiczne zapalenie skóry.

Kortykosteroidy można też podawać pacjentom cierpiącym na choroby z autoagresji, w ciężkich przypadkach, w początkowym okresie leczenia.

„Kuracja zawsze powinna trwać krótko, a potem należy szukać przyczyny choroby. Jeśli leczenie trwa kilka tygodni, lek można odstawić od razu. Przy dłuższym leczeniu trzeba stopniowo zmniejszać dawkę” – napisała dr n. med. Danuta Myłek.

Przewlekłe stosowanie kortykosteroidów — jakie mogą być konsekwencje?

Kortykosteroidy mają swoje receptory, czyli reagujące na nie punkty kontaktowe we wszystkich komórkach ciała. Działają więc nie tylko na chore komórki, ale również na zdrowe, osłabiając je. Ma to poważne konsekwencje, zwłaszcza w kontekście komórek układu immunologicznego.

Przewlekłe stosowanie kortykosteroidów może przyczyniać się do:

  • obniżenia odporności organizmu,
  • pojawienia się problemów ze strony układu nerwowego (trudności z koncentracją, nadpobudliwość, stany depresyjne, zaburzenia snu),
  • zaburzenia zdolności regeneracyjnych (złe gojenie się ran, powolne leczenie stanów zapalnych),
  • bezpłodności,
  • zwiększenia zapotrzebowania na witaminę D,
  • zaburzenia wzrostu u małych dzieci,
  • nadmiernego przyrostu masy ciała  (jest to związane z zaburzeniami gospodarki wodno-mineralnej, zatrzymaniem się wody w komórkach i zwiększeniem apetytu; tkanka tłuszczowa odkłada się w okolicach karku — powstaje tzw. bawoli kark),
  • zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforowej, a w konsekwencji do częstszych złamań kończyn, zwłaszcza u małych dzieci i kobiet,
  • cukrzycy (sterydy przyczyniają się do wzrostu poziomu glukozy we krwi),
  • nadciśnienia,
  • zmian skórnych (księżycowata twarz, rozstępy na skórze twarzy, brzucha, piersi czy pośladków, trądzik posteroidowy, męski zarost na twarzy i ciele u kobiet).

Chyba najpoważniejszym powikłaniem przewlekłego stosowania jest wyhamowanie naturalnej czynności nadnerczy. Produkują one kortykosteroidy. Jeśli jednak dostarczamy je z zewnątrz (w formie leków), praca nadnerczy ustaje i jej gruczoły znikają (ta reguła dotyczy podawania każdego hormonu z wyjątkiem grasiczego). W takim przypadku człowiek jest skazany na przyjmowanie kortykosteroidów do końca życia. Musi je otrzymywać w każdej sytuacji stresowej dla organizmu.

Źródło: niektóre informacje pochodzą z książki dr n. med. Danuty Myłek "Oswoić alergie. Skąd się biorą uciążliwe dolegliwości i jak sobie z nimi radzić".

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.