Fumaran dimetylu, DMF: działanie, przeciwwskazanie, skutki uboczne

06.10.2020
Aktualizacja: 06.10.2020 11:50
Leki w kapsułkach
fot. Shutterstock

Fumaran dimetylu (DMF) to lek stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego. Ostatnie doniesienia mówią również o tym, że może być on skuteczny w leczeniu COVID-19. Co powinniśmy wiedzieć o tym leku?

Fumaran dimetylu (DMF) - na skróty:

Fumaran dimetylu, DMF, łac. dimethylis fumaras, to organiczny związek chemiczny, który jest stosowany w leczeniu rzutowo-remisyjnej postaci stwardnienia rozsianego. Podaje się go chorym w formie doustnej, w kapsułkach dojelitowych, można go spożywać wraz z przyjmowanym pokarmem. Lek ten ma dobry profil bezpieczeństwa (jego skuteczność została potwierdzona w kilku randomizowanych badaniach), choć jego mechanizm działania nie został jeszcze dokładnie poznany. Ostatnio pojawiły się doniesienia naukowe sugerujące, że lek ten może pomagać w leczeniu COVID-19, ale to musi zostać potwierdzone w badaniu klinicznym.

Fumaran dimetylu (DMF) – jak działa?

Lek wywołuje kilka odmiennych efektów biologicznych, m.in. zwalcza stres oksydacyjny, zmniejsza produkcję cytokin prozapalnych, ma działanie immunomodulujące. W badaniu Kappos i współpracowników oceniających skuteczność leku w porównaniu do placebo, udowodniono, że obniża on liczbę nowych zmian w mózgu ocenianych za pomocą MRI o 69%. W trwającym 2 lata badaniu Gold i współpracowników (badanie DEFINE) okazało się, że lek ten obniżył odsetek nawrotów choroby stwardnienie rozsiane z 46% (przy stosowaniu placebo) do 27% przy stosowaniu 240 mg dziennie fumaranu dimetylu. W badaniu Fox i współpracowników (badanie CONFIRM) porównano skuteczność leku w dawce 240 mg dziennie stosowanego 2 razy dziennie, 3 razy dziennie oraz skuteczność placebo. Fumaran dimetylu w mniejszej dawce powodował zmniejszenie częstości nawrotów o 44%, a w większej dawce o 51%. Po 2 latach lek redukował ilość nowych zmian lub powiększających się zmian w mózgu ocenianych w MRI o 71% w niższej dawce i 73% w wyższej dawce.

Fumaran dimetylu (DMF) – kto nie może stosować tego leku?

Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą. Stosowanie leku należy bezwzględnie konsultować z lekarzem, który musi wziąć pod uwagę również inne współistniejące choroby. Nie oceniono działania leku w połączeniu z lekami przeciwnowotworowymi lub immunosupresyjnymi, dlatego należy zachować ostrożność przy ich równoczesnym stosowaniu. Nie wiadomo też, czy fumaran dimetylu nie zmniejsza skuteczności niektórych szczepionek. Nie zaleca się więc podawania żywych szczepionek u chorych leczonych tym lekiem, chyba że ryzyko związane z nieszczepieniem jest wyższe od ryzyka ewentualnych powikłań. Również jednoczesne stosowanie leków nefrotoksycznych z DMF może zwiększać ryzyko działań niepożądanych ze strony nerek. Należy zachować ostrożność przy stosowaniu tego leku u chorych z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek i wątroby oraz ciężką czynną chorobą układu pokarmowego. Poza tym spożywanie dużych ilości rozcieńczonego alkoholu może zwiększać częstość powikłań żołądkowo-jelitowych.

Fumaran dimetylu (DMF) – jakie mogą być działania niepożądane?

Do działań niepożądanych leku zalicza się:

  • bardzo często: nagłe zaczerwienienie skóry, biegunka, nudności, ból brzucha, bóle w nadbrzuszu, obecność ciał ketonowych w moczu;
  • często: zapalenie żołądka i jelit, wymioty, niestrawność, limfopenia, leukopenia, uczucie pieczenia, uderzenia gorąca, świąd, wysypka, rumień, białkomocz, obecność albuminy w moczu, wzrost stężenia aminotransferazy asparaginowej i aminotransferazy alaninowej;
  • niezbyt często: nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze.

Fumaran dimetylu (DMF) – metabolizm leku

Lek w znacznym stopniu ulega metabolizmowi i tylko w 0,1% jest wydalany w formie niezmienionej z moczem lub kałem. Lek jest wydalany głównie przez drogi oddechowe pod postacią dwutlenku węgla (w ten sposób usuwane jest 60% leku).

Fumaran dimetylu (DMF) – o czym należy pamiętać?

Osoby stosujące ten lek powinny regularnie wykonywać badanie krwi. To ważne, bo fumaran dimetylu może obniżać liczbę limfocytów. Chory powinien też – wspólnie z lekarzem prowadzącym – stale kontrolować funkcje wątroby i nerek.

Nie ma danych dotyczących stosowania fumaranu dimetylu w ciąży i lek nie jest zalecany do stosowania u kobiet w ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji. Lek może być stosowany wyłącznie wtedy, gdy spodziewane korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: "Fumaran dimetylu – nowy lek w terapii stwardnienia rozsianego", prof. dr hab. n. med. Adam Stępień, Klinika Neurologiczna, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie, Aktualności Neurologiczne 2015