Antybiotyki: przeciwwskazania. Kto nie może zażywać antybiotyków?

28.11.2019
Aktualizacja: 28.11.2019 15:48
Antybiotyki
fot. Shutterstock

Kiedy nie można przyjmować antybiotyków? Dla kogo mogą być szkodliwe? Odpowiedź na te pytania nie jest łatwa. Antybiotyki to bardzo duża grupa leków, które stosuje się w leczeniu wszelkiego rodzaju zakażeń bakteryjnych. Różnią się przeznaczeniem, składem, a także zakresem ewentualnych działań niepożądanych. Mimo wszystko jest niewiele sytuacji, w których zażywanie antybiotyków jest całkowicie zabronione.

Antybiotyki (anti - przeciw, biostikos - zdolny do życia) to substancje wykazujące aktywność przeciw bakteriom. Antybiotyki zwalczają lub hamują wzrost bakterii i ich podziały. Są to leki stosowane w leczeniu wszelkiego rodzaju zakażeń bakteryjnych. Leki te stosowane są również profilaktycznie na przykład przed zabiegami chirurgicznymi i w profilaktyce bakteryjnego zapalenia wsierdzia. 

Antybiotyki wykazują bardzo dużą skuteczność działania pod warunkiem, że są wykorzystywane w odpowiednim celu i z odpowiednią częstotliwością, czyli zgodnie ze swoim przeznaczeniem i niezbyt często. Zbyt częste zażywanie antybiotyków może bowiem spowodować, że bakterie staną się na nie oporne, a co za tym idzie niewrażliwe na leczenie.

Kto nie może stosować antybiotyków?

Wbrew powszechnemu przekonaniu, nie ma zbyt wielu przeciwwskazań do zażywania antybiotyków. Nawet ciąża jest względnym przeciwwskazaniem, co oznacza, że ciężarne mogą zażywać antybiotyki, jeśli zachodzi taka potrzeba i korzyść z antybiotykoterapii przewyższa ryzyko wynikające z jej stosowania.

Przeciwwskazaniem do antybiotykoterapii nie jest ani miesiączka, ani okres karmienia piersią. Ogólnie przyjmuje się zasadę, że jeśli zakażenie bakteryjne jest na tyle poważne, że zagraża zdrowiu człowieka, to zależy przyjąć antybiotyk, nawet jeśli może on wykazać działania niepożądane. W uproszczeniu: korzyść płynąca ze stosowania antybiotyku musi zawsze przewyższać ewentualne ryzyko, jakie niesie za sobą stosowanie tego typu leków.

Warto jednak wiedzieć, że antybiotyki to bardzo obszerna grupa leków. Zdarza się zatem, że człowiek może być uczulony na któryś ze składników preparatu i nie może go przyjąć. Wtedy zadaniem lekarza jest znalezienie bezpiecznego leku dla takiego pacjent.

Inną kwestią jest zachowanie zasad bezpieczeństwa. Niektóre antybiotyki wymagają dodatkowego zabezpieczenia. Takimi lekami są np. tetracykliny, które mają działanie teratogenne i mogą prowadzić do przerwania ciąży u kobiety. Z tego powodu pacjentka deklaruje, że podczas terapii tego typu antybiotykami będzie stosować dodatkową antykoncepcję.

Indywidualnie traktuje się osoby chore przewlekle. W takich przypadkach lekarz ustala zasadność podawania antybiotyków na podstawie wyników badań, stanu zdrowia pacjenta, istniejącego ryzyka.

Uwaga, o tym, czy pacjent może przyjmować antybiotyk i czy jest ku temu wskazanie, zawsze decyduje lekarz. Gdy lekarz potwierdzi, że zastosowanie antybiotyków jest konieczne, bardzo ważne jest, by przyjmować je w sposób odpowiedzialny.

Kiedy nie powinno się zażywać antybiotyków?

Antybiotyki są lekami na infekcje bakteryjne, a nie wirusowe. Antybiotyków nie podaje się w przypadku grypy czy przeziębienia. 

Najczęstsze infekcje, które nie wymagają leczenia antybiotykiem:

  • choroba przeziębieniowa, czyli przeziębienie,
  • grypa,
  • nieżyt żołądkowo-jelitowy,
  • nagminne zapalenie przyusznic (świnka),
  • różyczka,
  • ospa wietrzna,
  • mononukleoza zakaźna,
  • gorączka trzydniowa (tak zwana trzydniówka).

W niektórych przypadkach lekarz na podstawie występujących objawów jest w stanie ocenić, że ma do czynienia z infekcja bakteryjną i może od razu przepisać antybiotyk. Natomiast gdy podejmuje leczenie antybiotykiem bez wyniku badania mikrobiologicznego, a więc bez ustalenia przyczyny zakażenia, to stosuje tzw. terapię empiryczną. Takie działanie może uratować życie w przypadku, gdy liczy się czas, człowiek znajduje się w stanie zagrażającym życiu i należy szybko zareagować.Jednak terapia empiryczna stosowana w codziennych przypadkach może mieć negatywne skutki. 

Antybiotyk oprócz eliminowania chorobotwórczych bakterii niszczy również drobnoustroje stanowiące naturalną florę. Dlatego następstwem antybiotykoterapii może być usuwanie naturalnej jelitowej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego, na którą składają się liczne szczepy bakteryjne, zwłaszcza bakterii beztlenowych. Są one barierą dla bakterii chorobotwórczych, odgrywają rolę w metabolizmie różnych substancji w przewodzie pokarmowym i wytwarzają witaminy.

Przyjmowanie antybiotyków z niewłaściwych powodów, na przykład w celu leczenia przeziębienia lub grypy, nie przynosi żadnych korzyści, a w dłuższej perspektywie może nawet szkodzić. 

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: antybiotyki.edu.pl