Antybiotyki: co trzeba o nich wiedzieć? Ważne informacje

24.06.2019
Aktualizacja: 24.06.2019 16:25
Antybiotyki
fot. Shutterstock

Antybiotyki, choć znane i stosowane od wielu lat, wciąż są dla wielu osób zagadką. Po co brać antybiotyk? Kiedy trzeba, a kiedy nie jest to wskazane? Czy nadmiar antybiotyków szkodzi? To pytania, które zadaje sobie większość osób na pewnym etapie życia. Warto zatem znać podstawowe informacje na temat antybiotyków. Sprawdź, co jest faktem, a co mitem.

Antybiotyki są lekami niezwykle powszechnymi. Niemal każdy choć raz w życiu miał z nimi styczność, zażywał je lub podawał innym. Od czasu ich wynalezienia, antybiotyki stały się skuteczną formą leczenia wielu chorób, które wcześniej uchodziły za nieuleczalne lub wręcz śmiertelne. Jednak antybiotyki nie mają samych zalet i jak wszystkie inne leki bywają ryzykowne. Wiele również zależy od samych pacjentów. Sposób przyjmowania antybiotyków i częstość ich stosowania również mają znaczenie. 

1. Kiedy brać antybiotyki?

Antybiotyki to leki stosowane w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Ich skuteczność w zwalczaniu bakterii jest bardzo duża pod warunkiem, że są odpowiednio stosowane. Nadmierne stosowanie może antybiotyków może powodować, że bakterie staną się na nie oporne. 

Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest wcześniejsze wykonanie posiewu materiału od chorego (np. krwi, moczu, wymazu z gardła) w celu określenia, jaka bakteria jest odpowiedzialna za zakażenie i jaka jest jej wrażliwość na antybiotyki. Na podstawie antybiogramu, można lepiej dobrać antybiotyk. Takie działanie nie jest jednak zawsze konieczne. W wielu przypadkach lekarz już na podstawie objawów występujących u chorego jest w stanie ustalić przyczynę zakażenia i dobrać leczenie.

ZOBACZ: Antybiotyki to nie cukierki. Co trzeba o nich wiedzieć?

2. Czy antybiotyki zabijają dobre bakterie w jelitach?

Antybiotyki, choć dobrze radzą sobie z chorobotwórczymi bakteriami, niszczą również drobnoustroje, które stanowią florę fizjologiczną i chronią człowieka przed różnymi zakażeniami. 

Niekorzystnym działaniem antybiotykoterapii może być zniszczenie naturalnej jelitowej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego, na którą składają się liczne szczepy bakteryjne, odgrywające rolę w metabolizmie różnych substancji w przewodzie pokarmowym i wytwarzające witaminy. Zaburzenie składu flory bakteryjnej może prowadzić do występowania różnych przykrych objawów. Chorzy, którzy przez jakiś czas przyjmują antybiotyki, mogą cierpieć na biegunki, zapalenia jelita.

3. Czy antybiotyki działają na wirusy?

Zakażeń wirusowych nie leczy się antybiotykami, ponieważ nie działają one na wirusy i nie leczą chorób przez nie wywoływanych. Zdarza się jednak, że lekarz nie mając pewności, co do przyczyn infekcji, gdy objawy są niespecyficzne, a przebieg ciężki, podaje się antybiotyk empirycznie, do czasu ustalenia czynnika odpowiedzialnego za zakażenie.

W przypadku chorób wirusowych stosuje się leki przeznaczone do zwalczania wirusów, choć czasami po zakażeniu wirusowym, może dojść do nadkażenia bakteryjnego i wtedy antybiotyk może okazać się zasadny.

4. Czy można pić alkohol podczas zażywania antybiotyków?

W czasie zażywania leków nie powinno się pić alkoholu. Zasada ta dotyczy wszystkich leków, w tym właśnie antybiotyków. Połączenie antybiotyku i alkoholu może wywołać ciężkie niepożądane objawy, takie jak nudności, wymioty, bóle głowy, drgawki. Alkohol osłabia także działanie większości antybiotyków, osłabia również cały organizm i dlatego spowalnia powrót do zdrowia.

5. Jakie są skutki uboczne antybiotyków?

Zażywanie antybiotyków, jak wszystkich innych leków, może skutkować występowaniem objawów niepożądanych, choć nie jest to regułą. Do najczęstszych skutków ubocznych antybiotykoterapii zalicza się mdłości, biegunkę, wymioty lub wysypki skórne o różnym stopniu nasilenia.

Znacznie rzadziej występują ciężkie działania niepożądane takie jak wstrząs anafilaktyczny, wysoka gorączka, bóle stawów, pogorszenie słuchu, zaburzenia czynności nerek, wątroby, szpiku, ciężka biegunka poantybiotykowa wywołana zakażeniem beztlenową bakterią Clostridium difficile, która wzmaga podania specjalnych antybiotyków do leczenia.

Większość objawów niepożądanych ustępuje wraz z odstawieniem antybiotyku. Jednak wszelkie wątpliwości i podejrzane symptomy należy zawsze konsultować z lekarzem.

6. Czy antybiotyki można przyjmować w trakcie jedzenia?

Antybiotyki mogą różnie reagować z pokarmami, z uwagi na substancje w nich zawarte. Niektórych antybiotyków nie powinno się łączyć z pokarmem lub innymi lekami, ponieważ dochodzi do utrudnienia ich wchłaniania z przewodu pokarmowego.

Przykładem takich antybiotyków są tetracykliny, których wchłanianie hamowane jest w obecności pokarmów, mleka, wapnia, magnezu, glinu, preparatów alkalizujących, żelaza oraz fluorochinolony, których wchłanianie jest opóźnione przez pokarm, a hamowane przez magnez, glin, środki alkalizujące zawierające wapń, cynk i żelazo.

Warto wiedzieć

Antybiotyków a napoje

Antybiotyków lepiej nie popijać mlekiem, jogurtem lub kefirem, bo zawarty w nich wapń może hamować ich działanie (np. tetracyklin). Również napoje zawierające kofeinę (kawa, herbata, cola), źle wpływają na proces wchłaniania leków. Przyjmując antybiotyki doustnie należy zawsze popijać je wodą.

7. Dlaczego antybiotyki warto przyjmować zawsze o tej samej godzinie?

Warto wiedzieć, że skuteczność antybiotyku uzależniona jest od odpowiedniego stężenia w tkankach, które musi być utrzymywane przez określony czas, dlatego bardzo ważne jest przyjmowanie antybiotyków w regularnych, ściśle określonych odstępach czasu. Najlepiej o stałych porach. czasami informacja na ten temat zapisana jest w ulotce dołączonej do opakowania leków. 

Niezwykle ważne jest również doprowadzenie kuracji do końca, a nie przerywanie w momencie, gdy ustąpią objawy. Przedwczesne odstawienie antybiotyku sprzyja rozwojowi oporności bakterii na dany antybiotyk i nie eliminuje bakterii, które spowodowały zakażenie. Efektem może być szybki nawrót choroby lub brak skuteczności antybiotyku przy powtórnym zakażeniu. 

8. Dlaczego zaleca się przyjmowanie probiotyków wraz z antybiotykiem?

Antybiotyki niszczą fizjologiczną florę jelit, co umożliwia rozwój bakterii chorobotwórczych i grzybów. By temu zapobiegać, zaleca się przyjmowanie bakterii probiotycznych (probiotyków) oraz pokarmów zawierających naturalne drobnoustroje probiotyczne.

Podczas antybiotykoterapii zaleca się spożywanie kefirów, jogurtów zawierających szczepy pałeczek kwasu mlekowego oraz preparaty probiotyczne. Należy jednak pamiętać, by stosować kilkugodzinny odstęp pomiędzy antybiotykiem a probiotykiem. Probiotyk należy zażywać od początku antybiotykoterapii i kontynuować do 3-4 tygodni po jej zakończeniu.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: zdrowie.pap.pl