Zamknij

Pływanie w zimnej wodzie może prowadzić do obrzęku płuc. Czym jest SIPE?

17.01.2023
Aktualizacja: 17.01.2023 16:11

Ta dolegliwość dotyka najczęściej długodystansowych pływaków i nurków. Dowiedz się, czym jest obrzęk płuc wywołany pływaniem (SIPE), jaki jest mechanizm jego powstawania i co trzeba zrobić, gdy w trakcie treningu lub wyścigu SIPE nas dopadnie. 

Obrzęk płuc wywołany pływaniem (SIPE)
fot. Shutterstock
  1. Obrzęk płuc (SIPE) – co to takiego?
  2. Obrzęk płuc (SIPE) – opis przypadku medycznego
  3. Obrzęk płuc (SIPE) – co może go wywołać?
  4. Obrzęk płuc (SIPE) – co zrobić, gdy się pojawi?
  5. Obrzęk płuc (SIPE) – leczenie

Lubisz pływać na otwartych wodach, np. w morzu, oceanie, jeziorze czy w rzece? Uważaj na SIPE (od ang. swimming included pulmonary edema), czyli obrzęk płuc wywołany pływaniem. To niestety dość częsta dolegliwość pojawiająca się u amatorów pływania, nawet tych, którzy robią to profesjonalnie, np. triathlonistów, pływaków, nurków. 

Obrzęk płuc (SIPE) – co to takiego?

Obrzęk płuc wywołany pływaniem (SIPE) to choroba, która może pojawić się u zdrowych, doskonale wytrenowanych osób, podczas pływania. Po raz pierwszy choroba ta została opisana w 1989 r.

Obrzęk płuc (SIPE) objawia się dusznością, mokrym kaszlem, któremu towarzyszą odgłosy trzasków, grzechotania w płucach i skracającym się oddechem, a co za tym idzie brakiem sił i szybko postępującym osłabieniem siły mięśniowej rąk i nóg. W ustach może pojawić się metaliczny posmak, a także duża ilość różowej, pienistej plwociny, zabarwionej krwią.

Ważne!

Jeśli pojawiają się objawy sugerujące obrzęk płuc, należy jak najszybciej przerwać pływanie i szybko znaleźć pomoc.

Obrzęk płuc (SIPE) – opis przypadku medycznego

W prasie medycznej można znaleźć opis bardzo ciekawego przypadku medycznego, opisującego incydent SIPE podczas treningu. Do szpitala Royal United Hospitals Bath (Wielka Brytania) trafiła 50-letnia kobieta, która pływała w otwartych wodach na długie dystanse. Ogólnie była zdrowa, w przeszłości również nie cierpiała na żadne problemy zdrowotne.

Podczas treningu przygotowującego ją do kolejnego triathlonu miała duszność, nie mogła pływać. Przerwała trening i wróciła do niego tydzień później. Po przepłynięciu 3 kilometrów duszność znowu się pojawiła, towarzyszył jej kaszel z krwią. Przerwała trening i wezwała pomoc. Tak opisywała to wydarzenie:

– Podczas pływania w kamieniołomie podczas nocnego pływania zaczęłam się hiperwentylować i zdałam sobie sprawę, że nie mogę dalej płynąć. Na szczęście udało mi się wezwać pomoc – opowiadała kobieta i dodała: – Kiedy wyszłam, rozpiąłem kombinezon (pływała w piance – dopisek red.), natychmiast poczułem, jak moje płuca wypełniają się płynem. Zacząłem kaszleć i poczułem metaliczny posmak w ustach. Kiedy znalazłem się w świetle, zobaczyłem, że moja plwocina jest różowa i pienista.

Kobieta została zabrana do szpitala. Skarżyła się na duszności, miała szybkie tętno i uporczywy kaszel. Z jej płuc wydobywały się dźwięki, świadczące o obecności płynu. Prześwietlenie klatki piersiowej potwierdziło obawy lekarzy.

Badania krwi wykazały wyższy niż zwykle poziom troponiny, białka znajdującego się w mięśniach, które może zostać uwolnione do krwi po uszkodzeniu serca. Rezonans magnetyczny wykazał również obrzęk mięśnia sercowego oraz uszkodzenie jego tkanki.

Co ciekawe, wspomniane objawy i zwiększona częstość akcji serca ustąpiły w ciągu 2 godzin od przybycia do szpitala. Co więcej, cztery dni później poziom troponiny u pacjentki wrócił do normy. Funkcje płuc i serca również, chociaż pozostało niewielkie zwłóknienie tkanki. Trzy miesiące po tym incydencie kobieta ukończyła test wysiłkowy bez żadnych powodów do niepokoju.

Obrzęk płuc (SIPE) – co może go wywołać?

Zimna woda, wysiłek, przewodnienie, pozycja horyzontalna, stres to główne przyczyny SIPE. Obrzęk płuc jest wynikiem zmian w przepływie krwi i silniejszej reakcji naczyń krwionośnych płuc na zimno podczas ćwiczeń. W wielkim skrócie można opisać to tak: w czasie wysiłku fizycznego zwiększa się wyrzut serca, aby w warunkach większego zapotrzebowania zapewnić tkankom właściwą podaż tlenu, niestety niska temperatura sprawia, że naczynia krwionośne obkurczają się i następuje centralizacja krążenia, czyli dostarczanie krwi głównie do serca oraz mózgowia. Wysiłkowe zwiększenie rzutu serca w połączeniu z podwyższonym napięciem wstępnym i następczym zależnym, a także zanurzeniem w zimnej wodzie, narusza integralność śródbłonka naczyniowego w naczyniach włosowatych płuc, co wywołuje obrzęk płuc.

Ryzyko pojawienia się SIPE jest wyższe u osób z pogrubioną ścianą główną komory pompującej serca, chorobami serca, cukrzycą czy nadciśnieniem tętniczym, a także u kobiet.

Prof. Artur Pupka, specjalista chirurgii naczyniowej, lekarz medycyny sportowej, w swoim artykule "Utonięcie podczas pływania? Powodem może być obrzęk płuc!", opublikowanym w serwisie akademiatriathlonu.pl, zwraca uwagę na jeszcze dwie ważne kwestie:

"Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym wystąpieniu obrzęku płuc u pływaków jest stres przedstartowy, który wywołuje wzrost poziomu adrenaliny obkurczającej naczynia włośniczkowe. Również ciśnienie otaczającej wody powoduje utrudnienia w przepływie krwi w klatce piersiowej i wzrost ciśnienia w krążeniu płucnym. Wykazano też, że przyjęcie kilku litrów wody w ciągu godziny przed startem może być również czynnikiem wywołującym obrzęk płuc. Uważa się, że prowadzi to do przewodnienia, które przyczynia się do wystąpienia obrzęku płuc poprzez zwiększenie ciśnienia kapilarnego".

Obrzęk płuc (SIPE) – co zrobić, gdy się pojawi?

Gdy pojawią się objawy obrzęku płuc (SIPE), należy jak najszybciej przerwać pływanie i wyjść z wody, a następnie skontaktować się z lekarzem. Podczas triathlonu czy treningu (zawsze należy wykonywać go w towarzystwie innych osób), czekając na pomoc, należy przyjąć pionową pozycję ciała w wodzie i przy pomocy minimalnych ruchów rąk kierować się ku brzegowi. Tam – czekając na pomoc – należy przyjąć pozycję siedzącą (nigdy nieleżącą ani nieleżącą z uniesionymi nogami).

Natomiast, aby zminimalizować ryzyko nawrotu choroby, zaleca się unikanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, pływanie w wolniejszym tempie w cieplejszej wodzie, bez ciasnego kombinezonu.

CZY WIESZ ŻE?

Ważne! SIPE może nawracać. Szacuje się, że dolegliwość ta nawraca u 13-22 proc. płetwonurków i pływaków. Epizody tej choroby mogą różnić się stopniem ciężkości i nie wszystkie wymagają hospitalizacji. Warto jednak każdy przypadek omówić z lekarzem, który prawdopodobnie zleci badania w celu wykrycia ewentualnych problemów z sercem, płucami czy układem krążenia.

Obrzęk płuc (SIPE) – leczenie

Leczenie polega na podaniu (jak najszybciej) stężonego tlenu. Czasami chorzy wymagają podawania beta-agonistów, czyli leków rozszerzających oskrzela. Zwykle nie potrzeba podawania leków odwadniających. Chory musi zostać kilka dni w szpitalu, a to dlatego, że obrzęk płuc jest chorobą zagrażającą życiu. Na szczęście w większości przypadków SIPE ustępuje po 48 godzinach.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło:

  • "Myocardial oedema in the setting of immersion pulmonary oedema - Cause or effect?", James Oldman, Sarah Morwood, James Willis and Daniel Xavier Augustine, BMJ Case Reports, Volume 16, Issue 1
  • "Swimming-induced pulmonary edema in triathletes", CC 3rd Miller, K. Calder-Becker, F. Modave, Am J Emerg Med. 2010 Oct; 28(8): 941-6.
  • "Brain natriuretic peptide levels in six basic underwater demolitions/SEAL recruits presenting with swimming induced pulmonary edema (SIPE)", D. Shearer, R. Mahon, J Spec Oper Med. 2009 Summer; 9(3): 44-50