Zamknij

3 powody, dla których tracimy zęby. Jakie są skutki, jak temu zapobiec?

12.09.2022
Aktualizacja: 12.09.2022 11:05
Przyczyny i zapobieganie utracie zębów
fot. Schutterstock

Utrata zębów to nie tylko defekt estetyczny. Może powodować szereg różnych problemów, w tym kłopoty z jedzeniem, a także z mówieniem. To jednak wciąż nie wszystkie konsekwencje braków w uzębieniu. Z jakich powodów tracimy zęby i jak temu zapobiegać, wyjaśnia dr n. med. Michał Łobacz, specjalista chirurgii stomatologicznej i konsultant systemu implantologicznego Alpha Bio Tec.

  1. Jakie są zadania poszczególnych zębów?
  2. Powód 1: próchnica
  3. Powód 2: schorzenia przyzębia
  4. Powód 3: urazy

Uzębienie odgrywa bardzo ważną rolę w życiu każdego człowieka i pełni różnorodne funkcje. Do najważniejszych można zaliczyć tę związaną z odżywianiem, czyli z gryzieniem, żuciem pokarmu, który w dalszych odcinkach układu pokarmowego jest trawiony, zasilając organizm człowieka w niezbędne składniki odżywcze. Kolejne to funkcja fonetyczna i estetyczna. Utrata chociażby jednego z zębów prowadzi do zaburzenia prawidłowego funkcjonowania układu stomatognatycznego, przez co dochodzi do różnego rodzaju patologii.

Jakie są zadania poszczególnych zębów?

Można wyróżnić dwa rodzaje zębów: mleczne, na które składa się 20 zębów (w tym dwa siekacze, kieł oraz dwa zęby trzonowce), i stałe, czyli 28 zębów (dwa siekacze, kieł, dwa zęby przedtrzonowe i dwa zęby trzonowe). Trzecimi trzonowcami nazywa się ósemki, jednak nie są one traktowane jako pełnowartościowe i funkcjonalnie potrzebne zęby.

Każdy z zębów ma w pełni określone funkcje. Siekacze odpowiadają za odgryzanie pokarmu, ale również odgrywają ważną rolę w formowaniu zgłosek. Kły z kolei odrywają pokarm, zęby przedtrzonowe go rozdrabniają, a zęby trzonowe, najważniejsze w całym procesie żucia – rozdrabniają i rozcierają przyjmowany pokarm. Utrata nawet jednego z ogniw tego łańcucha wprost prowadzi do jego nieprawidłowego działania. Jakie zatem sytuacje doprowadzają do utraty zębów?

Powód 1: próchnica

Próchnica, uznawana za chorobę społeczną, jest najczęstszą przyczyną utraty uzębienia. To poważna choroba o etiologii bakteryjnej, której nie wolno pod żadnym pozorem lekceważyć. Duża część populacji jest nosicielem bakterii próchnicotwórczych, które doprowadzają do demineralizacji i dezintegracji struktur zęba. Jeśli proces ten nie zostanie zahamowany odpowiednio wcześnie poprzez właściwe leczenie, może on doprowadzić do konieczności usunięcia zniszczonego i niekwalifikującego się do dalszego leczenia zęba.

Zęby zbudowane są ze struktur zmineralizowanych, a składem chemicznym zbliżone są do kości. Próchnicotwórcze bakterie występujące w jamie ustnej produkują kwasy, które doprowadzają do znacznego spadku pH i rozkładu mineralnych składników zębów. Dzięki temu bakterie mają ułatwiony dostęp do wnętrza zęba i dalszego rozmnażania – co nazywamy rozprzestrzenianiem się procesu próchnicowego. Zębina, czyli tkanka znajdująca się pod mineralnym, twardym szkliwem zęba, cechuje mniejszą odpornością na ten proces – i stanowi idealne środowisko do rozwoju bakterii, a co za tym idzie: coraz intensywniejszej erozji kwasowej wywoływanej przez procesy przemiany materii przez te szkodliwe bakterie. Uszkodzone procesem próchnicowym tkanki, muszą zostać jak najszybciej odpowiednio opracowane i uzupełnione.

Czynniki sprzyjające rozwojowi bakterii próchnicotwórczych w obrębie jamy ustnej to:

  • spożywanie cukrów (zwłaszcza prostych) – stanowią one składnik odżywczy dla bakterii
  • zaniedbania higieniczne – niedokładne mycie lub niemycie zębów, które umożliwia niekontrolowany rozwój flory bakteryjnej i zmianę jej składu, co stwarza optymalne warunki do bytowania bakterii
  • nieregularne wizyty stomatologiczne – skuteczne leczenie próchnicy jest wprost zależne od tego, jak szybko uda się ją wykryć. Jeżeli pacjent zgłasza się do lekarza dopiero w momencie, gdy dokucza mu silny ból, może okazać się, że zęba nie będzie można uratować.

Metody leczenia próchnicy:

  • w przypadku niewielkich zmian próchnicowych lekarz opracowuje odpowiednio ząb, usuwając przy tym tkanki zmienione próchnicowo, i zakłada wypełnienie stomatologiczne (np. kompozytowe, glassjonomerowe, dawniej – amalgamatowe, od którego się odchodzi)
  • w przypadku poważniejszych zmian próchnicowych, gdy dojdzie do zakażenia miazgi zęba, istnieje często konieczność wykonania tzw. leczenia kanałowego.
  • gdy zmiany próchnicowe doprowadziły do znacznego uszkodzenia struktur zęba, jedyną metodą ochrony zdrowia pacjenta będzie usunięcie zęba.

Powód 2: schorzenia przyzębia

Przyzębiem określa się struktury, które utrzymują ząb w stałej pozycji – są to m.in. więzadła przyzębne, cement korzeniowy, kość wyrostka zębodołowego oraz tkanki dziąsłowe. Jeżeli dochodzi do procesów chorobowych, które obejmują którąś z tych tkanek, to w perspektywie czasu dochodzić będzie do rozchwiania zęba, a następnie jego utraty. Za główną przyczynę chorób przyzębia uznaje się szkodliwe działanie bakterii, które doprowadzają do uszkodzenia kolagenu będącego budulcem struktur przyzębia. Do innych należą uwarunkowania genetyczne pacjenta.

Zaawansowane periodontopatie mogą wystąpić u każdego pacjenta, niezależnie od wieku. Skomplikowane przypadki periodontopatii spotyka się nawet u osób młodych, mających 20, 30 czy 40 lat. Już wtedy można zauważyć ruchomość pojedynczych zębów lub całych grup zębowych. Wdrożenie skutecznego leczenia przez specjalistę periodontologii w większości przypadków pozwala na kontrolę sytuacji w jamie ustnej, ograniczenie procesu zapalnego, co przekłada się na długoletnie utrzymanie zębów w jamie ustnej.

Gdy pacjent cierpi na chorobę przyzębia, nie jest odpowiednio monitorowany i prowadzony przez lekarza, utrata zębów jest szybka i często doprowadza do bezzębia w relatywnie młodym wieku. Pacjenci ze schorzeniami przyzębia muszą zwrócić szczególną uwagę na domowe zabiegi higieniczne, skrupulatnie dbać o regularne szczotkowanie oraz nitkowanie przestrzeni międzyzębowych i irygację. Osoba z rozpoznanym schorzeniem przyzębia, niewykazująca się dbałością o stan jamy ustnej i w sposób nieregularny odbywająca wizyty u lekarza dentysty i periodontologa, niestety, szybko stanie przed wizją bezzębności, którą niewątpliwie można uznać za kalectwo.

Powód 3: urazy

Czynniki urazowe mogą doprowadzić do wybicia zęba lub zębów lub ich uszkodzeń, niekwalifikujących się do leczenia i pozostawienia zęba w jamie ustnej. Najczęstsze przyczyny utraty urazowej zębów to:

  • wypadki komunikacyjne
  • pobicia
  • wypadki w pracy
  • zdarzenia podczas uprawiania sportów.

U dzieci do utraty zębów doprowadzają wypadki podczas zabawy – często na placach zabaw. Jeśli to dziecko straciło ząb lub zęby mleczne, to poza zabezpieczeniem innych zębów, nie podejmuje się działań replantacji, czyli ponownego umieszczenia zęba w zębodole. Inaczej wygląda postępowanie w przypadku zębów stałych. W sytuacji wybicia należy jak najszybciej udać się do gabinetu stomatologicznego, gdzie po odpowiednim oczyszczeniu, ząb powinien zostać replantowany. Warto pamiętać, że aby zwiększyć szanse na powodzenie zabiegu replantacji, utracony ząb powinien być transportowany w roztworze, np. w ślinie, mleku, ewentualnie w roztworze soli fizjologicznej. Nie zaleca się przy tym umieszczania wybitych zębów w roztworach alkoholowych.

W sytuacji, gdy na skutek urazu doszło do głębokiego, poddziąsłowego złamania korony zęba lub złamania jego korzenia, rokowania będą niepomyślne i ząb taki powinien zostać zakwalifikowany do pełnej ekstrakcji, tj. usunięcia pozostałości struktury zęba z zębodołu.

W dużej mierze na utratę zębów mają wpływ sami pacjenci, co oznacza również, że to właśnie oni mogą najskuteczniej i najszybciej działać na rzecz zachowania zdrowego, w pełni funkcjonalnego układu jamy ustnej. Istotną rolę zapobiegawczą odgrywa przede wszystkim regularność wizyt u stomatologa oraz profilaktyka i zabiegi higieniczne wykonywane w domu. Ważne jest także, aby każdy, nawet pojedynczy utracony ząb, został odtworzony za pomocą dostępnych metod stomatologicznych. Lekarz stomatolog pomoże pacjentowi w dobraniu rozwiązania najlepszego dla jego indywidualnej sytuacji. Pozwoli to na zachowanie prawidłowej funkcji układu stomatologicznego i cieszenie się uśmiechem przez długie lata.