Zamknij

Czy usuwanie zębów przy wadzie zgryzu to konieczność?

03.09.2021
Aktualizacja: 03.09.2021 11:34
Usunięcie zęba z powodu wady zgryzu
fot. Shutterstock

Wielu pacjentów, trafiając na fotel stomatologa, otrzymuje informację, że w oparciu o diagnozę dla skutecznego leczenia ortodontycznego należy wykonać zabieg usunięcia zęba lub zębów. Czy jednak współcześnie usuwanie zębów w trakcie terapii ortodontycznej jest wciąż konieczne?

  1. Ile zębów potrzebnych jest człowiekowi?
  2. Skąd się biorą stłoczenia i zatrzymania wyrzynania się zębów?
  3. Których zębów najczęściej dotyczy zatrzymanie wyrzynania się?
  4. Diagnostyka przyczyn braku obecności zębów
  5. Stłoczenie zębów – które zęby kwalifikują się do usunięcia?
  6. Przodozgryz i tyłozgryz wymagają szczególnego podejścia

Współczesna ortodoncja jest w stanie poprawić zgryz i wygląd zębów w bardzo trudnych przypadkach, także wtedy, gdy zęby są stłoczone lub w ogóle się nie wyrżnęły. Dowiedz się, czy i kiedy konieczne jest usunięcie zęba podczas leczenia ortodontycznego.

Ile zębów potrzebnych jest człowiekowi?

Według Światowej Organizacji Zdrowia za prawidłowy wzór zębowy uznaje się 28 zębów w uzębieniu stałym. Mówiąc krótko, zdrowe uzębienie dorosłej osoby składa się z dwóch siekaczy, kła, dwóch zębów przedtrzonowych i dwóch trzonowych w każdym kwadrancie (czyli ćwiartce jamy ustnej). Wcześniej jednak naukowcy i lekarze mówili o 28 lub nawet 32 zębach. Skąd wynika ta różnica?

Skąd się biorą stłoczenia i zatrzymania wyrzynania się zębów?

W dzisiejszych populacjach, w związku z coraz rzadszym spożywaniem pokarmów o twardej konsystencji, które powszechnie były spożywane przez naszych przodków dochodzi do coraz mniejszego zaangażowania układu stomatognatycznego w proces żucia. Skutkiem tego zjawiska jest mniejsza stymulacja kości szczękowych do rozwoju. Kości szczęk i żuchwa rosną w mniejszym zakresie w porównaniu do ludzi żyjących kilka tysiącleci wcześniej. W efekcie, zmniejsza się przestrzeń dla wyrzynania zębów. To z kolei powoduje, że znacznie częściej występują stłoczenia w obrębie uzębienia lub dochodzi do zaburzeń w wyrzynaniu się zębów w postaci ich zatrzymania. Postęp cywilizacyjny wpływa zatem na kondycję naszego aparatu zębowego.

Których zębów najczęściej dotyczy zatrzymanie wyrzynania się?

Zębami, które najczęściej ulegają zatrzymaniu, są trzecie trzonowce, popularnie nazywane ósemkami. Ich wczesna utrata nie powoduje żadnych patologii w dalszym rozwoju i funkcjonowaniu ludzkiego uzębienia, a nawet może mieć pozytywne skutki. Usunięcie ich ze wskazań profilaktycznych w drugiej dekadzie życia często zapobiega pojawieniu się wspomnianych już stłoczeń zębowych. Zabieg usunięcia zawiązka zęba, określany mianem germektomii, w wielu przypadkach zapobiega wystąpieniu wady zgryzu. Ponadto tego rodzaju procedura chirurgiczna jest zdecydowanie bezpieczniejsza niż usunięcie całkowicie zatrzymanego zęba.

Patologiczne zjawisko, jakim jest zatrzymanie wyrzynania zębów, może dotyczyć każdego z nich, jednak statystycznie częściej poza wspomnianymi powyżej ósemkami, spotyka się je w obrębie zębów przedtrzonowych i kłów. W takiej sytuacji należy rozważnie podejść do zagadnienia, konsultując każde działanie lecznicze ze specjalistą z zakresu ortodoncji.

Diagnostyka przyczyn braku obecności zębów

Podczas omawiania postępowania diagnostyczno-leczniczego u osób młodych, u których stwierdzono brak obecności zęba po czasie, w którym powinien on się wyrżnąć, w mojej ocenie należy każdorazowo wykonać zdjęcie radiologiczne – pantomogram. O ile wcześniej zdjęcie pantomograficzne nie było wykonywane z innych wskazań, powinno ono zostać zlecone w 9. roku życia. To przeglądowe zdjęcie powinno umożliwić każdemu lekarzowi dentyście ocenę, czy zawiązek zęba jest w ogóle obecny czy też do zatrzymania zęba doszło z innych przyczyn.

W tym drugim przypadku diagnostykę warto rozszerzyć o zdjęcie 3D – tomografię wolumetryczną (CBCT), na podstawie którego można ustalić, z jakiego powodu doszło do zaburzenia w wyrzynaniu się zęba lub zębów. Do takich przyczyn zaliczyć można:

  • obecność zęba nadliczbowego
  • guzów zębopochodnych
  • deficyt miejsca
  • nieprawidłowy rozwój korzenia zęba uniemożliwiający jego wyrżnięcie.

W wielu przypadkach usunięcie przeszkody mechanicznej pozwoli na samoistne wyrżnięcie się zęba zatrzymanego. W sytuacji stwierdzonego braku przestrzeni, należy dążyć do jak najszybszego rozpoczęcia terapii ortodontycznej, mającej na celu odtworzenie miejsca i wprowadzenie zęba do łuku.

Należy również wspomnieć, iż w celu zapobieżenia zatrzymaniu stałego kła należy kontrolować proces wymiany uzębienia mlecznego na stałe. W wielu przypadkach usunięcie mlecznego kła w odpowiednim czasie pozwala zapobiec zatrzymaniu jego stałego odpowiednika. W innych przypadkach, do których zalicza się nieprawidłowości dotyczące kształtu korzenia uniemożliwiającego prawidłowy proces wyrzynania, lub w przypadku niepowodzenia wyżej wymienionych metod leczenia, należy przeprowadzić ekstrakcję zęba zatrzymanego. Decyzję o usunięciu zatrzymanych zębów, które nie wyrżnęły się w pełni, podejmuje się najczęściej u dorosłych – ponieważ procesy wzrostu kostnego i rozwoju uzębienia znacznie wcześniej dobiegły końca.

Ważne!

Decyzja o usunięciu jakiegokolwiek zęba w przypadku stwierdzenia wady zgryzu powinna być podejmowana rozważnie ze względu na fakt, iż jest to działanie nieodwracalne! Bezwzględnie wymagana jest wcześniejsza konsultacja, wykonana przez specjalistę z zakresu ortodoncji, który po przeprowadzonej analizie dokumentacji pacjenta oraz badaniu klinicznym określi, który ząb lub zęby wymagają ekstrakcji dla osiągnięcia odpowiedniego efektu i celów leczenia. Warto podkreślić tu bardzo ważną rolę planu leczenia w terapii ortodontycznej.

Stłoczenie zębów – które zęby kwalifikują się do usunięcia?

Wielu lekarzy ortodontów, zwłaszcza u pacjentów dorosłych, po stwierdzeniu stłoczeń zleca ekstrakcję zębów przedtrzonowych szczęki lub żuchwy czy też usunięcie jednego z siekaczy dolnych. Należy mieć na uwadze, że w przypadku stłoczeń u osób dorosłych nie ma już możliwości stymulacji wzrostu szczęki lub żuchwy w określonym kierunku, tak jak ma to miejsce u dzieci. Dlatego właśnie w celu rozładowania stłoczeń zębowych dokonuje się ich ekstrakcji – nie ma alternatywnej metody.

W momencie podejmowania decyzji o tym, który z zębów przedtrzonowych ma zostać usunięty, lekarz uwzględnia jego stan kliniczny – jeśli jeden z zębów przedtrzonowych posiada dużą odbudowę, jest zniszczony próchnicowo lub był leczony endodontycznie, a drugi jest zębem całkowicie zdrowym, to z całą pewnością do usunięcia wybrany zostanie ten pierwszy. Oczywiście jeśli w sąsiedztwie zębów przedtrzonowych, które nie były poddawane jakiemukolwiek leczeniu, jest ząb leczony endodontycznie, to decyzja, która powinna zapaść, to usunięcie zęba leczonego endodontycznie, np. trzonowca.

Jeśli chodzi o odcinek sieczny (czyli na odcinku, na którym znajdują się zęby sieczne), postępowanie uzależnione jest od nasilenia stłoczeń. Należy podkreślić fakt, że szerokość międzykłowa w łuku dolnym, czyli odległość między trójkami w żuchwie, jest jednym z najtrwalszych wymiarów w ludzkim organizmie. Wszelkie próby zwiększania odległości między nimi najczęściej kończą się niepowodzeniem lub powrotem do ich pierwotnego położenia. Jedną z metod pozwalającą na relatywnie szybkie rozwiązanie problemu stłoczenia w obrębie siekaczy dolnych jest usunięcie jednego z nich. Ta metoda jest polecana w szczególności u osób z nieznacznie nasiloną wadą szkieletową klasy III. Nie powoduje to pogorszenia estetyki ani zaburzeń fonetycznych, czego pacjenci często się obawiają.

Warto pamiętać, iż nowoczesna ortodoncja dzięki zastosowaniu zakotwiczenia szkieletowego z użyciem mikroimplantów w wielu przypadkach pozwala uniknąć usuwania zębów przedtrzonowych. Wady zębowe i zębowo-wyrostkowe to najczęstsze problemy z jakimi borykają się pacjenci, którzy zgłaszają się w celu podjęcia leczenia ortodontycznego.

Przodozgryz i tyłozgryz wymagają szczególnego podejścia

Problemem, który pojawia się nieco rzadziej, są wady szkieletowe – wynikają one z nieprawidłowej relacji szczęki i żuchwy względem siebie. Pacjenci, u których stwierdzono znaczne nasilenie tego rodzaju wady, powinni zostać poddani leczeniu ortodontycznemu, a następnie leczeniu ortognatycznemu, które spowoduje odtworzenie prawidłowych stosunków szczęki względem żuchwy. Leczenie to jest wykonywane wyłącznie u osób dorosłych.

W wielu przypadkach podejmowana jest decyzja o podjęciu leczenia kompromisowego, które nie realizuje w pełni celów ww. działań. Ta kompromisowość polega na zastosowaniu tzw. kamuflażu ortodontycznego, gdzie wskazane jest usunięcie zębów w celu poprawy stosunków zgryzowych. Jeżeli osoba ma niewielką lub średnio nasiloną wadę klasy II (tyłozgryz) lub klasy III (przodozgryz), tego typu leczenie często prowadzi do satysfakcjonujących efektów leczenia, pomimo kompromisowego charakteru.

Kamuflaż ortodontyczny w wadach szkieletowych klasy II, w których dolny łuk zębowy jest zbyt cofnięty w stosunku do łuku górnego, przeprowadzany jest przez usunięcie stałych, górnych zębów pierwszych przedtrzonowców – czwórek górnych. Dzięki temu możliwe jest prawidłowe ustawienie zgryzu. Usuwanie wymienionych zębów doprowadza do zwężenia łuku zębowego.

W przypadku wad klasy III, gdzie dolny łuk zębowy wysunięty jest do przodu, kamuflaż ortodontyczny polega na ekstrakcji dolnych zębów, co umożliwia cofnięcie dolnego łuku. Pozwala on uzyskać efekt objęcia dolnego łuku zębowego przez łuk górny.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.