Nadmierna potliwość może być objawem choroby. Jak leczyć nadpotliwość?

25.04.2018
Aktualizacja: 17.09.2019 14:32
Przykry zapach potu
fot. Shutterstock

Nadmierna potliwość to częsty, choć wyjątkowo niekomfortowy problem dermatologiczny. Polega na wydzielaniu większej ilości potu przez gruczoły potowe, niż jest to potrzebne do termoregulacji organizmu. Dowiedz się, jak leczyć nadmierną potliwość.

Nadmierna potliwość (hiperhydroza) polega na wytwarzaniu większej ilości potu, niż jest to potrzebne do termoregulacji. Osoby dotknięte problemem nadmiernej potliwości pocą się częściej i mocniej niż pozostali. To wyjątkowo krępujący problem, który w wielu przypadkach utrudnia normalne funkcjonowanie. Hiperhydroza może dotyczyć wyłącznie jednego obszaru na ciele lub kilku miejsc, w których dana osoba wyjątkowo mocno się poci. Problem dotyczy jednak najczęściej dłoni, stóp i pach.

Aby zrozumieć, na czym polega nadmierna potliwość, należy wyjaśnić, jak przebiega proces naturalnego pocenia się. To przede wszystkim mechanizm termoregulacji, czyli regulacji ciepłoty ciała, za który odpowiadają gruczoły potowe. Cały proces ma na celu ochronę organizmu przed przegrzaniem i udarem.

Każdy człowiek ma inną liczbę gruczołów potowych — z reguły waha się ona od 2 do 4 milionów. Aktywność gruczołów potowych jest sprawą całkowicie indywidualną i zależy od wielu czynników, między innymi aktywności fizycznej, stanu zdrowia, pracy układu nerwowego i tarczycy, poziomu hormonów i stylu życia. Pocenie się może się nasilać na przykład po zjedzeniu ostrych potraw, w czasie choroby lub dużego stresu. To reakcja zupełnie naturalna, która nie jest uzależniona od temperatury otoczenia. Problemem jest nadmierna potliwość, która nie występuje w sytuacjach, które mogłyby skłonić gruczoły do większej produkcji potu.

Warto wiedzieć

Z czego składa się pot?

Pot w niemal 99 proc. składa się z wody i niewielkich ilości chlorków, kwasu moczowego, amoniaku, mocznika, tłuszczów, związków potasu, wapnia, magnezu i żelaza. Skład potu zależy również od przyjmowanych leków, diety, warunków klimatycznych.

Nadmierna potliwość: przyczyny

Nadmierne pocenie można podzielić na samoistne (często genetyczne) i wtórne, czyli występujące w przebiegu innych chorób, zaburzeń metabolicznych lub jest wynikiem niepożądanego działania niektórych leków. Nadpotliwość występuje w trzech postaciach: nadmiernego pocenia się wywoływanego przez emocje, zlokalizowanej nadmiernej potliwości, a także uogólnionego nadmiernego pocenia się.

Przyczyną zwiększonego wydzielania potu jest nadaktywność gruczołów potowych, których praca regulowana jest przez układ nerwowy i hormonalny. Jednak odnalezienie konkretnej przyczyny nadmiernej potliwości nie zawsze jest możliwe, choć warto podejmować próby i wykonywać potrzebne badania. Wzmożona potliwość jest bowiem częstym objawem chorób przewlekłych lub niepożądaną konsekwencją zażywania niektórych leków.

Lekarz, diagnozując nadmierną potliwość (hiperhydrozę), powinien wziąć pod uwagę możliwe występowanie chorób endokrynologicznych, cukrzycy, nadczynności tarczycy lub przysadki, a także wiek pacjenta. Nadmierna potliwość towarzyszy bowiem okresowi przekwitania. Mocniej pocą się także osoby otyłe, u których każdy ruch wymaga większego wysiłku.

Szacuje się, że nawet w 1 na 3 przypadki nadmiernej potliwości przypadłość ta powodowana jest zaburzeniami neurologicznymi (zaburzeniami układu współczulnego, uszkodzeniem nerwów, chorobą Parkinsona, odruchową dystrofią współczulną, urazem rdzenia kręgowego, anomalią Arnolda i Chiariego). Powinno się także wykluczyć guz chromochłonny, choroby układu oddechowego i zaburzenia psychiczne.

Badania podstawowe zalecane w diagnostyce nadmiernej potliwości to przede wszystkim: ocena funkcji tarczycy, glukoza na czczo, katecholaminy w moczu i poziom kwasu moczowego.

Warto wiedzieć

Więcej potu w okresie dojrzewania

Mocniejsze pocenie się towarzyszy dojrzewaniu i związanej z tym okresem „burzy hormonalnej”. U nastolatków zwiększa się wtedy wrażliwość układu nerwowego odpowiedzialnego za wydzielanie potu.

Nadmierna potliwość: leczenie

Nadmierna potliwość to częsty problem dermatologiczny, który prowadzi do obniżenia jakości życia, zwłaszcza gdy dotyczy rąk lub twarzy. Niestety, nie istnieje jedna skuteczna metoda leczenia nadmiernej potliwości. Choć istnieje kilka sposobów, które pozwalają w dużym stopniu ograniczyć pocenie się, to często leczenie trzeba wciąż ponawiać. W przypadku nadmiernej potliwości zwykłe dezodoranty i antyperspiranty mogą nie być skuteczne. Dobry dezodorant może jednak pomóc w tuszowaniu nieprzyjemnego zapachu.

Oprócz ogólnie dostępnych dermokosmetyków, w których doborze może pomóc dermatolog, poprawę może przynieść zabieg jontoforezy (jonoforezy) polegający na użyciu prądu elektrycznego i wody. W leczeniu nadmiernej potliwości stosuje się także ostrzykiwanie miejsc nadmiernej potliwości toksyną botulinową (botoks), co skutecznie blokuje unerwienie gruczołów potowych i prowadzi do zablokowania wydzielania potu. Coraz częściej wykorzystuje się również laseroterapię. Zastosowanie laserów polega na doszczętnym zniszczeniu gruczołów potowych za pomocą energii cieplnej. Zabiegi wykonuje się w gabinetach dermatologii estetycznej, zwykle w seriach.

Do preparatów stosowanych w leczeniu nadmiernej potliwości należą leki antycholinergiczne (bromek propanteliny, glikopirolan, oksybutynina, i benzatropina). Leki te blokują działanie acetylocholiny, neuroprzekaźnika wydzielania potu. Jeżeli nadmiernemu poceniu towarzyszy zaczerwienienie twarzy, próbuje się stosować propranolol.

W niektórych przypadkach, gdy pocenie się towarzyszy chorobie psychicznej, zaleca się konsultację z psychiatrą i/lub rozpoczęcie terapii. To samo dotyczy osób, u których potliwość jest jednym z objawów występowania konkretnej choroby. Wtedy konieczne jest jej leczenie, co przeważnie prowadzi do ograniczenia wydzielania potu.

Źródło: zapytajlekarza.mp.pl; rp.pl/artykul