Od niej zależy twój wybór partnera. 4 typy płci psychologicznej

07.05.2019
Aktualizacja: 25.08.2019 18:00
Test na kobiecość i męskość

Wrażliwi i czuli mężczyźni albo przeciwnie – męscy szowiniści. Kobiety zdecydowane i waleczne albo opiekuńcze i empatyczne. Jak dużo mamy w sobie kobiecości, a jak dużo męskości? Płeć psychologiczna – pojęcie od niedawna stosowane w psychologii pozwala w szerszej perspektywie określić kobiecość i męskość w odniesieniu do wartości, ról społecznych, zachowań, światopoglądu, postaw, predyspozycji zawodowych.

Płeć psychologiczna – czym jest i co określa?

Poza płcią biologiczną mamy też płeć psychologiczną, nazywana również płcią kulturową, społeczną lub społeczno-kulturową. Określa np. sposób ubierania się, zachowania, wybrany zawód. To suma cech osobowości, zachowań, stereotypów i ról płciowych przyjmowanych przez kobiety i mężczyzn w ramach danej kultury i w drodze socjalizacji, które nie wynikają bezpośrednio z biologicznych różnic w budowie ciała pomiędzy płciami.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje płeć psychologiczną jako stworzone przez społeczeństwo role, zachowania, aktywności i atrybuty, które dana społeczność uznaje za odpowiednie dla kobiet i mężczyzn. Płeć psychologiczna i różnice płciowe uzależnione są m.in. od biologii, wychowania czy procesu socjalizacji, który motywuje nas do regulacji własnego zachowania, aby było ono zgodne z kulturową definicją kobiecości bądź męskości.

Do lat sześćdziesiątych uznawano, że człowiek może być albo męski, albo kobiecy, nastąpił jednak przełom i liczne badania, które pozwoliły na sprecyzowanie, co tworzy nasze poczucie męskości i kobiecości.
Sandra Lipsitz Bem stworzyła koncepcję płci psychologicznej, na której bazie wyodrębniono cztery typy poczucia tożsamości płciowej:

  • osoby określone seksualnie – typ męski i kobiecy ma cechy psychologiczne odpowiadające płci biologicznej, czyli kobiece kobiety i męscy mężczyźni;
  • nieokreślone seksualnie – osoby bez wyraźnego ukształtowania cech męskich i żeńskich;
  • określone seksualnie w sposób krzyżowy – są w znacznym stopniu cechami psychicznymi, odpowiadającym przeciwnie niż ich własna płeć biologiczna – męskie kobiety i kobiecy mężczyźni;
  • androgyniczne – charakteryzuje się w dużym stopniu cechami kobiecymi i męskimi, niezależnie od płci biologicznej.

Ten podział ma znaczenie w procesie łączenia się w pary oraz osiągania satysfakcji ze związku. To nie przypadek, że preferujemy np.:  partnerski lub dominujący układ relacji albo że wolimy opiekuńczy typ mężczyzny. Wszystko to zależy od tego, jak kształtowała się nasza płeć psychologiczna od dzieciństwa.

W myśl potocznej opinii męscy mężczyźni łączą się zazwyczaj z kobiecymi kobietami, a kobiece kobiety wybierają na swoich partnerów męskich mężczyzn. Takie są społeczne obserwacje, a jak widzi to nauka? Jacob Orlofsk zbadał kobiety i mężczyzn, poprosił ich o dokonanie opisu swojego ideału partnera (i partnerki) za pomocą skal kobiecości i męskości w celu określenia preferowanego przez nich typu płci psychologicznej osoby, z którą chciałyby się związać.

Przewidywał przy tym, że osoby określone seksualnie będą chciały mieć partnerów odmiennych od siebie, a osoby androgyniczne będą wolały partnerów do siebie podobnych. Wyniki badań potwierdziły jego przewidywania. Co więcej, dokładniejsza analiza otrzymanych wykazała, że kobiety pragną, aby ich partnerzy byli nieco mniej kobiecy niż one same, a mężczyźni wolą, gdy ich partnerki są nieco mniej męskie niż oni sami.

Jaką kobietą, jakim mężczyzną jesteś?

Płeć psychologiczna obrazuje różnice między psychiką kobiet i mężczyzn, które wynikają nie tylko z wpływów biologicznych, ale również społecznych i kulturowych. Według duńskiego psychologa Ole Vedfelta istnieją cztery typy tożsamości płciowej.

– Syn ojca („prawdziwy mężczyzna”; „męski szowinista”) – to męski typ mężczyzny, który łatwo podejmuje decyzje, ma tendencje do instrumentalnego traktowania ludzi, wstydzi się uczuć. Woli towarzystwo mężczyzn, z rezerwą odnosi się do kobiet. Najczęściej wybiera zawody, takie jak: chirurg, prokurator, kierowca.

– Syn matki („wrażliwy mężczyzna”, „mięczak”) – kobiecy typ mężczyzny, opiekuńczy. Wykazuje trudności w podejmowaniu decyzji, boi się urazić innych, zależny od mamy i kobiet. Częściej też popada w uzależnienia. Można to tłumaczyć tak, że „wrażliwy mężczyzna”, aby czuć się mężczyzną, musi stymulować się alkoholem. Wybiera łagodniejsze zawody, np.: artysta.

– Córka ojca („koleżanka mężczyzny”) – męski typ kobiety, zdecydowana, samodzielna, nie umie okazywać uczuć, rywalizująca. Woli towarzystwo mężczyzn, ale ma trudności z nawiązaniem kontaktu partnerskiego (niezadowolona ze słabego mężczyzny, silnemu nie umie się podporządkować). Częściej wybiera karierę publiczną (naukowiec, dziennikarka, polityk, sędzia, funkcje kierownicze), przechodzi intensywny kryzys w połowie życia.

– Córka matki („prawdziwa kobieta”; „kobieta matriarchalna”) – kobiecy typ kobiety, tradycyjna żona i matka, słaba psychiczna i zależna, pozostawia całe pole decyzyjności mężowi. Niechętnie chodzi do stałej pracy albo wybiera zajęcia opiekuńcze, prace pomocnicze, np.: przedszkolanka, zakonnica, stewardessa, pielęgniarka. Z upływem czasu może jednak stać się coraz silniejsza, „męska”.

Jak zbadać płeć psychologiczną? Do określenia, jaki procent jest w osobie kobiecości i męskości, należy wypełnić Inwentarz do Oceny Płci Psychologicznej (IPP), składa się z 35 pozycji (15 - skala Kobiecości, 15 - skala Męskości, 5 - pozycje neutralne), na które odpowiada się, stosując 5-stopniową skalę ocen.

Źródło: Płeć psychologiczna idealnego i rzeczywistego partnera życiowego oraz jej wpływ na jakość realnie utworzonych związków, Alicja Kuczyńska, Instytut Psychologii, Uniwersytet Wrocławski