Plastry antykoncepcyjne: jak ich używać? Przezskórna metoda antykoncepcji

13.05.2019
Aktualizacja: 07.11.2019 15:55
Plaster antykoncepcyjny na skórze
fot. Shutterstock

Plastry antykoncepcyjne to wygodna i skuteczna metoda zapobiegania ciąży. Jednak nie jest to metoda wolna od skutków ubocznych. Choć nie każda kobieta odczuwa efekty uboczne stosowania plastrów, to każda powinna być uświadomiona na temat ich wpływu na zdrowie. Dowiedz się, jak działają plastry antykoncepcyjne i jak ich używać.

Plastry antykoncepcyjne to transdermalny (przezskórny) system antykoncepcyjny. Plastry używane są w celu zapobiegania ciąży. To metoda antykoncepcji dostępna wyłącznie na receptę, plastrów nie wolno kupować na własną rękę, bez porozumienia z lekarzem, z niepewnych źródeł.

Plastry antykoncepcyjne zawierają dwa syntetyczne hormony – etynyloestradiol i norelgestromin, odpowiedniki żeńskich hormonów płciowych estrogenu i progesteronu. Hormony uwalniane są z plastra stopniowo (przez 7 dni) i przez skórę przedostają się do krwiobiegu. 

Prawidłowo stosowane plastry zapewniają wysoką skuteczność w zapobieganiu ciąży. Średnia skuteczność antykoncepcyjna plastrów mierzona wskaźnikiem Pearla wyniosła 0,88 w typowym użyciu i 0,70 przy pełnym zastosowaniu wszystkich zaleceń. 

Zaletą plastrów jest nie tylko ich wysoka skuteczność antykoncepcyjna, ale również odwracalność tego efektu. Kobieta może zajść w ciążę już od następnego cyklu po zaprzestaniu korzystania z plastrów. Jest to również metoda wygodna, bo nie wymaga codziennego przyjmowania tabletek, pamiętać trzeba wyłącznie o cotygodniowej wymianie plastra. 

Przeciwwskazania do stosowania plastrów antykoncepcyjnych:

  • nadwrażliwość na składnik plastrów;
  • ciąża;
  • występowanie w przeszłości zakrzepicy żylnej z zatorem płucnym lub bez zatoru płucnego;
  • występowanie w przeszłości zakrzepicy tętniczej;
  • dławica piersiowa, przejściowy napad niedokrwienny;
  • występowanie uwarunkowanych dziedzicznie lub nabytych predyspozycji do zakrzepicy;
  • migrenowe bóle głowy;
  • cukrzyca ze zmianami naczyniowymi;
  • choroby wątroby lub występowanie nowotworów wątroby;
  • dziedziczna dyslipoproteinemia;
  • obecność lub podejrzenie nowotworów złośliwych piersi lub dróg rodnych zależnych od hormonów płciowych;
  • nieuzasadnione krwawienia z dróg rodnych.

Jak działają plastry antykoncepcyjne?

Hormony syntetyczne zawarte w plastrach uwalniają się przez kolejnych siedem dni od naklejenia na skórę. Przenikają przez nią i przedostają się do krwiobiegu. Ich głównym celem jest zablokowanie skokowego wzrostu stężenia lutropiny, hormonu wydzielanego przez przysadkę, co ostatecznie zapobiega owulacji.

Dodatkowym działaniem hormonów wydzielanych przez plastry jest zagęszczenie śluzu w szyjce macicy, co może unieruchamiać plemniki, uniemożliwiając im przedostanie się do jajowodów, oraz zahamowanie pogrubienia się endometrium.

Jak stosować plastry antykoncepcyjne?

Przed nałożeniem pierwszego plastra należy zawsze przeczytać dokładnie ulotkę zamieszczoną do opakowania, w której rozpisany jest dokładny schemat stosowania produktu. Według tego schematu należy postępować. 

  1. Pierwszy plaster antykoncepcyjny należy przykleić w ciągu 24 godzin od początku krwawienia miesiączkowego.
  2. Plaster należy odkleić ósmego dnia i niezwłocznie przykleić nowy.
  3. Kolejny plaster należy odkleić 15. dnia cyklu i niezwłocznie przykleić nowy.
  4. 22. dnia cyklu należy odkleić plaster i zrobić 7 dni przerwy (przez ten czas nie nosi się plastra).
  5. Cykl obejmuje 3 plastry, po których następuje 7 dni przerwy.

Jeśli krwawienie miesiączkowe rozpoczęło się w poniedziałek o 10 rano, to pierwszy plaster należy przykleić w ciągu 24 godzin, najlepiej jak najszybciej, do wtorku do 10. Jeśli plaster został naklejony jeszcze w poniedziałek, to ten dzień uznawany jest za dzień pierwszy. Po tygodniu, czyli w następny poniedziałek, należy odkleić pierwszy plaster i przykleić drugi. W tym przypadku uznaje się, że poniedziałek to dzień zmiany plastra.

Po tygodniu, w kolejny poniedziałek, należy odkleić plaster drugi i przykleić trzeci. W następnym tygodniu w poniedziałek należy plaster trzeci odkleić i zrobić tygodniową przerwę. W tym czasie powinno wystąpić krwawienie miesiączkowe. Przy czym, nawet jeśli krwawienie nie wystąpi lub wystąpi w inny dzień, to po upływie tygodnia należy przykleić pierwszy plaster z nowego opakowania, niezależnie od tego, czy krwawienie się skończyło.

Należy zwrócić uwagę na to, by plastry przyklejać  tego samego dnia tygodnia (np. co poniedziałek) w mniej więcej tych samych godzinach. 

  • Uwaga! Plastry zapewniają ochronę antykoncepcyjną przez cały cykl i nie ma potrzeby stosowania dodatkowej antykoncepcji w czasie 7-dniowej przerwy.

Warto wiedzieć

Gdzie nakleić plaster?

Plastry antykoncepcyjne nakleja się na nieuszkodzoną i nieowłosioną skórę w miejscu, które jest odporne na tarcie i uszkodzenia, najczęściej jest to brzuch, pośladek, ramię, udo, plecy. Plastrów nie wolno przyklejać na piersi. Jeśli z jakiegoś powodu plaster się odklei należy jak najszybciej przykleić nowy.

Jakie są skutki uboczne plastrów antykoncepcyjnych?

Plastry antykoncepcyjne nie mają wielu skutków ubocznych. Są bezpieczne dla układu pokarmowego, małe i wygodne w użyciu, mogę się jednak odklejać, co wymaga szybkiego ich uzupełnienia i posiadania zapasowego plastra na wymianę. 

Jak każdy lek, plastry antykoncepcyjne mogą wywoływać efekty niepożądane. Do najczęstszych skutków ubocznych stosowania plastrów zalicza się: bóle głowy, nudności, tkliwość piersi.

Często występują także zakażenia grzybicze sromu pochwy, kandydoza pochwy, zaburzenia nastroju i afektu, zaburzenia lękowe, migrena, zawroty głowy, bóle brzucha, wymioty, biegunka, wzdęcia, trądzik, wysypka, świąd, reakcja skórna, podrażnienie skóry, skurcze mięśni, bolesne miesiączkowanie, krwawienie z pochwy i zaburzenia miesiączkowania, skurcz macicy, zaburzenia ze strony piersi, upławy z pochwy, złe samopoczucie, zmęczenie, reakcje w miejscu podania (rumień, podrażnienie, świąd, wysypka), zwiększenie masy ciała.

Rzadziej (niezbyt często) może pojawić się nadwrażliwość, zwiększenie stężenia cholesterolu we krwi, zatrzymanie płynów w organizmie, zwiększenie apetytu, bezsenność, zmniejszenie libido, nadciśnienie tętnicze, łysienie, uczuleniowe zapalenie skóry, wyprysk, reakcja nadwrażliwości na światło, kontaktowe zapalenie skóry, pokrzywka, rumień, mlekotok, zespół napięcia przedmiesiączkowego, suchość sromu i pochwy, obrzęk uogólniony, obrzęk obwodowy, reakcje w miejscu podania, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia lipidowe.

Natomiast rzadko zdarzają się powikłania, takie jak wysypka krostkowa, krosty w miejscu podania, nowotwór wątroby, rak piersi, rak szyjki macicy, gruczolak wątroby, mięśniak macicy, włókniakogruczolak piersi, hiperglikemia, insulinooporność, złość, frustracja, zwiększenie libido, zaburzenia mózgowo-naczyniowe, krwotok mózgowy, zaburzenia smaku, nietolerancja szkieł kontaktowych, ostry zawał mięśnia sercowego, przełom nadciśnieniowy, zakrzepica żył, zakrzepica tętnic, zakrzepica tętnic płucnych, zatorowość płucna, zapalenie okrężnicy, zapalenie pęcherzyka żółciowego, kamica żółciowa, uszkodzenie wątroby, żółtaczka cholestatyczna, zatrzymanie żółci, obrzęk naczyniowy, rumień (wielopostaciowy, guzowaty), ostuda, wysypka ze złuszczaniem się skóry, uogólniony świąd, wysypka (rumieniowa, świądowa), łojotokowe zapalenie skóry, dysplazja szyjki macicy, zahamowanie laktacji, upławy z narządów płciowych, obrzęk twarzy, obrzęk ciastowaty, obrzęk, reakcje w miejscu podania (np.: ropień, nadżerka), miejscowy obrzęk, zmniejszenie stężenia glukozy we krwi, stężenie glukozy we krwi poza granicami normy.

  • Uwaga! Jeśli w czasie stosowania plastrów zauważyłaś niepożądane zmiany: ból, wysypkę, obniżone samopoczucie, koniecznie zgłoś się do lekarza prowadzącego. 

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.