Zamknij

Zaburzenia psychiczne a przestępstwo: czy chory może trafić do więzienia?

09.12.2022
Aktualizacja: 09.12.2022 10:22

Czy choroba psychiczna u sprawcy może chronić przed procesem i karą? To nie takie proste. Sprawdź, jak zaburzenia psychiczne wpływają na odpowiedzialność karną.

Czy osoba chora psychicznie może trafić do więzienia? Wyjaśniamy
fot. Shutterstock
  1. Jak stwierdzić, że przestępca był poczytalny?
  2. Zdrowe osoby też mogą być niepoczytalne
  3. Czy osoba chora psychicznie może trafić do więzienia?

Żeby przypisać komuś winę za popełniony czyn, trzeba najpierw zbadać różne okoliczności w toku śledztwa. Jedną ważnych kwestii jest poczytalność sprawcy, czyli rozumienie własnych czynów. Niepoczytalność brana pod uwagę w trakcie procesu, to zakłócenie funkcjonowania psychicznego, które musi wystąpić w czasie popełnienia czynu zabronionego.
Kwestię poczytalności porusza art. 31 k.k. (kodeksu karnego):

  1. Nie popełnia przestępstwa, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.
  2. Jeżeli w czasie popełniania przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
  3. Przepisów 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia, powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.

Jak stwierdzić, że przestępca był poczytalny?

To stan, który jest domniemany w prawie. Kodeks karny nie zawiera dokładnej definicji poczytalności: przyjmuje zasadę, że człowiek dojrzały z reguły jest zdolny do rozpoznania znaczenia i konsekwencji czynów, które podejmuje. Może kierować swoim postępowaniem, dlatego można przypisać mu winę za czyn zabroniony i obciążyć odpowiedzialnością.

Jak podaje serwis psychologikaprawnika.pl, to że sprawca był poczytalny, przyjmuje się w większości przypadków: chyba że sposób jego zachowania budzi wątpliwości. Żeby przesłuchać sprawcę w obecności psychiatry lub wysłać go na odpowiednie badania, muszą zaistnieć pewne niepokojące sygnały, takie jak dziwne, specyficzne zachowanie przestępcy, bulwersujące okoliczności zbrodni. Kolejną wskazówką jest historia leczenia sprawcy. Ważną przesłanką do zasięgnięcia opinii biegłych co do poczytalności sprawcy może być zachowanie sprawcy w trakcie przesłuchania i treść składanych przez niego wyjaśnień.

Osoba, która ma zdiagnozowaną chorobę psychiczną, może odpowiadać za przestępstwo. “Nie chodzi tu bowiem o posiadanie określonej diagnozy, lecz o związek choroby z popełnionym przestępstwem”. Jednym słowem, liczy się stan sprawcy w trakcie popełniania zakazanego czynu.

Zdrowe osoby też mogą być niepoczytalne

Co ciekawe, niepoczytalność może wystąpić również u osób, które nie mają żadnych zaburzeń. Jest to po prostu brak możliwości pokierowania swoim zachowaniem w czasie popełniania czynu zabronionego. Dzieje się tak na przykład w konsekwencji silnego, ekstremalnego stresu czy wzburzenia (choć jest to bardzo trudne do udowodnienia).

Czy osoba chora psychicznie może trafić do więzienia?

Osoby chore psychicznie mogą trafić albo do więzienia, albo na oddział zamknięty szpitala psychiatrycznego: wszystko zależy od ich poczytalności. Jeśli istnieje zagrożenie, że sprawca może stanowić niebezpieczeństwo dla otoczenia, zazwyczaj umieszczany jest w zamkniętym zakładzie, na tzw. detencji psychiatrycznej (przymusowe umieszczenie osoby w szpitalu psychiatrycznym na mocy orzeczenia sądu). Sprawca pozostaje w szpitalu tak długo, jak to konieczne.

Źródło: Dz. U. 1997 Nr 88 poz. 553, U S T A W A z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, CZĘŚĆ OGÓLNA, Rozdział I – Zasady odpowiedzialności karnej, sejm.gov.pl [dostęp 9.12.2022]