Jak alkohol, nikotyna, narkotyki wpływają na sen?

28.01.2020
Aktualizacja: 28.01.2020 15:45
Zaburzenie snu przy uzależnieniu
fot. Shutterstock

Około 50% osób uzależnionych od alkoholu cierpi na bezsenność. Cierpią z powodu spadku formy fizycznej i psychicznej, co utrudnia walkę z nałogiem. W jaki sposób spożywanie alkoholu i substancji psychoaktywnych powoduje zaburzenia snu?

Wpływu alkoholu i narkotyków na sen 

Sporadyczne i przewlekłe zażywanie substancji psychoaktywnych wpływa na sen. Mogą powodować senność lub przeciwnie – pobudzać i utrudniać zaśnięcie.

Osoby uzależnione próbują sobie pomóc, poprzez zażywanie środków nasennych lub pobudzających. Robią to, ponieważ ich organizm nie potrafi już w sposób naturalny regulować rytmu dobowego. Problemy ze snem występuje również w okresie abstynencji.

Normalny sen człowieka przebiega przez dwie następujące po sobie fazy snu. Pierwsza z nich to sen wolnofalowy (SWS), w którym fale mózgowe są bardzo wolne. Druga to faza REM, w której ruch gałek oczny jest bardzo szybki, chociaż człowiek pozostaje we śnie. Większość snu jest głębokim, kojącym snem wolnofalowym.

Spożywanie alkoholu i substancji psychotropowych zaburza te fazy, co z kolei oddziałuje na funkcje neuroprzekaźników.  Następuje zakłócenie sekwencji i długości trwania faz snu. Utrudniające jest również to, że zmieniony zostaje czas konieczny do zaśnięcia. 

Ważna informacja

Stosowanie substancji, które ma właściwości uzależniające, powoduje nieodwracalne zmiany w mózgu. Pogarsza funkcjonowanie poznawcze oraz utrudnia procesy uczenia się, które w terapii uzależnień są szczególnie istotne.

Jak substancje uzależniające wpływają na sen?

Alkohol. Spożycie umiarkowanej ilości alkoholu ułatwia zasypianie, gdyż powoduje wzrost stężenia adenozyny w mózgu. Przewlekłe nadużywanie alkoholu poważnie zaburza jednak jakość snu. Bezsenność jest też częstym powodem nawrotu do spożywania alkoholu u abstynentów. Jedno z badań wykazało, że osoby, które spożyły niewielką ilość alkoholu po częściowo nieprzespanej nocy, osiągały gorsze wyniki na symulatorze jazdy samochodem, nawet jeśli alkohol nie pozostał w organizmie. Pokazuje to,  

Ważna informacja

Alkohol spożywany w porze snu, po początkowym działaniu pobudzającym, może skracać czas potrzebny do zaśnięcia.

Marihuana. Podobnie jak w przypadku alkoholu, po jednorazowym zażyciu marihuany zasypianie staje się ułatwione. Z drugiej strony, częste zażywanie marihuany skraca długość fazy REM, co może skutkować problemami ze snem.

Osoby, które regularnie sięgają po marihuanę, mogą po zaprzestaniu jej używania doświadczać tzw. „efektu odbicia”, czyli kompensacyjnego zwiększenia ilości snu REM, mogącego przejawiać się doświadczaniem koszmarów sennych.

Opioidy. Zażycie opioidów (np. morfiny lub heroiny) wiąże się z ich depresyjnym wpływem na organizm. Opioidy działają uspokajająco i wywołują senność. Uzależnienie od tej grupy substancji prowadzi do pogorszenia jakości snu oraz skrócenia fazy REM. W poważnych przypadkach może to wywoływać śpiączkę oraz bezdech senny.

Stymulanty. Narkotyczne substancje pobudzające (np. kokaina, amfetamina) podnoszą nastrój i mają silne działanie energetyzujące. Zażyte jednorazowo znoszą objawy zmęczenia i zmniejszają potrzebę snu. Chroniczne stosowanie stymulantów poważnie zaburza rytm snu i czuwania, skraca fazę REM i wywołuje bezsenność.

Nikotyna. Nikotyna ma działanie stymulujące - zapalenie papierosa pobudza organizm i pozwala chwilowo zwalczyć senność. Jednakże długotrwałe palenie zaburza jakość snu i może prowadzić do bezsenności. W momencie walki z nałogiem organizm odczuwa naturalny dyskomfort, który przejawiać się może nadmierną ospałością lub przeciwnie – bezsennością.

Psychodeliki. Substancje o działaniu psychodelicznym (np. LSD) zwykle indukują odmienne stany świadomości, potęgują uczucia i sprzyjają odczuciom synestezji. Pobudzają one organizm, powodując bezsenność.

Terapia uzależnień i zaburzeń snu 

Istotnym problemem terapeutycznym jest fakt, że leki rutynowo stosowane w leczeniu uzależnień (od alkoholu, opioidów, nikotyny) mogą zaburzyć sen. 

Dotychczasowe doniesienia sugerują, że biologicznym celem działania leków, które miałyby jednocześnie regulować rytm snu i czuwania oraz osłabiać symptomy uzależnienia może być między innymi układ noradrenergiczny.

Układ noradrenergiczny jest odpowiedzialny przede wszystkim za mobilizację organizmu, zachowuje stałą aktywność, umożliwiającą utrzymanie homeostazy. Jest szczególnie aktywny w przebiegu odstawienia od narkotyków. Leki działające na ten układ (np. klonidyna) są stosowane klinicznie w celu łagodzenia objawów odstawienia od opioidów i alkoholu. 

Uzależnienia lekowe i zaburzenia snu mają wiele powiązań, a ich współwystępowanie to wyzwanie kliniczne. Problemy ze snem, z którymi mierzą się osoby uzależnione, powinny być istotnym elementem farmakoterapii oraz oddziaływań psychoterapeutycznych.

Zaburzenia snu związane z alkoholizmem

Najczęstsze objawy związane z zaburzeniem snu w chorobie alkoholowej to:

  • wydłużony czas zaśnięcia,
  • częste wybudzanie,
  • obniżona jakoś snu połączone ze zmęczeniem.

U pacjentów z ostrym zespołem objawów abstynencyjnych sen może składać się wyłącznie z krótkich odcinków REM przerywanych częstymi wybrudzeniami.

Leczenie problemów ze snem w uzależnieniach

Pomimo pewnej poprawy po ustąpieniu zespołu objawów abstynencyjnych, wzorzec snu u alkoholików może nigdy nie powrócić do stanu normalnego, nawet po latach abstynencji. Sen trzeźwych alkoholików jest zazwyczaj płytszy, ze skróconą fazą wolnofalową oraz nasilonym czuwaniem w porze nocnej. To oczywiście nie zapewnia pełnego wypoczynku i może powodować poczucie zmęczenia w ciągu dnia.

Używanie alkoholu przed snem dodatkowo zwiększa ryzyko zaburzeń depresyjnych i choroby serca. 

Źródło: Instytut Psychologii Zdrowia; neuropsycholgia.org