Zamknij

Wyuczona bezradność – przyczyny, konsekwencje, leczenie

14.12.2020 22:11
Wyuczona bezradność
fot. Shutterstock

Wyuczona bezradność to, najogólniej mówiąc, przekonanie o tym, że nie można zapobiec negatywnym zdarzeniom, a przytrafiać będą się tylko pozytywne sytuacje. Wyuczona bezradność: przyczyny, konsekwencje, leczenie – dowiedz się więcej!

Wyuczona bezradność dotyczy przede wszystkim osób marginalizowanych, korzystających przez długi czas ze wsparcia ośrodków pomocy społecznej, długotrwale bezrobotnych czy bezdomnych. Innym słowy – w trudnej sytuacji życiowej. To stan wyuczony wskutek sytuacji i wydarzeń przykrych, od których nie ma ucieczki. Wyuczona bezradność prowadzi do utraty pewności siebie, uznania siebie za zupełnie bezwartościową jednostkę. Osoba z wyuczoną bezradnością może wykazywać cechy charakterystyczne dla depresji.

Wyuczona bezradność – przyczyny i konsekwencje

Wyuczoną bezradność odkryto właściwie przypadkiem, podczas eksperymentów prowadzonych przez Martina Seligmana i jego współpracowników.

Zauważono wówczas, psy traktowane silnymi impulsami elektrycznymi przyjmowały bierną postawę – nawet w sytuacji, gdy miały okazje uciec w prosty sposób. Wyuczona bezradność wykształciła się na podstawie deficytu motywacyjnego: jeśli wcześniej podejmowane próby zmiany sytuacji okazywały się bezskuteczne, pojawia się niechęć do podjęcia jakiejkolwiek reakcji wobec kolejnej sytuacji. Brak kontroli nad zdarzeniem i wcześniejsze niepowodzenia powodują niechęć do podejmowania działań i przekonanie, że nie ma to sensu, ponieważ i tak się to nie uda.

Wyuczona bezradność nie jest dobrym sposobem na życie. Prowadzi do bierności, utraty motywacji i zainteresowań, obniża poczucie wartości siebie. Do innych konsekwencji wyuczonej bezradności należą także:

  • Utrwalenie przekonania, że z żadnej sytuacji nie ma wyjścia i zastanemu stanowi rzeczy nie da się przeciwdziałać
  • Trwałe pogorszenie nastroju, które prowadzi do poczucia lęku, apatii, zmęczenia, wrogości otoczenia, a także depresji
  • Izolacja od znajomych i rodziny
  • Utracenie umiejętności angażowania się w cokolwiek
  • Głębokie i długie przeżywanie porażki w przypadku niepowodzenia, a tym samym – utrata jakiejkolwiek motywacji
  • Zamknięcie się w sobie, bierność, konformizm, brak umiejętności wyrażenia swojego zdania
  • Nadmiernie negatywne reagowanie na krytykę, odpowiadanie na nią agresją bądź natychmiastową ucieczką w poczuciu beznadziei
  • Popadnięcie w nałogi.

Wyuczona bezradność – leczenie

Najważniejsze dla osoby cierpiącej z powodu wyuczonej bezradności jest okazanie jej wsparcia emocjonalnego i stworzenie komfortowych warunków do uzewnętrznienia swoich emocji i uczuć. W ten sposób stwarza się możliwość spojrzenia z dystansem na swoje problemy i położenie.

Ważnym elementem leczenia jest także utwierdzanie pacjenta w przeżywaniu pozytywnych emocji i stwarzaniu sytuacji do ich przeżywania. Osoby z wyuczoną bezradnością powinny szukać profesjonalnej pomocy. Najważniejsza jest modyfikacja spojrzenia na świat i napotykanych trudności. W dążeniu do wyjścia ze stanu wyuczonej bezradności istotne jest poczucie posiadania kontroli nad biegiem spraw – a niekoniecznie realne jej posiadanie.

W procesie wychodzenia ze stanu bierności i poddaństwa stosowana jest psychoterapia, która ma prowadzić przede wszystkim do odzyskania wiary w sens podejmowanych działań i odbudowa wiary w siebie.

Zobacz także: Choroba sieroca - jakie są przyczyny wystąpienia tego schorzenia?

Wyuczona bezradność to cecha, która mocno utrudnia życie. Sprawia, że czujemy się całkowicie bezużyteczni, choć tak naprawdę jeszcze nie podeszliśmy do wyznaczonego nam zadania. Nie bierze się ona jednak znikąd. Jest ona mocno zakorzeniona w osobach, które wiele przeszły i mocno ucierpiały przez innych ludzi. Nic więc dziwnego, że ich poczucie własnej wartości jest bardzo niskie. Z tego stanu dość trudno się wychodzi, ale da się to zrobić. Przede wszystkim przyda nam się pomoc i wsparcie ze strony naszych bliskich. To oni mogą nas podbudować.