Zamknij

Mechanizmy obronne w psychologii – ułatwiają życie czy je utrudniają?

Marta Wilczkowska
07.03.2021
Aktualizacja: 07.03.2021 13:29
Mechanizmy obronne w psychologii – ułatwiają życie czy je utrudniają?
fot. Shutterstock

Mechanizmy obronne pełnią funkcję przystosowawczą i pomagają ludzkiemu umysłowi poradzić sobie z trudnymi przeżyciami. Jakie mechanizmy obronne wyróżniamy?

Na co dzień każdy używa psychologicznych mechanizmów obronnych. Pomimo tego, iż pomagają one uporać się z różnymi, trudnymi sytuacjami, czasami mogą stanowić prawdziwe przekleństwo. Są swoistym zniekształceniem zachowania lub oglądu rzeczywistości, a stosowane nieadekwatnie do sytuacji mogą skutecznie utrudnić funkcjonowanie.

Zobacz także: Kompleks Edypa: jak daleko sięga miłość do własnej matki?

Mechanizmy obronne – co to?

Mechanizmy obronne to metody radzenia sobie z wewnętrznymi konfliktami. Ludzki umysł stosuje je po to, aby zmniejszyć lęk, frustrację, poczucie winy oraz ochronić świadomą część osobowości. Są to naturalne strategie umysłu, które są nawykowe i działają nieświadomie.

Większość osób stale doświadcza konfliktów wewnętrznych wynikających z rozbieżności pomiędzy pragnieniami, a działaniem zgodnym z normami moralnymi i ideałami. Wówczas działają mechanizmy obronne, które są nieświadomym sposobem redukowania zagrażających danej osobie uczuć.

Psychologiczne mechanizmy obronne są konieczne dla zachowania równowagi psychicznej, jednak stosowane nieadekwatnie do sytuacji, mogą powodować zaburzenia psychiczne.

Mechanizmy obronne – fiksacja

Fiksacja polega na trzymaniu się wyuczonych mechanizmów, które nie dopuszczają myśli, mogących sprawić, że pojawi się frustracja. Wyróżniane są fazy rozwojowe, które polegają na zablokowaniu rozwoju emocjonalnego danej osoby na danej fazie i braku możliwości przejścia do kolejnej.

Mechanizmy obronne – supresja

Ten mechanizm obronny polega na świadomym odwróceniu uwagi od bieżącego problemu, który nurtuje daną osobę. Jest to swoiste tłumienie impulsów i pragnień, a jego przyczyną są opory moralne.

Mechanizmy obronne – idealizacja

Polega na wyobrażaniu sobie czegoś w wyidealizowany sposób – dużo lepiej niż w rzeczywistości. To także rozszczepienie obiektu idealizacji na dobrą i złą stronę i zaprzeczenie istnieniu tej złej.

Zobacz także: Zaburzenia adaptacyjne - jak sobie z nimi radzić?

Mechanizmy obronne – wyparcie i zaprzeczenie

Kiedy mówimy o wyparciu, dochodzi wówczas do początkowego przyjęcia bolesnych uczuć, a następnie do szybkiego zapomnienia o nich. Wówczas niechciane trudne uczucia trafiają do nieświadomości. Zaparcie przyjąć formę tylko chwilowych luk w pamięci, lecz także może być całkowitą amnezją.

Zaprzeczenie, podobnie jak wyparcie, ukrywa zdarzenia przed świadomością. W tym przypadku jednak nieprzyjemne fakty są ignorowane, a łagodniejsza wersja wydarzeń zastępuje realistyczną. Może ono dotyczyć zarówno faktów, jak i uczuć.

Zobacz także: Syndrom paryski – gdy zawodzi nas rzeczywistość

Mechanizmy obronne – projekcja

Ten mechanizm obronny polega na nieświadomym przypisywaniu niepożądanych uczuć innej osobie lub osobom. Przykładowo, osoba krytyczna wobec innych będzie sądzić, że inni są krytyczni wobec niej, a osoba zirytowana przypuszcza, że inni złoszczą się na nią.

Mechanizmy obronne – dysocjacja

Dysocjacja związana jest z utratą poczucia czasu. Osobie, u której zadziałał ten mechanizm obronny, wydaje się, że to, co przeżywa teraz, wydarzyło się kiedyś i jest tylko wspomnieniem. Osoba taka potrafi odłączyć się od realnego świata i żyć w rzeczywistości, która jest dla niej łatwiejsza do zniesienia.

Jednym z rodzajów dysocjacji jest szufladkowanie. Polega ono na rozszczepieniu siebie na kilka części. Różne kawałki osobowości zachowują się tak, jakby żyły oddzielnie i miały oddzielne i całkowicie odmienne zestawy wartości. W taki sposób ktoś może wzorowo zachowywać się w pracy, a być nieodpowiedzialny w rodzinie.

Mechanizmy obronne – sublimacja

Wśród mechanizmów obronnych sublimacja, jest jednym z tych zdrowszych. Pozwala ona skierować energię związaną z impulsem, który nie jest akceptowany społecznie na taki, który jest. W taki właśnie sposób energia seksualna może znaleźć ujście np. w sporcie.

Zobacz także: Dysonans poznawczy – na czym polega i jak go zredukować?