Zamknij

Ludzie, którzy nie umieją nazywać emocji. Kim są aleksytymicy?

28.09.2022
Aktualizacja: 28.09.2022 18:10

Mówienie o uczuciach dla większości osób nie jest łatwe, ale niektórzy ludzie nie potrafią o nich mówić, ponieważ po prostu nie wiedzą, co czują, więc nie umieją tego nazwać. Określa się ich jako „emocjonalnych analfabetów”. To aleksytymicy.

Aleksytymik - kto to jest?
fot. Schutterstock
  1. Kto to jest aleksytymik? Charakterystyczne cechy
  2. Jakie są przyczyny aleksytymii?
  3. Jak funkcjonują aleksytymicy?
  4. Czy aleksytymię można leczyć?

Aleksytymia to cecha osobowości. Nie jest chorobą psychiczną, ale zaburzeniem identyfikowania własnych emocji. Klasyczną jej definicją jest „no words for feelings” (brak słów dla uczuć). Często występuje w powiązaniu z innymi zaburzeniami osobowości, np. w psychopatii, osobowości borderline, uzależnieniu od alkoholu, depresji czy zaburzeniach odżywiania. Aleksytymik nie ma wglądu we własne stany emocjonalne, nie potrafi ich nazywać i wyrażać. To również powód, dla którego nie potrafią ich kontrolować. Takie osoby określa się często jako „emocjonalnych analfabetów” lub „uczuciowych ślepców”.

Kto to jest aleksytymik? Charakterystyczne cechy

To, że alekstymik nie potrafi nazywać emocji, nie oznacza, że ich nie odczuwa. Żyje jakby w innym wymiarze – ma uczucia, ale ich nie rozumie i nie potrafi przeżywać. A ponieważ obawia się, że nie będzie w stanie kontrolować tego, co czuje, to nie okazuje emocji, aby nie być odrzuconym przez otoczenie. To dlatego aleksytymicy są uważani za osoby skrajnie racjonalne, które „nic nie czują”. Nie jest to jednak prawdą: aleksytmik ma emocje, ale nie jest ich świadom.

Jak wskazują badania, aleksytymia występuje u ok. 10 proc. populacji, ale częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet. Osoby z tym zaburzeniem:

  1. nie umieją nazywać uczuć
  2. nie potrafią prawidłowo identyfikować uczuć swoich i cudzych
  3. nie rozumieją, że objawy fizjologiczne mogą być przejawem emocji (np. uczucie pocenia się, czerwienienia się czy blednięcia nie uznają za objaw zdenerwowania)
  4. mają ubogą wyobraźnię i niewiele zainteresowań
  5. nie potrafią myśleć abstrakcyjnie, preferują konkretne, znane rozwiązania
  6. ściśle trzymają się faktów, twardo stąpają po ziemi
  7. mają małe umiejętności radzenia sobie ze stresem
  8. intensywniej odczuwają emocje negatywne niż pozytywne
  9. sprawiają wrażenie spokojnych i opanowanych, potrafiących dobrze kontrolować i maskować swoje emocje
  10. nie umieją nawiązywać i podtrzymywać więzi międzyludzkich.

Jakie są przyczyny aleksytymii?

Są różne koncepcje dotyczące powodów pojawiania się aleksytmii. Psychoanalitycy upatrują jej źródeł we wczesnym dzieciństwie, a dokładniej w nieprawidłowych relacjach z matką, która nie zaspokajała potrzeb emocjonalnych dziecka, i wychowaniu w zimnym, pozbawionym miłości domu. Przyczyn aleksytymii szuka się również w skrajnie odmiennej postawie wychowawczej – w nadmiernej opiekuńczości, próbach uchronienia dziecka przed doświadczaniem negatywnych emocji – która może być przyczyną braku umiejętności ich regulacji.

Istnieją również biologiczne koncepcje aleksytymii, które za jej przyczynę uznają uszkodzenia płata czołowego mózgu. Wskazuje się też na społeczne przyczyny aleksytymii. Ponieważ wciąż pokutuje opinia, że „chłopaki nie płaczą”, a okazywanie uczuć jest „niemęskie”, to niektórzy rodzice kierując się tymi stereotypami, wychowują syna na „małego twardziela”, który nie okazuje żadnych emocji (negatywnych czy pozytywnych).

Jak funkcjonują aleksytymicy?

Jako osoby nierozumiejące emocji aleksytymicy mają zwykle trudności w funkcjonowaniu społecznym. Są postrzegani jako osoby chłodne, wyrachowane, pozbawione emocji i empatii. Brak umiejętności okazywania uczuć i brak zrozumienia dla emocji innych ludzi utrudnia im budowanie relacji z innymi ludźmi. Trudno im także stworzyć związek – nawet jeśli im się to uda, to właśnie nieumiejętność radzenia sobie i czytania emocji często stanowi przyczynę rozpadu związku (partner zwykle czuje się nierozumiany). Życie z osobą dotkniętą aleksytymią jest sporym wyzwaniem i nie wszyscy potrafią temu podołać.

Czy aleksytymię można leczyć?

Aleksytymikom może pomóc długotrwała psychoterapia. Problemem może być jednak to, że aleksytymik może nie mieć motywacji do leczenia. Niektórzy specjaliści są zdania, że najlepszą formą psychoterapii dla aleksytymika jest wywodząca się z psychoanalizy psychoterapia rozwojowa. Polega ona na komunikacji na poziomie dostępnym dla pacjenta, w którym to psychoterapeuta odpowiada za nazywanie i rozpoznawanie emocji, pacjent natomiast komunikuje początkowo jedynie swoje stany fizyczne.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Wiecjestem.us.edu.pl / Czytelniamedyczna.pl / Charaktery.eu